# ECG-herkenning van atriumfibrilleren

*Atriumfibrilleren · Diagnostiek · https://hartvaat.nl/kennis/atriumfibrilleren/ecg-herkenning-af/*

Het 12-afleidingen-ECG is de standaard voor het diagnosticeren van atriumfibrilleren. De klassieke kenmerken zijn afwezigheid van discrete P-golven, een onregelmatige basislijn (flimmeractiviteit) en een absoluut irregulair ventrikelritme. Subtiele presentaties — AF met trage respons, brede QRS bij bundeltakblok, of korte AF-episoden — vereisen specifieke kennis.

## Kernbegrippen

- **Absoluut irregulair ritme**: Kenmerkend voor AF: RR-intervallen wisselen willekeurig van lengte; geen vast patroon zoals bij sinusaritmie of bigeminisch ritme.
- **Flimmeractiviteit**: Chaotische, onregelmatige basislijn bij AF op ECG, afkomstig van ongecorrdineerde atriale activering; beste zichtbaar in V1.
- **AF met bundeltakblok**: Brede QRS-complexen bij AF kunnen lijken op ventriculaire tachycardie; RR-interval blijft absoluut irregulair — onderscheidend kenmerk.
- **WPW + AF**: Wolf-Parkinson-White met AF: accessoire bundel kan snelle geleiding geven (korte RR <250 ms), brede QRS; gevaarlijke situatie door VF-risico.
- **Fijne versus grove flimmeractiviteit**: Grove flimmeractiviteit (>1 mm): meer georganiseerde AF, vaker bij mitralisklep-pathologie; fijne flimmeractiviteit: typisch voor 'lone AF'.

## Klassieke ECG-kenmerken van AF

Drie criteria op het 12-afleidingen-ECG:

- Afwezigheid van discrete P-golven: geen herkenbare sinusgolven; in plaats daarvan onregelmatige basislijnoscillaties (flimmeractiviteit), het beste zichtbaar in V1 en V2.
- Onregelmatige basislijn (flimmeractiviteit): chaotische atriale activering met frequentie 350–700 spm; golfhoogte variabel.
- Absoluut irregulair RR-ritme: geen twee opeenvolgende RR-intervallen zijn identiek; dit onderscheidt AF van andere supraventriculaire tachycardieën.

## Praktische herkenning

Meet 10 opeenvolgende RR-intervallen: bij AF variëren deze willekeurig. Pas op voor regelmatig aandoende AF bij hoge graad AV-blok of digoxine-toxiciteit — de AV-knoop functioneert als filter en geeft een relatief regelmatig ventrikelritme. Cave: AF + compleet AV-blok met junctioneel escape-ritme kan eruitzien als een regulier smal-complex-ritme.

## Differentiaaldiagnose

- Atriumflutter: georganiseerde zaagvormige F-golven, regelmatig of regelmatig-onregelmatig ventrikelritme.
- Multifocale atriale tachycardie (MAT): onregelmatig ritme maar wisselende P-golfmorfologie zichtbaar; typisch bij ernstig COPD.
- Frequente PAC's: bigeminia of trigeminia kan onregelmatig lijken; discrete P-golven met andere morfologie aanwezig.
- AF + bundeltakblok: brede QRS maar absoluut irregulair — geen VT. Verwijs naar VT-algoritme bij twijfel over klinische stabiliteit.

## Bijzondere situaties

WPW + AF: kortste RR-interval <250 ms bij brede QRS is alarmsignaal voor gevaarlijke snelle accessoire-bundelgeleiding — directe cardioversie overwegen; AV-knoop-blokkerende middelen (adenosine, verapamil, digoxine) gecontra-indiceerd. AF met lage ventrikelfrequentie (<50 spm): verdenk sinusknoopdisfunctie of hoog AV-blok; niet altijd hartfalen.

