# CABG: coronaire bypasschirurgie

*Coronairlijden · Praktijk · https://hartvaat.nl/kennis/coronairlijden/cabg-bypasschirurgie/*

Coronaire bypasschirurgie (CABG) is de behandeling van keuze bij linker hoofdstam- of driektaksziekte, met name bij hoge SYNTAX-score of bij diabetes mellitus. CABG biedt superieure langetermijnoverleving en minder herinterventies dan PCI bij complexe coronairziekte, ten koste van hogere procedurele morbiditeit.

## Kernbegrippen

- **CABG (coronary artery bypass grafting)**: Chirurgische revascularisatie waarbij omleidingsbypass-vaten worden aangelegd tussen de aorta en de coronairarterie distaal van de stenose.
- **Arteria mammaria interna (LIMA/RIMA)**: Slagaderlijke bypass-graft van keuze; LIMA op LAD geeft >90% doorgankelijkheid na 10 jaar; superieur aan veneuze grafts.
- **SYNTAX-score**: Anatomische complexiteitsscore voor coronairziekte: laag (<22) is PCI-geschikt; hoog (>32) is CABG superieur; intermediate (22-32) is teambeslissing.
- **Off-pump CABG**: CABG zonder gebruik van hartlongmachine; minder neurologische complicaties bij hoog risico; vergelijkbare graftdoorgankelijkheid in gerandomiseerde trials.

## Indicaties

CABG heeft voorkeur boven PCI bij:

- Driektaksziekte met hoge SYNTAX-score (>32)
- Linker hoofdstamziekte (met of zonder andere vatsziekte) bij SYNTAX >22
- Diabetes mellitus met twee- of driektaksziekte (FREEDOM-trial: CABG superieur)
- Slechte LV-functie (LVEF <35%) met uitgebreide coronairziekte
- Coronairziekte waarbij PCI technisch niet haalbaar is

## Chirurgische techniek

On-pump CABG gebruikt de hartlongmachine (ECC) met cardioplegische hartstilstand. Off-pump CABG (OPCAB) opereert op het kloppende hart met stabilisatoren; vermindert kans op neurologische complicaties bij kwetsbare patiënten (aortosclerose). Minimaal-invasieve CABG (MIDCAB, TECAB) via beperkte incisie of thoracoscopisch bij geïsoleerde LAD-laesie.

## Grafttypen

Arterieel graft — linker arteria mammaria interna (LIMA) op de LAD: gouden standaard, >90% doorgankelijkheid op 10-15 jaar. Rechter arteria mammaria (RIMA), arteria radialis, gastroepiploïca artery: aanvullende arteriële grafts bij jonge patiënten. Saphena vena graft (SVG): standaard aanvullende graft; 50% doorgankelijkheid op 10 jaar door neointimale hyperplasie; behandeld met aspirine (verbetert doorgankelijkheid).

## Complicaties en herstel

- Perioperatieve mortaliteit: 1-3% electief, hoger bij noodindicatie of slechte LV-functie
- Beroerte: 1-2%; verhoogd bij aortosclerose en off-pump-conversie
- Wound infectie: sternuminfectie ernstigste complicatie (1-2%)
- Diepe veneuze trombose: profylaxe standaard
- Herstelperiode: ziekenhuisopname 5-7 dagen, werkhervatting 6-12 weken

## Langetermijnresultaten

SYNTAX-trial 10 jaar follow-up: CABG superieur aan PCI bij drie-vatsziekte en linker hoofdstamziekte wat betreft MACE en noodzaak tot herinterventie, met name bij hoge SYNTAX-score. FREEDOM-trial bij diabetes: CABG gaf significant lagere mortaliteit op 5 jaar vs. PCI (10,9% vs. 16,3%).

