{"id":"esc-richtlijn-diabetes-cvd-cardiometabool","type":"kennis","url":"https://hartvaat.nl/kennis/cardiometabool/esc-richtlijn-diabetes-cvd-cardiometabool/","title":"ESC-richtlijn Diabetes en cardiovasculaire ziekte 2023: cardiometabool","kind":"Richtlijn","group":"cardiometabool","group_label":"Cardiometabool","category":"algemeen","meta_description":"De ESC-richtlijn Diabetes en cardiovasculaire ziekte 2023 plaatst cardiometabole bescherming centraal: SGLT2i en GLP-1 RA als eerste keus, strikte LDL-doelen en integrale aanpak van risicofactoren.","intro":"De ESC 2023-richtlijn Diabetes en Cardiovasculaire Ziekte is de meest recente en invloedrijkste richtlijn voor de cardiometabole patiënt. Ze integreert diabeteszorg en cardiovasculaire preventie in één kader en maakt een einde aan de scheiding tussen 'diabetesbehandeling' en 'hartbehandeling'.","key_terms":[{"term":"Eerste keus bij T2D + HVZ","definition":"SGLT2-remmer én/of GLP-1 RA: klasse I, ongeacht HbA1c, metforminegebruik of glucoseregulatie-doel — uitsluitend op basis van CV-risicostatus."},{"term":"Risicoklassen ESC 2023","definition":"Hoog: T2D &lt;10 jaar zonder orgaanschade, ≤2 RF; Zeer hoog: manifeste HVZ, orgaanschade (micro/macroalbuminurie, retinopathie, neuropathie), ≥3 RF, of T2D ≥10 jaar."},{"term":"LDL &lt;1,4 mmol/L","definition":"Streefwaarde bij T2D + manifeste HVZ; aanvullend ≥50% reductie van uitgangswaarde; primair hogintensiteitsstatine + ezetimib; PCSK9-remmer bij onvoldoende reductie."},{"term":"Finerenon","definition":"Niet-steroïd MRA; FIDELIO-DKD + FIGARO-DKD: 14-23% reductie CV-sterfte + nierprogressie bij T2D + CKD met albuminurie; klasse I als aanvulling op RAAS-blokkade."},{"term":"Tirzepatide","definition":"Dubbele GIP/GLP-1 RA; sterkste gewichtsreductie beschikbaar; SURPASS-CVOT: non-inferiority voor MACE; geregistreerd voor T2D, nog geen HVZ-indicatie buiten diabetes."}],"heading":"ESC 2023 Diabetes en CVD: cardiometabole aanpak","body_markdown":"## Paradigmaverschuiving\n\nDe 2023-richtlijn breekt expliciet met het glucocentrisme: glucoseregulatie is een ondersteunend doel; het primaire doel is cardiovasculaire en renale bescherming. Keuze van glucoseverlagend geneesmiddel wordt bepaald door aanwezigheid en type cardiovasculaire risico, niet door HbA1c.\n\n## Aanbevelingen per klinisch scenario\n\n- T2D + manifeste atherosclerotische HVZ: SGLT2-remmer + GLP-1 RA beide klasse I; LDL <1,4 mmol/L; bloeddruk <130/80 mmHg; antiplatelets\n- T2D + hartfalen (HFrEF of HFpEF): SGLT2-remmer klasse I, GLP-1 RA niet aanbevolen bij ernstig HFrEF\n- T2D + CKD (eGFR 20-75 + albuminurie): SGLT2-remmer klasse I + finerenon klasse I (indien persisterende albuminurie ondanks RAAS)\n- T2D primaire preventie, hoog risico: SGLT2-remmer of GLP-1 RA klasse IIa\n- T2D primaire preventie, laag-matig risico: metformine + leefstijl; SGLT2i/GLP-1 RA bij onvoldoende controle\n\n## Lipiden bij T2D\n\nAtherogenische dyslipidemie bij T2D: specifiek ook verhoogde TG en verlaagd HDL naast hoog LDL. LDL-primaire behandelstrategie: hoge-intensiteitsstatine + ezetimib. Omega-3 PUFA (icosapent ethyl, REDUCE-IT): 25% MACE-reductie bij TG >1,7 mmol/L op statine — klasse IIa aanbeveling. PCSK9-remmers bij T2D + manifeste HVZ en LDL >1,4 mmol/L ondanks maximale therapie: klasse I.\n\n## Bloeddruk bij T2D\n\nEerste keus: ACE-remmer of ARB (renale bescherming). Combinatietherapie: RAAS + calciumantagonist of thiazide. Doel 130/80 mmHg; niet <120 mmHg systolisch (ACCORD-BP: nadelige effecten <120 mmHg). SGLT2-remmers leveren zelfstandig 3-5 mmHg bloeddrukdaling via osmotische diurese — combineer met RAAS-blokkade.","related":["https://hartvaat.nl/kennis/cardiometabool/esc-richtlijn-diabetes-cvd-2023/","https://hartvaat.nl/kennis/cardiometabool/sglt2-remmers-bij-diabetes-hartaandoeningen/","https://hartvaat.nl/kennis/cardiometabool/glp1-agonisten-cardiovasculair/","https://hartvaat.nl/kennis/cardiometabool/diabetes-en-cardiovasculair-risico/"],"sources":[{"label":"ESC 