{"id":"coagulatiescascade","type":"kennis","url":"https://hartvaat.nl/kennis/antistolling/coagulatiescascade/","title":"Coagulatiecascade: intrinsiek, extrinsiek en gemeenschappelijk pad","kind":"Mechanisme","group":"antistolling","group_label":"Antistolling","category":"algemeen","meta_description":"De coagulatiecascade omvat het intrinsieke, extrinsieke en gemeenschappelijke pad. Begrip van de fysiologie is essentieel voor het begrijpen van.","intro":"De bloedstolling is een nauwkeurig geregeld systeem van enzymatische reacties dat bloedverlies beperkt bij vaatschade. De coagulatiecascade verloopt via het extrinsieke pad (tissuefactor-afhankelijk, dominante route in vivo) en het intrinsieke pad (contactactivatie), die samenkomen in het gemeenschappelijke pad dat leidt tot trombinevorming en fibrinepolymerisatie.","key_terms":[{"term":"Tissuefactor (TF)","definition":"Transmembraaneiwit dat vrijkomt bij endotheelschade; activeert factor VIIa en start het extrinsieke coagulatiepad; primaire in vivo initiator van de bloedstolling."},{"term":"Trombine (factor IIa)","definition":"Centrale enzyme van de coagulatiecascade; klieft fibrinogeen naar fibrine; activeert trombocyten, factoren V, VIII, XI en XIII; feedback op de cascade."},{"term":"Anti-Xa activiteit","definition":"Maat voor remming van factor Xa; laboratoriumparameter voor LMWH- en fondaparinuxmonitoring; therapeutisch: 0,5-1,0 IU/ml (tweemaal daags LMWH) of 1,0-2,0 IU/ml (eenmaal daags)."},{"term":"Vitamine K-afhankelijke factoren","definition":"Stollingsfactoren II, VII, IX, X en eiwitten C en S vereisen vitamine K voor carboxylering en activatie; VKA blokkeren carboxylering door vitamine K-epoxide-reductase-remming."}],"heading":"Coagulatiecascade: intrinsiek, extrinsiek en gemeenschappelijk pad","body_markdown":"## Primaire hemostase\n\nBij vaatschade hecht het subendotheliale collageen aan trombocyten via vWF-GPIb-binding. Trombocytenactivatie leidt tot plaatjesaggregatie en vorming van de primaire plug — snel maar instabiel. De coagulatiecascade versterkt en stabiliseert de hemostase via fibrinevorming.\n\n## Extrinsiek pad (primaire route)\n\nTissuefactor (TF), vrijgekomen uit beschadigd endotheel en subendotheliale cellen, bindt factor VII(a) → TF-VIIa-complex activeert factor X en IX. Dit pad is de dominante in vivo initiator van de bloedstolling. Factor Xa uit het extrinsieke pad activeert een kleine hoeveelheid trombine, die op zijn beurt factor VIII en V activeert — amplificatiestap.\n\n## Intrinsiek pad (contactactivatie)\n\nFactor XII wordt geactiveerd door contact met negatief geladen oppervlakken (glasactivering in het laboratorium; in vivo: NETs van neutrofielen, polyfosfaten van trombocyten). XIIa → XIa → IXa; IXa + VIIIa (tenase-complex op trombocytenmembraan) → Xa. Het intrinsieke pad is verantwoordelijk voor de verlenging van het APTT bij factor VIII of IX-deficiëntie (hemofilie).\n\n## Gemeenschappelijk pad\n\nFactor Xa + Va (prothrombinasecomplex op trombocytenmembraan) → protrombine → trombine (IIa). Trombine klieft fibrinogeen naar fibrine-monomeren → polymerisatie → factor XIIIa-gekruislinkt fibrinenet = stabiele trombus. Trombine feedback: activeert factoren V, VIII, XI en trombocyten (positieve feedback), en activeringsproteine C + S (negatieve feedback via inactivatie Va en VIIIa).\n\n## Therapeutische aanknopingspunten\n\n- Heparine (UFH/LMWH): versterkt antitrombine III → remt trombine (factor IIa) en factor Xa\n- Fondaparinux: selectieve anti-Xa via AT-III\n- DOACs: directe factor Xa-remming (rivaroxaban, apixaban, edoxaban) of directe trombineremming (dabigatran)\n- VKA: remming van vitamine K-afhankelijke factorsynthese (II, VII, IX, X)","related":["https://hartvaat.nl/kennis/antistolling/doacs-overzicht/","https://hartvaat.nl/kennis/antistolling/vitamine-k-antagonisten/","https://hartvaat.nl/kennis/antistolling/laagmoleculairgewicht-heparine/","https://hartvaat.nl/kennis/antistolling/trombusvorming-arteriel-veneus/"],"sources":[{"label":"Coagulation cascade review — Mackman, Nature 2008","url":"https://doi.org/10.1038/nature07300"},{"label":"Farmacotherapeutisch Kompas — antistolling","url":"https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/"},{"label":"ESC 2020 AF Guidelines — antistolling mechanismen","url":"https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehaa612"}],"articles":[{"url":"https://hartvaat.nl/2022/10/01/sekseverschillen-in-af-risico-vital-rhythm-studie/","title":"Sekseverschillen in AF-risico: VITAL Rhythm studie","published":"2022-10-01"},{"url":"https://hartvaat.nl/2019/05/14/edoxaban-bij-aziatische-af-patienten-concentraties-en-anti-xa-activiteit/","title":"Edoxaban bij Aziatische AF-patiënten: concentraties en anti-Xa activiteit","published":"2019-05-14"}],"as_of":"2026-03-12","licence":"Citeer vrij, met bronvermelding en een link naar hartvaat.nl (de url van het record). Samenvattingen zijn redactioneel werk van HartVaat; de oorspronkelijke publicaties blijven van hun uitgevers (doi). Geen medisch advies."}