# Diabetes mellitus type 2 en cardiovasculair risico

*Cardiometabool · Aandoening · https://hartvaat.nl/kennis/cardiometabool/diabetes-en-cardiovasculair-risico/*

Diabetes mellitus type 2 is een krachtige cardiovasculaire risicofactor: het risico op hartinfarct en beroerte is 2-4× verhoogd ten opzichte van mensen zonder diabetes. Cardiovasculaire ziekte is verantwoordelijk voor 50-70% van alle sterfgevallen bij T2D. Het cardiovasculaire risico bij diabetes wordt bepaald door hyperglykemie, insulineresistentie, dyslipidaemie, hypertensie en pro-inflammatoire en pro-trombotische veranderingen.

## Kernbegrippen

- **Cardiovasculaire risicoklasse bij T2D**: ESC 2023: hoog risico bij T2D <10 jaar zonder orgaanschade en ≤2 extra RF; zeer hoog risico bij manifeste HVZ, orgaanschade of ≥3 RF, of T2D ≥10 jaar.
- **Diabetische cardiomyopathie**: LV-diastolische disfunctie bij diabetes onafhankelijk van hypertensie of coronaire ziekte; vroeg stadium: verhoogde ventriculaire stijfheid, inspanningsdyspnoe.
- **Microvasculaire schade**: Retinopathie, nefropathie en neuropathie; markeren verhoogd macrovasculair risico; microalbuminurie: sterkste CV-risicofactor bij T2D.
- **Atherogenische dyslipidemie**: Typisch bij T2D en insulineresistentie: verhoogd TG, verlaagd HDL, kleine dense LDL-deeltjes; verhoogt coronair risico los van totaal LDL.
- **Stille ischemie**: Myocardischemie zonder pijnklachten door diabetische autonome neuropathie; leidt tot onverwacht hartinfarct; verantwoordt lagere drempel voor inspanningstests.

## Omvang van het cardiovasculaire risico

T2D verdubbelt of verviervoudigt het risico op coronaire ziekte, beroerte en hartfalen. Midden-levensverwachting bij T2D is 6-10 jaar korter dan bij mensen zonder diabetes, voornamelijk door cardiovasculaire sterfte. Het risico is hoger bij vrouwen (relatieve risicoverhoging groter dan bij mannen) en bij langdurig bestaande diabetes of slechte glucoseregulatie.

## Pathofysiologische mechanismen

- Hyperglykemie: geavanceerde glycatieproducten (AGE) beschadigen endotheel en vaatwand; bevordert atherosclerotische plaquevorming
- Insulineresistentie: hyperinsulinaemie stimuleert sympathicus, verhoogt bloeddruk en bevordert NF-κB-gemedieerde ontsteking
- Diabetische dyslipidaemie: VLDL-overproductie, verhoogd TG, verlaagd HDL, kleine dense LDL-deeltjes — atherogenisch profiel
- Renale activering: microalbuminurie als marker voor endotheel disfunctie systemisch
- Pro-coagulatieve toestand: verhoogde PAI-1, fibrinogeen, trombocytreactiviteit

## Orgaancomplicaties en cardiovasculair risico

Microalbuminurie (>30 mg/g creatinine) is de sterkste marker voor cardiovasculair risico bij T2D — ongeacht de bloeddruk of glykemische controle. Retinopathie correleert met cardiovasculaire schade. Neuropathie (autonoom) verhoogt risico op stille ischemie en plotse hartdood. Bij diagnose van macrovasculaire complicaties (CVD, PAV, CKD) is het CV-risico 'zeer hoog'.

## Behandeldoelstellingen

- LDL: <1,4 mmol/L bij manifeste HVZ; <1,8 mmol/L bij hoog risico T2D
- Bloeddruk: <130/80 mmHg; ACE-remmer of ARB eerste keus (renale bescherming)
- HbA1c: geïndividualiseerd; strak (<53 mmol/mol / 7%) bij jong en laag bloedingsrisico; minder strikt (<64 mmol/mol / 8%) bij oudere, kwetsbare patiënten
- SGLT2-remmer of GLP-1 RA: bij manifeste HVZ ongeacht HbA1c (ESC 2023 klasse I)