2023 Diabetes en CVD Guidelines — EHJ","url":"https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehad192"},{"label":"EMPA-REG OUTCOME Trial — NEJM 2015","url":"https://doi.org/10.1056/NEJMoa1504720"},{"label":"DAPA-HF Trial (dapagliflozine bij HFrEF) — NEJM 2019","url":"https://doi.org/10.1056/NEJMoa1911303"},{"label":"LEADER Trial (liraglutide) — NEJM 2016","url":"https://doi.org/10.1056/NEJMoa1603827"},{"label":"ESC 2021 HF Guidelines","url":"https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehab368"}],"articles":[{"url":"https://hartvaat.nl/2026/08/13/hdl-eiwitten-bepalen-cvd-en-ontstekingsrisico-onafhankelijk-van-hdl-c/","title":"HDL-eiwitten bepalen CVD- en ontstekingsrisico — onafhankelijk van HDL-C","published":"2026-08-20"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/09/01/sglt2-remmers-glp-1-agonisten-en-finerenone-voor-nierbescherming-bij-type-1-diab/","title":"SGLT2-remmers, GLP-1-agonisten en finerenone voor nierbescherming bij type 1-diabetes","published":"2026-08-07"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/04/17/langetermijnuitkomsten-na-de-ross-operatie-een-op-de-vier-krijgt-een-heroperatie/","title":"Langetermijnuitkomsten na de Ross-operatie: één op de vier krijgt een heroperatie","published":"2026-07-22"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/05/20/cardiale-mri-bij-dystrofinopathie-consensus-voor-dmd-bmd-en-vrouwelijke-draagste/","title":"Cardiale MRI bij dystrofinopathie: consensus voor DMD, BMD en vrouwelijke draagsters","published":"2026-07-07"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/05/18/global-hicc-register-950-hofh-patienten-uit-45-landen-slechts-4-haalt-ldl-doelen/","title":"Global HICC-register: 950+ HoFH-patiënten uit 45 landen — slechts 4% haalt LDL-doelen, mediane sterfteleeftijd 37 jaar","published":"2026-06-17"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/05/19/esc-atlas-2025-3-miljoen-cvd-doden-per-jaar-in-europa-middeninkomenlanden-hebben/","title":"ESC Atlas 2025: 3 miljoen CVD-doden per jaar in Europa — middeninkomenlanden hebben dubbele sterfte","published":"2026-06-13"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/05/19/lipoproteine-aferese-blijft-relevant-in-het-tijdperk-van-pcsk9-remmers-en-sirna/","title":"Lipoproteïne-aferese blijft relevant in het tijdperk van PCSK9-remmers en siRNA","published":"2026-06-12"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/05/25/eas-consensus-familiaire-hypercholesterolemie-bij-kinderen-en-adolescenten/","title":"EAS-consensus: familiaire hypercholesterolemie bij kinderen en adolescenten","published":"2026-06-03"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/04/20/raas-blokkade-in-de-levenscyclus-van-de-nier-actuele-behandelstandaard/","title":"RAAS-blokkade in de levenscyclus van de nier — actuele behandelstandaard","published":"2026-05-02"},{"url":"https://hartvaat.nl/2025/01/01/voedingskwaliteit-en-plantaardige-voeding-centraal-voor-cardiovasculaire-gezondh/","title":"Voedingskwaliteit en plantaardige voeding centraal voor cardiovasculaire gezondheid","published":"2026-04-08"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/02/24/adamts-7-vaccin-beschermt-nieren-en-vaten-bij-chronische-nierziekte/","title":"ADAMTS-7-vaccin beschermt nieren en vaten bij chronische nierziekte","published":"2026-04-02"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/03/03/kdigo-versnelt-richtlijnontwikkeling-voor-nierziekten/","title":"KDIGO versnelt richtlijnontwikkeling voor nierziekten","published":"2026-03-27"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/03/25/glp-1-agonisten-en-sglt2-remmers-in-de-praktijk-bescherming-van-hart-en-nieren-v/","title":"GLP-1-agonisten en SGLT2-remmers in de praktijk: bescherming van hart en nieren voorbij diabetes","published":"2026-03-25"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/03/05/finerenon-effectief-bij-type-1-diabetes-met-chronische-nierziekte/","title":"Finerenon effectief