## Nieuwste evidence op hartvaat.nl

- 2026-08-12 [Smartphone-app voor symptoomregistratie na ablatie bij atriumfibrilleren — ISOLATION](https://hartvaat.nl/2026/06/02/smartphone-app-voor-symptoomregistratie-na-ablatie-bij-atriumfibrilleren-isolati/)
- 2026-06-23 [Thoracoscopische AF-ablatie met bipolaire clamp: 5-jaars ritmevrijheid 52% met antiaritmica — multicenter register](https://hartvaat.nl/2026/05/11/thoracoscopische-af-ablatie-met-bipolaire-clamp-5-jaars-ritmevrijheid-52-met-ant/)
- 2026-02-25 [Alcoholgebruik en het ontstaan van atriumfibrilleren: dosis, risico en dogma heroverwogen](https://hartvaat.nl/2026/02/25/alcoholgebruik-en-het-ontstaan-van-atriumfibrilleren-dosis-risico-en-dogma-herov/)
- 2026-02-24 [AF-geïnduceerde ernstige LV-disfunctie na mitralisklepprocedure bij adolescent](https://hartvaat.nl/2026/02/24/af-geinduceerde-ernstige-lv-disfunctie-na-mitralisklepprocedure-bij-adolescent/)
- 2026-02-16 [Vroege versus late antistolling na ischemisch CVA met atriumfibrilleren: meta-analyse](https://hartvaat.nl/2026/02/16/vroege-versus-late-antistolling-na-ischemisch-cva-met-atriumfibrilleren-meta-ana/)
- 2026-02-15 [Kenmerken en vijfjaarsuitkomsten bij patiënten met CLL en atriumfibrilleren](https://hartvaat.nl/2026/02/15/kenmerken-en-vijfjaarsuitkomsten-bij-patienten-met-cll-en-atriumfibrilleren/)
- 2026-02-02 [Medische kosten en productiviteitsverlies door atriumfibrilleren in de VS](https://hartvaat.nl/2026/02/02/medische-kosten-en-productiviteitsverlies-door-atriumfibrilleren-in-de-vs/)
- 2025-07-08 [Catheterablatie versus leefstijlmodificatie plus antiaritmica bij AF: gerandomiseerde trial](https://hartvaat.nl/2025/07/08/catheterablatie-versus-leefstijlmodificatie-plus-antiaritmica-bij-af-gerandomise/)
- 2025-04-01 [Symptomatisch versus asymptomatisch AF en klinische uitkomsten: meta-analyse](https://hartvaat.nl/2025/04/01/symptomatisch-versus-asymptomatisch-af-en-klinische-uitkomsten-meta-analyse/)
- 2017-03-01 [Vaste versus responsieve pacingfrequentie bij permanent AF met pacemakerindicatie](https://hartvaat.nl/2017/03/01/vaste-versus-responsieve-pacingfrequentie-bij-permanent-af-met-pacemakerindicati/)
- 2017-02-01 [Vernakalant versus ibutilide voor sinusritme bij recent-onset AF: gerandomiseerde trial](https://hartvaat.nl/2017/02/01/vernakalant-versus-ibutilide-voor-sinusritme-bij-recent-onset-af-gerandomiseerde/)
- 2016-07-01 [Langetermijnevaluatie van dabigatran 150 versus 110 mg bij niet-valvulair AF](https://hartvaat.nl/2016/07/01/langetermijnevaluatie-van-dabigatran-150-versus-110-mg-bij-niet-valvulair-af/)
- 2016-06-09 [Cryoballon- versus radiofrequentieablatie bij paroxysmaal atriumfibrilleren: NEJM FIRE AND ICE-trial](https://hartvaat.nl/2016/06/09/cryoballon-versus-radiofrequentieablatie-bij-paroxysmaal-atriumfibrilleren-nejm-/)
- 2016-05-19 [Frequentiecontrole versus ritmecontrole bij AF na hartchirurgie: NEJM-trial](https://hartvaat.nl/2016/05/19/frequentiecontrole-versus-ritmecontrole-bij-af-na-hartchirurgie-nejm-trial/)
- 2016-01-01 [Gesimuleerde obstructieve slaapapneu bevordert ritmestoornissen bij paroxysmaal atriumfibrilleren](https://hartvaat.nl/2016/01/01/gesimuleerde-obstructieve-slaapapneu-bevordert-ritmestoornissen-bij-paroxysmaal-/)

## Bronnen

- ESC 2024 AF Guidelines https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehae272
- NHG-Standaard Atriumfibrilleren https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/atriumfibrilleren

---
Kennispagina, stand 2026-03-12. Citeer vrij, met bronvermelding en een link naar hartvaat.nl (de url van het record). Samenvattingen zijn redactioneel werk van HartVaat; de oorspronkelijke publicaties blijven van hun uitgevers (doi). Geen medisch advies.