# Insulineresistentie en vasculaire schade: mechanisme

*Cardiometabool · Mechanisme · https://hartvaat.nl/kennis/cardiometabool/insulineresistentie-mechanisme/*

Insulineresistentie — verminderde biologische respons op insuline in spier, lever en vetweefsel — is het pathofysiologische hart van het metabool syndroom en T2D. Het leidt tot compensatoire hyperinsulinaemie, dyslipidemie, hypertensie en endotheel­disfunctie. Begrip van dit mechanisme is essentieel voor het begrijpen van cardiometabole therapeutica.

## Kernbegrippen

- **Insulinereceptorsignalering**: Insuline bindt aan receptortyrosinekinase → PI3K/Akt-cascade → GLUT4-translocatie (spier/vet) en glycogensynthese; bij resistentie: vertraagde/verminderde Akt-activering.
- **Ectopische vetopslag**: Ophoping van lipiden in lever (NAFLD), spier en pancreas bij insulineresistentie en overvoeding; direct remmend op intracellulaire insulinesignalering.
- **Compensatoire hyperinsulinaemie**: Pancreashyperactiviteit als compensatie voor resistentie; stimuleert sympathicus, natriumretentie en VLDL-overproductie; eigen risicofactor.
- **Ceramides en diacylglycerolen**: Lipide-tussenprodukten die insulinereceptorsignalering blokkeren via serine-fosforylering van IRS-1; verhoogd bij hepatische vetinfiltratie.
- **Endotheel insulineresistentie**: Verminderde eNOS-activering in vasculair endotheel bij insulineresistentie → minder NO-productie → vasodilatatiestoornis en verhoogde adhesiemleculeexpressie.

## Moleculair mechanisme

Insuline activeert zijn receptor (INSR), een transmembranaire tyrosinekinase. Activering leidt tot autofosforylering en recruitering van IRS-1/2 (insulinereceptorsubstraat). Via PI3K en PDK1 wordt Akt (PKB) geactiveerd, wat resulteert in: (1) GLUT4-vesikels translokeren naar celmembraan (glucoseopname in spier en vet), (2) glycogeensynthase-activering (lever en spier), (3) FOXO-remming (minder gluconeogenese). Bij insulineresistentie is de PI3K/Akt-cascade verzwakt; de MAPK-cascade (groei, proliferatie) blijft intact of is versterkt — dit verklaart de pro-atherogenitische effecten bij hyperinsulinaemie.

## Weefseltargets

- Spier: meest quantitatief belangrijkste insulinedoelwit (75% postprandiale glucoseopname); bij insulineresistentie: verminderde GLUT4-translokatie; lipide-intermediaten (diacylglycerolen, ceramiden) blokkeren IRS-1
- Lever: insuline remt normaal gluconeogenese; bij resistentie blijft gluconeogenese actief (hyperglykemie nuchter); insuline stimuleert wel VLDL-synthese (hypertriglyceridemie)
- Vetweefsel: insulineresistentie vermindert lipogenese en verhoogt lipolyse → vrije vetzuurstijging → lipotoxiciteit in lever en spier

## Vasculaire consequenties

In het endotheel veroorzaakt insulineresistentie NO-deficiëntie (eNOS minder actief) en verhoogd endotheline-1 → vasodilatatie verminderd, vasoconstrictie verhoogd. Hyperinsulinaemie activeert de MAPK-route in VSMC (vaatspiercel) → proliferatie en migratie → intimaverdikking. Pro-inflammatoire adipokinen (resistin, TNF-α, IL-6) uit visceraal vet verhogen NF-κB in endotheel → adhesie­moleculen (ICAM-1, VCAM-1) → macrofaaginfiltatie → atheroscleroseprogessie.

## Therapeutische aangrijpingspunten

- Lichamelijke training: meest krachtige insulinegevoeligheidsverbeteraar (GLUT4-expressie stijgt, AMPK-activering)
- Gewichtsreductie: ectopische vetafname, vrije vetzuurverlaging, adipokinenormalisatie
- Metformine: AMPK-activering → levergluconeogenese remming
- Thiazolidinedionen (pioglitazon): PPARγ-activering → vetceldifferentiatie, verbetering insulinegevoeligheid; aandacht voor vochtretentie
- SGLT2-remmers: indirecte verbetering insulinegevoeligheid door gewicht- en glucoseverlies

## Nieuwste evidence op hartvaat.nl

- 2026-04-27 [LVAD-ondersteuning activeert microvasculair herstel in het falende hart: mechanisme ontrafeld](https://hartvaat.nl/2026/03/25/lvad-ondersteuning-activeert-microvasculair-herstel-in-het-falende-hart-mechanis/)
- 2025-12-18 [Endotheliale transcriptiefactor EB beschermt tegen doxorubicine-cardiotoxiciteit](https://hartvaat.nl/2025/12/18/endotheliale-transcriptiefactor-eb-beschermt-tegen-doxorubicine-cardiotoxiciteit/)
- 2022-09-01 [Collaterale schade van COVID-19 aan cardiovasculaire zorg: meta-analyse](https://hartvaat.nl/2022/09/01/collaterale-schade-van-covid-19-aan-cardiovasculaire-zorg-meta-analyse/)
- 2022-07-05 [Deep lipidomics: cardiometabool risico en effect van voedingsvet](https://hartvaat.nl/2022/07/05/deep-lipidomics-cardiometabool-risico-en-effect-van-voedingsvet/)

## Bronnen

- ESC 2023 Diabetes en CVD Guidelines — EHJ https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehad192
- EMPA-REG OUTCOME Trial (cardiorenale bescherming) — NEJM 2015 https://doi.org/10.1056/NEJMoa1504720
- ESC 2019 Dyslipidaemia Guidelines (VLDL en atherogenische dyslipidemie) https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehz455

---
Kennispagina, stand 2026-03-12. Citeer vrij, met bronvermelding en een link naar hartvaat.nl (de url van het record). Samenvattingen zijn redactioneel werk van HartVaat; de oorspronkelijke publicaties blijven van hun uitgevers (doi). Geen medisch advies.