# Atriumfibrilleren en hartfalen: de vicieuze cirkel *Atriumfibrilleren · Aandoening · https://hartvaat.nl/kennis/atriumfibrilleren/af-en-hartfalen/* Atriumfibrilleren en hartfalen hebben een sterke bidirectionele relatie: AF veroorzaakt tachycardiomyopathie en verhoogt de vuldrukkken, terwijl hartfalen atriale dilatatie en fibrose bevordert die AF in stand houdt. Circa 30% van de hartfalenpatiënten heeft AF; vice versa heeft 25–50% van de AF-patiënten hartfalen. Juiste behandelstrategie is complex en vereist individuele afweging. ## Kernbegrippen - **Tachycardiomyopathie**: Reversibele LV-disfunctie door aanhoudende hoge ventrikelfrequentie bij AF; EF normaliseert na effectieve frequentie- of ritmecontrole. - **CASTLE-AF (2018)**: RCT: katheterablatie van AF bij HFrEF toonde significante reductie in CV-sterfte en hartfalenopname vergeleken met medische therapie. - **AFFIRM (2002)**: RCT: ritmecontrole vs. frequentiecontrole bij AF: geen mortaliteitsverschil. Benadrukt dat anticoagulatie niet gestopt moet worden bij schijnbaar sinusritme. - **EAST-AFNET 4 (2020)**: RCT: vroege ritmecontrole bij recent AF — significant betere cardiovasculaire uitkomsten, ook bij patiënten met hartfalen. - **Amiodaron bij HFrEF + AF**: Enige antiaritmicum bewezen veilig bij ernstige LV-disfunctie; andere klasse Ic-middelen (flecainide, propafenon) gecontra-indiceerd bij HFrEF. ## Pathofysiologie: de vicieuze cirkel AF leidt tot hartfalen via twee mechanismen: (1) onregelmatige en snelle ventrikelrespons verlaagt het slagvolume en veroorzaakt diastolische vullingsstoornissen; (2) aanhoudende tachycardie leidt tot tachycardiomyopathie (EF <40% bij langdurige frequentie >100 spm). Omgekeerd leidt hartfalen tot atriale dilatatie, fibrose en oxidatieve stress die AF-persistentie bevorderen. Beide aandoeningen versterken elkaars neurohormonale activering. ## Tachycardiomyopathie: herkenning en behandeling Vermoeden tachycardiomyopathie bij: HFrEF zonder duidelijke oorzaak + AF/tachycardie met frequentie >80–100 spm. Bewijs: EF normaliseert (>50%) na 3–6 maanden effectieve frequentie- of ritmecontrole. Frequentiecontrole is de snelste stap; ritmecontrole (cardioversie, ablatie) geeft kans op volledige normalisering. Cave: ook na EF-herstel is recidief-AF mogelijk als niet behandeld. ## Ritme- vs. frequentiecontrole bij HF + AF AFFIRM (2002): ritmecontrole gaf geen mortaliteitsvoordeel. Echter: bij hartfalen suggereert subgroepanalyse voordeel van ritmecontrole. CASTLE-AF (2018): katheterablatie bij HFrEF + symptomatisch AF — significante reductie in CV-sterfte (−47%) en hartfalenopname (−44%) vergeleken met medische frequentiecontrole. EAST-AFNET 4 (2020): vroege ritmecontrole voordelig, ook bij HF-patiënten. ESC 2024: ritmecontrole (bij voorkeur ablatie) overwegen bij HFrEF + AF, met name bij vermoeden tachycardiomyopathie. ## Medicamenteuze beperkingen bij HFrEF + AF Klasse Ic-antiaritmicа (flecainide, propafenon): absoluut gecontra-indiceerd bij HFrEF (verhoogde mortaliteit, CAST-trial). Amiodaron: enige effectieve optie bij ernstige LV-disfunctie; effectief voor ritmecontrole maar substantiële langetermijntoxiciteit. Digoxine: frequentiecontrole bij lage activiteit, overwegen bij HFrEF + AF. Bètablokkers: frequentiecontrole + cardioprotectief effect bij HFrEF. ## Nieuwste evidence op hartvaat.nl - 2026-08-19 [Pre-existent PFO of ASD verhoogt risico op recidief en stroke na ablatie bij atriumfibrilleren](https://hartvaat.nl/2026/09/01/pre-existent-pfo-of-asd-verhoogt-risico-op-recidief-en-stroke-na-ablatie-bij-atr/) - 2026-08-11 [Catheterablatie bij atriumfibrilleren in cardiale amyloïdose levert 42% ritmievrije patiënten op — AMYL-AF](https://hartvaat.nl/2026/06/02/catheterablatie-bij-atriumfibrilleren-in-cardiale-amyloidose-levert-42-ritmievri/) - 2026-07-19 [Atriumfibrilleren in Catalonië: prevalentie gestabiliseerd, incidentie gedaald, 2% van het zorgbudget](https://hartvaat.nl/2026/04/17/atriumfibrilleren-in-catalonie-prevalentie-gestabiliseerd-incidentie-gedaald-2-v/) - 2026-06-27 [Mavacamten in de praktijk: zwarte patiënten krijgen 55% minder vaak toegang — atriumfibrilleren voorspelt slechtere uitkomst](https://hartvaat.nl/2026/05/05/mavacamten-in-de-praktijk-zwarte-patienten-krijgen-55-minder-vaak-toegang-atrium/) - 2026-06-17 [FinACAF (n=229.565): hartfalen