bij type 1 diabetes met chronische nierziekte","published":"2026-03-12"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/03/09/semaglutide-stimuleert-anti-inflammatoire-stamcelflux-vanuit-beenmerg/","title":"Semaglutide stimuleert anti-inflammatoire stamcelflux vanuit beenmerg","published":"2026-03-09"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/02/06/glp-1-receptoragonisten-en-nieruitkomsten-focus-op-albuminurie/","title":"GLP-1-receptoragonisten en nieruitkomsten: focus op albuminurie","published":"2026-03-04"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/03/01/causale-claims-vereisen-gedefinieerde-interventies-kanttekening-bij-ckd-mbd-anal/","title":"Causale claims vereisen gedefinieerde interventies: kanttekening bij CKD-MBD-analyse","published":"2026-03-01"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/03/01/niergezonheid-voor-iedereen-zorg-voor-mensen-bescherming-van-de-planeet/","title":"Niergezonheid voor iedereen: zorg voor mensen, bescherming van de planeet","published":"2026-03-01"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/03/01/bij-niervervanging-bescherm-het-hart/","title":"Bij niervervanging: bescherm het hart","published":"2026-03-01"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/02/06/jonge-patienten-met-een-hartinfarct-meer-leefstijl-en-psychosociale-risicofactor/","title":"Jonge patiënten met een hartinfarct: meer leefstijl- en psychosociale risicofactoren","published":"2026-02-06"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/01/31/wereldwijde-ziektelast-van-chronische-nierziekte-bij-kinderen-en-adolescenten/","title":"Wereldwijde ziektelast van chronische nierziekte bij kinderen en adolescenten","published":"2026-01-31"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/01/21/genetische-test-bij-cardiomyopathie-huidige-britse-criteria-missen-een-op-de-zev/","title":"Genetische test bij cardiomyopathie: huidige Britse criteria missen één op de zeven dragers","published":"2026-01-21"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/01/01/west-nijlvirus-meningo-encefalitis-bij-een-patient-op-ixekizumab-en-prednison/","title":"West-Nijlvirus-meningo-encefalitis bij een patiënt op ixekizumab en prednison","published":"2026-01-01"},{"url":"https://hartvaat.nl/2025/12/22/complementactivatie-drijft-compartiment-specifieke-immuunrespons-bij-c3-glomerul/","title":"Complementactivatie drijft compartiment-specifieke immuunrespons bij C3-glomerulopathie","published":"2025-12-22"},{"url":"https://hartvaat.nl/2025/12/05/hypoxie-responsieve-trna-fragmenten-als-regulatoren-van-rna-autofagie-en-nierbes/","title":"Hypoxie-responsieve tRNA-fragmenten als regulatoren van RNA-autofagie en nierbescherming","published":"2025-12-05"},{"url":"https://hartvaat.nl/2025/11/18/cv-effecten-en-verdraagbaarheid-van-glp-1-agonisten-meta-analyse/","title":"CV-effecten en verdraagbaarheid van GLP-1-agonisten: meta-analyse","published":"2025-11-18"},{"url":"https://hartvaat.nl/2025/03/27/intensieve-bloeddrukcontrole-bij-type-2-diabetes-nejm/","title":"Intensieve bloeddrukcontrole bij type 2 diabetes — NEJM","published":"2025-03-27"},{"url":"https://hartvaat.nl/2025/02/01/finerenon-en-lvh-bij-ckd-en-diabetes/","title":"Finerenon en LVH bij CKD en diabetes","published":"2025-02-01"},{"url":"https://hartvaat.nl/2024/09/07/de-escalatie-naar-ticagrelor-monotherapie-bij-diabetespatienten-na-acs/","title":"De-escalatie naar ticagrelor monotherapie bij diabetespatiënten na ACS","published":"2024-09-07"},{"url":"https://hartvaat.nl/2022/08/09/renale-en-vasculaire-effecten-van-gecombineerde-sglt2-en-ace-remming/","title":"Renale en vasculaire effecten van gecombineerde SGLT2- en ACE-remming","published":"2022-08-09"}],"as_of":"2026-03-12","licence":"Citeer vrij, met bronvermelding en een link naar hartvaat.nl (de url van het record). Samenvattingen zijn redactioneel werk van HartVaat; de oorspronkelijke publicaties blijven van hun uitgevers (doi). Geen medisch advies."}