## Nieuwste evidence op hartvaat.nl

- 2026-09-23 [Routine preprocedurale data voorspelt linkerventrikelherstel na TAVR en identificeert cardiorenal fenotype](https://hartvaat.nl/2026/10/01/routine-preprocedurale-data-voorspelt-linkerventrikelherstel-na-tavr-en-identifi/)
- 2026-09-22 [Obesitas en diabetes stijgen, maar CKD-prevalentie blijft stabiel — 20-jaar NHANES-analyse](https://hartvaat.nl/2026/12/01/obesitas-en-diabetes-stijgen-maar-ckd-prevalentie-blijft-stabiel-20-jaar-nhanes-/)
- 2026-09-21 [Machine learning-algoritmen verbeteren CV-risicoschatting, maar klinische meerwaarde en overdiagnoserisico blijven onbeantwoord](https://hartvaat.nl/2026/09/12/machine-learning-algoritmen-verbeteren-cv-risicoschatting-maar-klinische-meerwaa/)
- 2026-09-17 [Finerenone verlaagt cardiorenale uitkomsten bij diabetische nierziekte — FIDELITY-samenvoeging](https://hartvaat.nl/2026/09/09/finerenone-verlaagt-cardiorenale-uitkomsten-bij-diabetische-nierziekte-fidelity-/)
- 2026-09-13 [Canagliflozin behoudt effectiviteit bij CKD-patiënten met polyfarmacie — CREDENCE](https://hartvaat.nl/2026/09/04/canagliflozin-behoudt-effectiviteit-bij-ckd-patienten-met-polyfarmacie-credence/)
- 2026-09-13 [UACR-screening onderbenut bij diabetes en hypertensie in de huisartsenpraktijk](https://hartvaat.nl/2026/09/04/uacr-screening-onderbenut-bij-diabetes-en-hypertensie-in-de-huisartsenpraktijk/)
- 2026-09-12 [Vast-dosiskombinatie van basaal insuline en GLP-1-RA biedt voordeel bij complexe type 2-diabetes — iGlarLixi](https://hartvaat.nl/2026/09/04/vast-dosiskombinatie-van-basaal-insuline-en-glp-1-ra-biedt-voordeel-bij-complexe/)
- 2026-09-04 [CKD-geassocieerde jeuk komt bij 60% van dialysepatiënten voor — lage behandelgraad](https://hartvaat.nl/2026/12/01/ckd-geassocieerde-jeuk-komt-bij-60-van-dialysepatienten-voor-lage-behandelgraad/)
- 2026-08-29 [Menopauze verstoort lever-nier-metabool evenwicht; hormoontherapie niet bewezen voor MASLD- of CKD-preventie](https://hartvaat.nl/2026/08/22/menopauze-verstoort-lever-nier-metabool-evenwicht-hormoontherapie-niet-bewezen-v/)
- 2026-08-28 [Aangetaste tubulaire secretiecapaciteit verhoogt cardiovasculaire sterfte — HUNT-studie](https://hartvaat.nl/2026/08/20/aangetaste-tubulaire-secretiecapaciteit-verhoogt-cardiovasculaire-sterfte-hunt-s/)
- 2026-08-25 [Combinatietherapie bij T2DM en chronische nierziekte — evidence naar praktijk](https://hartvaat.nl/2026/08/18/combinatietherapie-bij-t2dm-en-chronische-nierziekte-evidence-naar-praktijk/)
- 2026-08-24 [FIB-4 en FNI duiden op cardiorenale en metabole belasting bij T2DM en MASLD](https://hartvaat.nl/2026/08/15/fib-4-en-fni-duiden-op-cardiorenale-en-metabole-belasting-bij-t2dm-en-masld/)
- 2026-08-21 [Infectie is belangrijkste doodsoorzaak bij dialysepatiënten — retrospectieve analyse](https://hartvaat.nl/2026/08/14/infectie-is-belangrijkste-doodsoorzaak-bij-dialysepatienten-retrospectieve-analy/)
- 2026-08-19 [Antitrombotica veilig bij incidentele ongescheurde intracraniële aneurysma’s na ischemisch beroerte](https://hartvaat.nl/2026/12/01/antitrombotica-veilig-bij-incidentele-ongescheurde-intracraniele-aneurysmas-na-i/)
- 2026-08-18 [Anemie verergert mortaliteit en hartfalenheropnames na TAVR bij patiënten boven de 80 jaar](https://hartvaat.nl/2026/09/01/anemie-verergert-mortaliteit-en-hartfalenheropnames-na-tavr-bij-patienten-boven-/)
- 2026-08-10 [Hart en nier in één richtlijn: waarom de ESC ze samen behandelt](https://hartvaat.nl/2026/08/10/hart-en-nier-in-een-richtlijn-waarom-de-esc-ze-samen-behandelt/)
- 2026-08-07 [Naast insuline zijn nieuwe medicijnen nodig om het hart- en vaatrisico bij type 1-diabetes te verlagen](https://hartvaat.nl/2026/09/01/naast-insuline-zijn-nieuwe-medicijnen-nodig-om-het-hart-en-vaatrisico-bij-type-1/)