verhoogt CVA-risico bij AF vooral bij jongere patiënten](https://hartvaat.nl/2026/05/19/finacaf-n-229-565-hartfalen-verhoogt-cva-risico-bij-af-vooral-bij-jongere-patien/) - 2026-06-16 [ELDERCARE-AF post-hoc: edoxaban-spiegel én PT >13s voorspellen bloedingsrisico bij zeer oude AF-patiënten](https://hartvaat.nl/2026/05/19/eldercare-af-post-hoc-edoxaban-spiegel-en-pt-13s-voorspellen-bloedingsrisico-bij/) - 2026-06-08 [FIND-AF-biomarker stratificeert prognose bij HFrEF met atriale cardiomyopathie zonder atriumfibrilleren](https://hartvaat.nl/2026/05/21/find-af-biomarker-stratificeert-prognose-bij-hfref-met-atriale-cardiomyopathie-z/) - 2026-05-31 [Het spectrum van congestie bij hartfalen: pathofysiologie en diagnostische strategieën](https://hartvaat.nl/2026/05/25/het-spectrum-van-congestie-bij-hartfalen-pathofysiologie-en-diagnostische-strate/) - 2026-05-03 [Dronedaron na AF-ablatie: gelijke werkzaamheid, minder bijwerkingen dan amiodaron](https://hartvaat.nl/2026/05/06/dronedaron-na-af-ablatie-gelijke-werkzaamheid-minder-bijwerkingen-dan-amiodaron/) - 2026-04-20 [ATHENA-register: pulsed field ablatie voor atriumfibrilleren ook effectief bij hartfalen, vooral paroxismaal](https://hartvaat.nl/2026/03/17/athena-register-pulsed-field-ablatie-voor-atriumfibrilleren-ook-effectief-bij-ha/) - 2026-02-24 [AF-geïnduceerde ernstige LV-disfunctie na mitralisklepprocedure bij adolescent](https://hartvaat.nl/2026/02/24/af-geinduceerde-ernstige-lv-disfunctie-na-mitralisklepprocedure-bij-adolescent/) - 2026-02-19 [Cardiovasculair-renaal-metabool samenspel bij patiënten met atriumfibrilleren](https://hartvaat.nl/2026/02/19/cardiovasculair-renaal-metabool-samenspel-bij-patienten-met-atriumfibrilleren/) - 2026-02-01 [Gedeeld gennetwerk verklaart de wisselwerking tussen atriumfibrilleren en hartfalen](https://hartvaat.nl/2026/02/01/gedeeld-gennetwerk-verklaart-de-wisselwerking-tussen-atriumfibrilleren-en-hartfa/) - 2024-12-16 [Biomarkervoorspelling van sinusritme bij AF: EAST-AFNET 4 biomoleculaire analyse](https://hartvaat.nl/2024/12/16/biomarkervoorspelling-van-sinusritme-bij-af-east-afnet-4-biomoleculaire-analyse/) - 2022-11-01 [DELIVER: dapagliflozine effectief bij HFpEF ongeacht atriumfibrilleren](https://hartvaat.nl/2022/11/01/deliver-dapagliflozine-effectief-bij-hfpef-ongeacht-atriumfibrilleren/) - 2022-09-13 [EAST-AFNET4: vroege ritmecontrole effectief ook bij hoge comorbiditeit](https://hartvaat.nl/2022/09/13/east-afnet4-vroege-ritmecontrole-effectief-ook-bij-hoge-comorbiditeit/) - 2022-03-21 [Vroege ritmecontrole bij AF met of zonder symptomen: EAST-AFNET 4](https://hartvaat.nl/2022/03/21/vroege-ritmecontrole-bij-af-met-of-zonder-symptomen-east-afnet-4/) - 2018-04-21 [2018 EHRA praktische gids voor DOAC-gebruik bij AF](https://hartvaat.nl/2018/04/21/2018-ehra-praktische-gids-voor-doac-gebruik-bij-af/) - 2018-02-20 [CVA-risico bij verminderde EF na MI zonder AF](https://hartvaat.nl/2018/02/20/cva-risico-bij-verminderde-ef-na-mi-zonder-af/) - 2017-11-01 [Bloeddrukvariabiliteit en uitkomsten bij AF: AFFIRM-studie](https://hartvaat.nl/2017/11/01/bloeddrukvariabiliteit-en-uitkomsten-bij-af-affirm-studie/) - 2017-04-04 [Inspanningstraining bij chronisch hartfalen met atriumfibrilleren](https://hartvaat.nl/2017/04/04/inspanningstraining-bij-chronisch-hartfalen-met-atriumfibrilleren/) - 2016-05-19 [Frequentiecontrole versus ritmecontrole bij AF na hartchirurgie: NEJM-trial](https://hartvaat.nl/2016/05/19/frequentiecontrole-versus-ritmecontrole-bij-af-na-hartchirurgie-nejm-trial/) - 2016-01-01 [Katheterablatie herstelt verlaagde plasma miR-409-3p en miR-432 bij atriumfibrilleren](https://hartvaat.nl/2016/01/01/katheterablatie-herstelt-verlaagde-plasma-mir-409-3p-en-mir-432-bij-atriumfibril/) ## Bronnen - CASTLE-AF — NEJM 2018 https://doi.org/10.1056/NEJMoa1707855 - EAST-AFNET 4 — NEJM 2020 https://doi.org/10.1056/NEJMoa2019422 - ESC 2024 AF Guidelines https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehae272 - ESC 2021 Guidelines for Heart Failure https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehab368 --- Kennispagina, stand 2026-03-12. Citeer vrij, met bronvermelding en een link naar hartvaat.nl (de url van het record). Samenvattingen zijn redactioneel werk van HartVaat; de oorspronkelijke publicaties blijven van hun uitgevers (doi). Geen medisch advies.