# Coagulatiecascade: intrinsiek, extrinsiek en gemeenschappelijk pad

*Antistolling · Mechanisme · https://hartvaat.nl/kennis/antistolling/coagulatiescascade/*

De bloedstolling is een nauwkeurig geregeld systeem van enzymatische reacties dat bloedverlies beperkt bij vaatschade. De coagulatiecascade verloopt via het extrinsieke pad (tissuefactor-afhankelijk, dominante route in vivo) en het intrinsieke pad (contactactivatie), die samenkomen in het gemeenschappelijke pad dat leidt tot trombinevorming en fibrinepolymerisatie.

## Kernbegrippen

- **Tissuefactor (TF)**: Transmembraaneiwit dat vrijkomt bij endotheelschade; activeert factor VIIa en start het extrinsieke coagulatiepad; primaire in vivo initiator van de bloedstolling.
- **Trombine (factor IIa)**: Centrale enzyme van de coagulatiecascade; klieft fibrinogeen naar fibrine; activeert trombocyten, factoren V, VIII, XI en XIII; feedback op de cascade.
- **Anti-Xa activiteit**: Maat voor remming van factor Xa; laboratoriumparameter voor LMWH- en fondaparinuxmonitoring; therapeutisch: 0,5-1,0 IU/ml (tweemaal daags LMWH) of 1,0-2,0 IU/ml (eenmaal daags).
- **Vitamine K-afhankelijke factoren**: Stollingsfactoren II, VII, IX, X en eiwitten C en S vereisen vitamine K voor carboxylering en activatie; VKA blokkeren carboxylering door vitamine K-epoxide-reductase-remming.

## Primaire hemostase

Bij vaatschade hecht het subendotheliale collageen aan trombocyten via vWF-GPIb-binding. Trombocytenactivatie leidt tot plaatjesaggregatie en vorming van de primaire plug — snel maar instabiel. De coagulatiecascade versterkt en stabiliseert de hemostase via fibrinevorming.

## Extrinsiek pad (primaire route)

Tissuefactor (TF), vrijgekomen uit beschadigd endotheel en subendotheliale cellen, bindt factor VII(a) → TF-VIIa-complex activeert factor X en IX. Dit pad is de dominante in vivo initiator van de bloedstolling. Factor Xa uit het extrinsieke pad activeert een kleine hoeveelheid trombine, die op zijn beurt factor VIII en V activeert — amplificatiestap.

## Intrinsiek pad (contactactivatie)

Factor XII wordt geactiveerd door contact met negatief geladen oppervlakken (glasactivering in het laboratorium; in vivo: NETs van neutrofielen, polyfosfaten van trombocyten). XIIa → XIa → IXa; IXa + VIIIa (tenase-complex op trombocytenmembraan) → Xa. Het intrinsieke pad is verantwoordelijk voor de verlenging van het APTT bij factor VIII of IX-deficiëntie (hemofilie).

## Gemeenschappelijk pad

Factor Xa + Va (prothrombinasecomplex op trombocytenmembraan) → protrombine → trombine (IIa). Trombine klieft fibrinogeen naar fibrine-monomeren → polymerisatie → factor XIIIa-gekruislinkt fibrinenet = stabiele trombus. Trombine feedback: activeert factoren V, VIII, XI en trombocyten (positieve feedback), en activeringsproteine C + S (negatieve feedback via inactivatie Va en VIIIa).

## Therapeutische aanknopingspunten

- Heparine (UFH/LMWH): versterkt antitrombine III → remt trombine (factor IIa) en factor Xa
- Fondaparinux: selectieve anti-Xa via AT-III
- DOACs: directe factor Xa-remming (rivaroxaban, apixaban, edoxaban) of directe trombineremming (dabigatran)
- VKA: remming van vitamine K-afhankelijke factorsynthese (II, VII, IX, X)

## Nieuwste evidence op hartvaat.nl

- 2022-10-01 [Sekseverschillen in AF-risico: VITAL Rhythm studie](https://hartvaat.nl/2022/10/01/sekseverschillen-in-af-risico-vital-rhythm-studie/)
- 2019-05-14 [Edoxaban bij Aziatische AF-patiënten: concentraties en anti-Xa activiteit](https://hartvaat.nl/2019/05/14/edoxaban-bij-aziatische-af-patienten-concentraties-en-anti-xa-activiteit/)

## Bronnen

- Coagulation cascade review — Mackman, Nature 2008 https://doi.org/10.1038/nature07300
- Farmacotherapeutisch Kompas — antistolling https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/
- ESC 2020 AF Guidelines — antistolling mechanismen https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehaa612

---
Kennispagina, stand 2026-03-12. Citeer vrij, met bronvermelding en een link naar hartvaat.nl (de url van het record). Samenvattingen zijn redactioneel werk van HartVaat; de oorspronkelijke publicaties blijven van hun uitgevers (doi). Geen medisch advies.