- 2026-08-06 [Finerenone verlaagt hart- en vaatrisico via vroege daling van UACR en systolische bloeddruk — FIDELITY-analyse](https://hartvaat.nl/2026/06/26/finerenone-verlaagt-hart-en-vaatrisico-via-vroege-daling-van-uacr-en-systolische/)
- 2026-08-02 [Hydrocortison verhoogt sterfte en cardiorenale uitkomsten bij CKD met septische shock](https://hartvaat.nl/2026/09/01/hydrocortison-verhoogt-sterfte-en-cardiorenale-uitkomsten-bij-ckd-met-septische-/)
- 2026-07-28 [Cardiovasculaire ziekte blijft leidend na niertransplantatie — overzicht van uitdagingen en nieuwe therapieën](https://hartvaat.nl/2026/05/29/cardiovasculaire-ziekte-blijft-leidend-na-niertransplantatie-overzicht-van-uitda/)
- 2026-07-13 [Schildklierdisfunctie en hart- en vaatziekten (EHJ-overzicht)](https://hartvaat.nl/2026/04/17/schildklierdisfunctie-en-hart-en-vaatziekten-ehj-overzicht/)
- 2026-07-08 [NYC 4H-cohort: sociale problemen verviervoudigen sterfterisico bij hiv-patiënten met hartfalen](https://hartvaat.nl/2026/05/19/nyc-4h-cohort-sociale-problemen-verviervoudigen-sterfterisico-bij-hiv-patienten-/)
- 2026-07-07 [SCAPIS-cohort: diastolische dysfunctie even vaak bij prediabetes als diabetes — pleidooi tegen 'diabetische cardiomyopathie'](https://hartvaat.nl/2026/05/20/scapis-cohort-diastolische-dysfunctie-even-vaak-bij-prediabetes-als-diabetes-ple/)
- 2026-07-06 [Infectieuze endocarditis na TAVI: diabetes belangrijkste risicofactor, E. faecalis dominante verwekker, 2× mortaliteit](https://hartvaat.nl/2026/05/20/infectieuze-endocarditis-na-tavi-diabetes-belangrijkste-risicofactor-e-faecalis-/)
- 2026-07-05 [Hoge jeugdige conditie en AF-risico: trade-off verdwijnt na correctie voor familiaire factoren (1,1 miljoen Zweden)](https://hartvaat.nl/2026/05/21/hoge-jeugdige-conditie-en-af-risico-trade-off-verdwijnt-na-correctie-voor-famili/)
- 2026-07-05 [Million Women Study: ernstige obesitas verviervoudigt risico op AF én hartfalen samen bij vrouwen](https://hartvaat.nl/2026/05/21/million-women-study-ernstige-obesitas-verviervoudigt-risico-op-af-en-hartfalen-s/)
- 2026-07-04 [12-leads ECG onderscheidt RASopathie-HCM van sarcomere HCM bij kinderen — superieure asdeviatie en rechterventrikel-hypertrofie](https://hartvaat.nl/2026/05/26/12-leads-ecg-onderscheidt-rasopathie-hcm-van-sarcomere-hcm-bij-kinderen-superieu/)
- 2026-07-03 [Routine huisarts-EMD voorspelt 5-jaars cardiovasculair risico betrouwbaar — Australische validatie bij 850.000 patiënten](https://hartvaat.nl/2026/05/26/routine-huisarts-emd-voorspelt-5-jaars-cardiovasculair-risico-betrouwbaar-austra/)
- 2026-06-24 [Volwassenen met aangeboren hartafwijking hebben vergelijkbare overleving na hartinfarct als de algemene populatie](https://hartvaat.nl/2026/05/11/volwassenen-met-aangeboren-hartafwijking-hebben-vergelijkbare-overleving-na-hart/)
- 2026-06-20 [SPRINT + ACCORD gepoold: bloeddrukvariabiliteit is even prognostisch als gemiddelde bloeddruk — J-vormige curve](https://hartvaat.nl/2026/05/14/sprint-accord-gepoold-bloeddrukvariabiliteit-is-even-prognostisch-als-gemiddelde/)

## Bronnen

- ESC 2023 Diabetes en CVD Guidelines — EHJ https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehad192
- EMPA-REG OUTCOME Trial — NEJM 2015 https://doi.org/10.1056/NEJMoa1504720
- ESC 2021 CVD Prevention Guidelines https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehab484
- Farmacotherapeutisch Kompas — SGLT2-remmers / GLP-1 RA https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/

---
Kennispagina, stand 2026-03-12. Citeer vrij, met bronvermelding en een link naar hartvaat.nl (de url van het record). Samenvattingen zijn redactioneel werk van HartVaat; de oorspronkelijke publicaties blijven van hun uitgevers (doi). Geen medisch advies.