# Atriumflutter: onderscheid van AF en behandeling

*Atriumfibrilleren · Aandoening · https://hartvaat.nl/kennis/atriumfibrilleren/atriumflutter/*

Atriumflutter is een georganiseerde atriale macroreentrie-tachycardie met een atriale frequentie van circa 250–300 spm en typisch een 2:1 AV-blok, resulterend in een ventrikelfrequentie van 150 spm. Het verschilt fundamenteel van AF qua mechanisme, ECG-patroon en behandeling. Cavotricuspidaal-isthmus (CTI) ablatie is bij typische flutter curatief.

## Kernbegrippen

- **Typische flutter (CTI-afhankelijk)**: Macroreentrie in het rechteratrium via de cavotricuspidaalruimte; typische zaagvormige negatieve P-golven in II/III/aVF; behandelbaar met CTI-ablatie.
- **Atypische flutter**: Macroreentrie niet via CTI maar via littekengebieden of linkeratrium; ECG-patroon gevarieerder; ablatie complexer.
- **CTI-ablatie**: Katheterablatie van de cavotricuspidalis-isthmus; curatief voor typische flutter (succespercentage >95%); eerste keuze behandeling.
- **2:1 AV-blok bij flutter**: De AV-knoop geleidt elke tweede fluttergolf; typisch resulterend in regelmatige ventrikelfrequentie van ~150 spm; soms 3:1 of 4:1 bij gebruik van frequentievertragende middelen.
- **Anticoagulatie bij flutter**: Zelfde beroerterisico als bij AF; CHA₂DS₂-VASc score bepaalt indicatie; beleid identiek aan AF.

## Pathofysiologie

Typische atriumflutter berust op een stabiele macroreentrie-cirkel in het rechteratrium via de cavotricuspidalis-isthmus (CTI), de spier tussen de tricuspidalisanulus en de vena cava inferior. De atriale frequentie is 250–300 spm; door fysiologisch AV-knoopblok worden doorgaans slechts 1 op de 2 impulsen doorgeleid (2:1 blok, ventrikelfrequentie ~150 spm).

## ECG-herkenning

Typische flutter: zaagvormige, negatieve 'fluttergolven' (F-golven) in II, III en aVF; positieve F-golven in V1; regelmatige basisfrequentie zonder isoelektrische lijn. Ventrikelrespons 2:1 (150 spm), soms 3:1 of 4:1 bij AV-blokkerend medicament. Onderscheid van sinustachycardie bij twijfel: carotissinus-massage of adenosine vertraagt AV-geleiding tijdelijk, maakt F-golven zichtbaar.

## Onderscheid van AF

Flutter: georganiseerde, reguliere F-golven, regelmatig ventrikelritme. AF: chaotische basisactivering, absoluut irregulair ventrikelritme, geen discrete P-golven. Klinische consequentie: flutter is eenvoudiger te termineren (cardioversie of overdrivepacing) en curatief te behandelen met ablatie. Let op: flutter en AF coëxisteren vaak; na CTI-ablatie voor flutter kan AF optreden.

## Behandeling

- Frequentiecontrole: dezelfde middelen als bij AF (bètablokker, non-DHP calciumantagonist, digoxine). Cave: klasse Ic antiaritmicа bij flutter kunnen 1:1 AV-geleiding induceren — altijd combineren met AV-blokkerende middelen.
- Cardioversie: elektrische of farmacologische cardioversie effectief bij acuut flutter. Anticoagulatiebeleid zelfde als bij AF.
- CTI-ablatie: curatieve behandeling voor typische flutter; succeskans >95%; recidief bij een deel door coëxistente AF; beschouw als eerste keuze bij recidiverend of persisterend typisch flutter.

## Anticoagulatie

Het beroerterisico bij atriumflutter is vergelijkbaar met AF. CHA₂DS₂-VASc score bepaalt de indicatie; beleid identiek aan AF (DOAC eerste keuze). Anticoagulatiepauze rondom cardioversie: zelfde protocol als bij AF (≥3 weken voor of TEE-geleide cardioversie).

## Nieuwste evidence op hartvaat.nl

- 2026-04-19 [LINEAR-trial: lattice-tip-katheter verslaat standaard irrigatie bij CTI-ablatie voor typische atriumflutter](https://hartvaat.nl/2026/03/30/linear-trial-lattice-tip-katheter-verslaat-standaard-irrigatie-bij-cti-ablatie-v/)
- 2026-03-30 [LEAF: liraglutide vóór ablatie verbetert AF-vrije overleving](https://hartvaat.nl/2026/03/30/leaf-liraglutide-voor-ablatie-verbetert-af-vrije-overleving/)
- 2026-03-29 [Wereldwijde toename atriumfibrilleren treft steeds vaker jongere volwassenen](https://hartvaat.nl/2026/03/03/wereldwijde-toename-atriumfibrilleren-treft-steeds-vaker-jongere-volwassenen/)
- 2025-09-01 [LA low-voltage prevalentie en voorspellers bij paroxysmaal versus niet-paroxysmaal AF](https://hartvaat.nl/2025/09/01/la-low-voltage-prevalentie-en-voorspellers-bij-paroxysmaal-versus-niet-paroxysma/)
- 2023-02-14 [Cryoballon PVI als eerstelijnsbehandeling voor typisch atriumflutter](https://hartvaat.nl/2023/02/14/cryoballon-pvi-als-eerstelijnsbehandeling-voor-typisch-atriumflutter/)
- 2022-10-13 [Voorbehandeling met antiaritmica voor cardioversie bij AF: netwerk-meta-analyse](https://hartvaat.nl/2022/10/13/voorbehandeling-met-antiaritmica-voor-cardioversie-bij-af-netwerk-meta-analyse/)
- 2022-10-13 [Intensieve bloeddrukcontrole bij AF: inzichten uit SPRINT](https://hartvaat.nl/2022/10/13/intensieve-bloeddrukcontrole-bij-af-inzichten-uit-sprint/)
- 2018-12-01 [Ras/etniciteit en OAC-gebruik bij AF: ORBIT-AF](https://hartvaat.nl/2018/12/01/ras-etniciteit-en-oac-gebruik-bij-af-orbit-af/)

## Bronnen

- ESC 2024 AF Guidelines https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehae272
- ESC 2020 AF Guidelines https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehaa612
- NHG-Standaard Atriumfibrilleren https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/atriumfibrilleren

---
Kennispagina, stand 2026-03-12. Citeer vrij, met bronvermelding en een link naar hartvaat.nl (de url van het record). Samenvattingen zijn redactioneel werk van HartVaat; de oorspronkelijke publicaties blijven van hun uitgevers (doi). Geen medisch advies.