# Cardio-oncologie: cardiotoxiciteit van chemotherapie en immunotherapie

*Cardiometabool · Aandoening · https://hartvaat.nl/kennis/cardiometabool/hart-en-kanker-cardio-oncologie/*

Cardio-oncologie is een snel groeiend subspecialisme dat cardiovasculaire toxiciteit van antikankertherapie beheert. Anthracyclines veroorzaken dosisafhankelijke cardiomyopathie; anti-HER2-middelen reversibele LV-disfunctie; immuuncheckpointremmers (ICI) zeldzame maar ernstige myocarditis. Preventie, vroeg detectie en cardiovasculaire behandeling parallel aan oncologische behandeling zijn de pijlers.

## Kernbegrippen

- **Anthracyclinecardiotoxiciteit**: Dosisafhankelijke, irreversibele cardiomyopathie; cumulatieve doxorubicinerisico bij >400 mg/m²; mechanisme: reactieve zuurstofspecies en topoisomeraseII-β-remming in cardiomyocyten.
- **Trastuzumab (Herceptin)**: Anti-HER2 monoklonaal antilichaam; reversibele LV-disfunctie bij 10-25% patiënten; niet dosisafhankelijk; stop bij EF <40%, hervat na EF-herstel.
- **Immuuncheckpointremmer (ICI)**: PD-1/PD-L1/CTLA-4-remmers (pembrolizumab, nivolumab, ipilimumab); immuungemedieerde bijwerkingen (irAE); ICI-myocarditis bij 0,3-1,1%; mortaliteit 50% zonder vroeg ingrijpen.
- **Cardioprotectieve monitoring**: Echocardiografie + troponine + EKG vóór, tijdens en na cardiotoxische antikankertherapie; frequentie afhankelijk van risicoklasse en middel.
- **ESC CTRCD-definitie**: Cancer Therapy Related Cardiac Dysfunction: nieuw opgetreden symptomatisch hartfalen of EF-daling >10 procentpunten tot <50%, of asymptomatisch EF <50% + stijging GLS >15%.

## Anthracyclinen

Doxorubicine, epirubicine, daunorubicine: meest cardiotoxische klasse. Mechanisme: topoisomeraseII-β-remming in cardiomyocyten → DNA-dubbelstrandbreuken + mitochondriale schade + ROS-vorming → cardiomyocytapopto­se → irreversibele fibrose. Cumulatieve risicogrenzen: doxorubicine >400 mg/m² (risico 5%), >550 mg/m² (stijgt naar 26%). Preventie: dexrazoxane (ijzerkelerende stof die topoisomeraseII-β beschermt); pre-behandeling ACE-remmer + bèta-blokker bij hoog-risico patiënten.

## Trastuzumab en anti-HER2

Trastuzumab geeft reversibele LV-disfunctie (EF-daling) bij 10-25%, manifest hartfalen bij <5%. Mechanisme: HER2-remming in cardiomyocyten verstoort cardioprotectieve reparatiepathways. Combinatie met anthracyclinen versterkt toxiciteit sterk — sequentiële toediening aanbevolen. Monitor EF elke 3 maanden; stop trastuzumab bij EF <40% + start hartfalenbehandeling; herstart overwegen na EF-herstel tot ≥50%.

## Immuuncheckpointremmers (ICI)

ICI-myocarditis: zeldzaam (0,3-1,1%) maar levensbedreigend (mortaliteit 50% onbehandeld). Presentatie: fulminante myocarditis (AV-blok, VT/VF, cardiogene shock) of mildere vormen (troponinestijging, nieuwe cardiale klachten). Diagnostiek: troponine + ECG + MRI-cor + biopsie. Behandeling: direct hoge-dosis corticosteroïden (methylprednisolon 1-2 mg/kg/dag), stop ICI; bij fulminant verloop: IVIG, abatacept, anti-thymocytglobuline.

## Cardiovasculaire monitoring protocol

- Vóór start: echo TTE + troponine + ECG; cardiovasculaire risicoreductie optimaliseren
- Tijdens anthracyclinen: echo na elke 200-250 mg/m²; stop bij EF-daling ≥10% tot <53%
- Trastuzumab: echo elke 3 maanden
- ICI: troponine + ECG voor elke kuur; echo bij troponinestijging

## Nieuwste evidence op hartvaat.nl

- 2026-08-03 [Nieuwe universele definitie van hartfalen vervangt vaste EF-cutoffs door verbeterde, behouden en verminderde fenotypes](https://hartvaat.nl/2026/06/29/nieuwe-universele-definitie-van-hartfalen-vervangt-vaste-ef-cutoffs-door-verbete/)
- 2026-07-03 [Asymptomatische matige/ernstige aortaklepinsufficiëntie níet benigne — meta-analyse pleit voor vroege interventie](https://hartvaat.nl/2026/05/26/asymptomatische-matige-ernstige-aortaklepinsufficientie-niet-benigne-meta-analys/)
- 2026-02-06 [TRPM7-deficiëntie beschermt tegen myocardiale ischemie-reperfusieschade](https://hartvaat.nl/2026/02/06/trpm7-deficientie-beschermt-tegen-myocardiale-ischemie-reperfusieschade/)
- 2026-01-07 [CXCR6+ T-cellen veroorzaken immuuncheckpointremmer-myocarditis](https://hartvaat.nl/2026/01/07/cxcr6-t-cellen-veroorzaken-immuuncheckpointremmer-myocarditis/)
- 2026-01-05 [Klinisch spectrum van parvovirus B19-geassocieerde acute myocarditis bij kinderen](https://hartvaat.nl/2026/01/05/klinisch-spectrum-van-parvovirus-b19-geassocieerde-acute-myocarditis-bij-kindere/)
- 2025-12-18 [Endotheliale transcriptiefactor EB beschermt tegen doxorubicine-cardiotoxiciteit](https://hartvaat.nl/2025/12/18/endotheliale-transcriptiefactor-eb-beschermt-tegen-doxorubicine-cardiotoxiciteit/)
- 2017-08-15 [Overleving na geïsoleerde postoperatieve troponine-elevatie](https://hartvaat.nl/2017/08/15/overleving-na-geisoleerde-postoperatieve-troponine-elevatie/)

## Bronnen

- ESC 2022 Cardio-Oncologie Guidelines — EHJ https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehac244
- ESC 2021 HF Guidelines (LV-disfunctie bij chemotherapie) https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehab368
- Farmacotherapeutisch Kompas — Dexrazoxane / cardioprotectieve monitoring https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/

---
Kennispagina, stand 2026-03-12. Citeer vrij, met bronvermelding en een link naar hartvaat.nl (de url van het record). Samenvattingen zijn redactioneel werk van HartVaat; de oorspronkelijke publicaties blijven van hun uitgevers (doi). Geen medisch advies.