{"id":"vitamine-k-antagonisten","type":"kennis","url":"https://hartvaat.nl/kennis/antistolling/vitamine-k-antagonisten/","title":"Vitamine-K-antagonisten: acenocoumarol en fenprocoumon","kind":"Geneesmiddel","group":"antistolling","group_label":"Antistolling","category":"algemeen","meta_description":"VKA (acenocoumarol, fenprocoumon) zijn de enige bewezen anticoagulantia bij mechanische kleppen. INR-monitoring, geneesmiddeleninteracties en praktisch.","intro":"Vitamine K-antagonisten (VKA) — acenocoumarol (Sintrom) en fenprocoumon (Marcoumar) — zijn de oudste orale anticoagulantia en blijven onmisbaar bij mechanische hartklepprothesen en reumatische mitralistenose, waar DOACs gecontra-indiceerd zijn. VKA vereisen regelmatige INR-monitoring vanwege hun smalle therapeutische venster en uitgebreide geneesmiddel- en voedselinteracties.","key_terms":[{"term":"Acenocoumarol versus fenprocoumon","definition":"Acenocoumarol: halfwaardetijd 8-10 uur, snellere INR-respons, in Nederland meest gebruikt; fenprocoumon: halfwaardetijd 140-200 uur, stabieler INR, meer gebruikt in Duitsland/Zwitserland."},{"term":"Vitamine K-epoxide-reductase (VKORC1)","definition":"Enzym dat vitamine K-epoxide terugzet naar actief vitamine K; doelwit van VKA; VKORC1-polymorfisme bepaalt mede de benodigde VKA-dosis."},{"term":"TTR (Time in Therapeutic Range)","definition":"Percentage INR-metingen binnen het therapeutische venster; hogere TTR correleert met lagere cardiovasculaire events en minder bloedingen; streef TTR >70%."},{"term":"INR-super-therapie","definition":"INR boven het therapeutische venster; verhoogd bloedingsrisico; bij INR 4-10 zonder bloeding: dose hold of lage dosis vitamine K 1-2 mg oraal; bij INR >10: vitamine K 5-10 mg."}],"heading":"Vitamine K-antagonisten: farmacologie, INR-monitoring en interacties","body_markdown":"## Werkingsmechanisme\n\nVKA remmen vitamine K-epoxide-reductase (VKORC1), waardoor vitamine K niet wordt gerecycleerd naar de actieve gereduceerde vorm. Vitamine K is cofactor voor gammacarboxylering van stollingsfactoren II, VII, IX en X, en anticoagulante eiwitten C en S. Zonder carboxylering zijn deze factoren functioneel inactief. Effectduur afhankelijk van halfwaardetijd van de factoren: factor VII (6u) → snelste INR-stijging; factor II (72u) → langzaamste; volledige anticoagulatie pas na 4-5 dagen.\n\n## Dosering en instelling\n\nStartdosering acenocoumarol: 2-3 mg per dag, gecorrigeerd op geleide van INR. INR-controle: na 2-3 dagen, vervolgens wekelijks totdat stabiel, daarna maandelijks bij stabiel INR. Trombosedienst in Nederland beheert INR-monitoring en doseringsadvies. Factoren die INR beïnvloeden: dieetveranderingen (vitamine K-inname via groenten), intercurrente ziekte, diarree, nieuw geneesmiddel.\n\n## Geneesmiddeleninteracties\n\nZeer uitgebreid; CYP2C9-metabolisme (acenocoumarol, fenprocoumon):\n\n- INR-verhoging: antibiotica (metronidazol, fluconazol, claritromycine), amiodaron, statines, NSAID's\n- INR-verlaging: rifampicine, carbamazepine, sint-janskruid\n\nBij iedere nieuw geneesmiddel: INR-controle na 3-5 dagen adviseren.\n\n## Voedselinteracties\n\nVitamine K in groene groenten (spinazie, broccoli, kool) verlaagt het INR. Patiënten adviseren: consistente groenteconsumptie, geen extremen. Grapefruitsap: beperkt effect op acenocoumarol.\n\n## Specifieke indicaties\n\n- Mechanische hartklepprothesen (absoluut)\n- Reumatische mitralistenose + AF\n- Antifosfolipidensyndroom (DOAC inferieur gebleken; TRAPS-trial)\n- Patiënten die goed ingesteld zijn op VKA zonder bijwerkingen (in overleg)","related":["https://hartvaat.nl/kennis/antistolling/inr-management/","https://hartvaat.nl/kennis/antistolling/anticoagulatie-bij-klepprothese/","https://hartvaat.nl/kennis/antistolling/doac-versus-vka-keuze/","https://hartvaat.nl/kennis/antistolling/antidota-anticoagulantia/"],"sources":[{"label":"ESC 2020 AF Guidelines — VKA en TTR","url":"https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehaa612"},{"label":"ESC/EACTS 2021 Valvular Heart Disease Guidelines — mechanische klep","url":"https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehab395"},{"label":"Farmacotherapeutisch Kompas — acenocoumarol/fenprocoumon","url":"https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/"},{"label":"NHG-Standaard Atriumfibrilleren","url":"https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/atriumfibrilleren"}],"articles":[],"as_of":"2026-03-12","licence":"Citeer vrij, met bronvermelding en een link naar hartvaat.nl (de url van het record). Samenvattingen zijn redactioneel werk van HartVaat; de oorspronkelijke publicaties blijven van hun uitgevers (doi). Geen medisch advies."}