## Nieuwste evidence op hartvaat.nl

- 2026-09-05 [Valve-in-Valve TAVR: planning, techniek en levenslange zorg bij gefaalde klepprothesen](https://hartvaat.nl/2026/10/01/valve-in-valve-tavr-planning-techniek-en-levenslange-zorg-bij-gefaalde-klepproth/)
- 2026-05-22 [ITA-bypass veilig bij patiënten met eerdere mediastinale bestraling: Maryland-cohort van 29.206](https://hartvaat.nl/2026/04/24/ita-bypass-veilig-bij-patienten-met-eerdere-mediastinale-bestraling-maryland-coh/)
- 2026-05-15 [AHA Scientific Statement 2026: secundaire preventie na coronaire bypassoperatie — eerste update sinds 2015](https://hartvaat.nl/2026/05/13/aha-scientific-statement-2026-secundaire-preventie-na-coronaire-bypassoperatie-e/)
- 2026-03-17 [EHEART-trial: real-time hartteam verbetert besluitvorming bij complexe coronaire revascularisatie](https://hartvaat.nl/2025/01/01/eheart-trial-real-time-hartteam-verbetert-besluitvorming-bij-complexe-coronaire-/)
- 2026-03-02 [Vrouwen na coronaire bypasschirurgie: hoger ziekenhuisrisico en minder grafts, maar vergelijkbare langetermijnoverleving](https://hartvaat.nl/2026/03/02/vrouwen-na-coronaire-bypasschirurgie-hoger-ziekenhuisrisico-en-minder-grafts-maa/)
- 2026-02-20 [Virtuele afdeling met thuismonitoring is veilig voor patiënten die wachten op spoed-bypasschirurgie](https://hartvaat.nl/2026/02/20/virtuele-afdeling-met-thuismonitoring-is-veilig-voor-patienten-die-wachten-op-sp/)
- 2025-12-11 [Ticagrelor plus aspirine versus aspirine na CABG voor ACS: gerandomiseerde trial](https://hartvaat.nl/2025/12/11/ticagrelor-plus-aspirine-versus-aspirine-na-cabg-voor-acs-gerandomiseerde-trial/)
- 2025-09-11 [IVUS-geleide PCI versus CABG: langetermijnuitkomsten](https://hartvaat.nl/2025/09/11/ivus-geleide-pci-versus-cabg-langetermijnuitkomsten/)
- 2025-04-26 [FFR-geleide PCI versus CABG: langetermijn uitkomsten vergelijking](https://hartvaat.nl/2025/04/26/ffr-geleide-pci-versus-cabg-langetermijn-uitkomsten-vergelijking/)
- 2022-08-30 [Biomarkers voorspellen complexe coronaire revascularisatie in FOURIER](https://hartvaat.nl/2022/08/30/biomarkers-voorspellen-complexe-coronaire-revascularisatie-in-fourier/)
- 2022-08-09 [Ticagrelor DAPT en veneuze graftfalen na CABG: systematische review](https://hartvaat.nl/2022/08/09/ticagrelor-dapt-en-veneuze-graftfalen-na-cabg-systematische-review/)
- 2022-05-31 [Kwaliteit van leven na FFR-geleide PCI versus coronaire bypasschirurgie](https://hartvaat.nl/2022/05/31/kwaliteit-van-leven-na-ffr-geleide-pci-versus-coronaire-bypasschirurgie/)
- 2021-03-16 [Plaatjesreactiviteit bij ACS in afwachting van chirurgische revascularisatie](https://hartvaat.nl/2021/03/16/plaatjesreactiviteit-bij-acs-in-afwachting-van-chirurgische-revascularisatie/)
- 2021-02-09 [10-jaarsmortaliteit na PCI of CABG bij totale coronairocclusie](https://hartvaat.nl/2021/02/09/10-jaarsmortaliteit-na-pci-of-cabg-bij-totale-coronairocclusie/)
- 2020-08-25 [Sekseverschillen in mortaliteit na complexe coronaire revascularisatie: 10 jaar](https://hartvaat.nl/2020/08/25/sekseverschillen-in-mortaliteit-na-complexe-coronaire-revascularisatie-10-jaar/)
- 2019-08-13 [Off-pump versus on-pump CABG bij hoofdstamcoronairlijden](https://hartvaat.nl/2019/08/13/off-pump-versus-on-pump-cabg-bij-hoofdstamcoronairlijden/)
- 2018-07-24 [CVA-incidentie na CABG versus PCI](https://hartvaat.nl/2018/07/24/cva-incidentie-na-cabg-versus-pci/)
- 2017-08-01 [Radiale arterie-graft als aanvulling op mammaria interna-grafts bij CABG](https://hartvaat.nl/2017/08/01/radiale-arterie-graft-als-aanvulling-op-mammaria-interna-grafts-bij-cabg/)
- 2017-02-07 [ACC/AATS/AHA 2016 criteria voor gepaste coronaire revascularisatie bij ACS en stabiel coronairlijden](https://hartvaat.nl/2017/02/07/acc-aats-aha-2016-criteria-voor-gepaste-coronaire-revascularisatie-bij-acs-en-st/)
- 2016-12-29 [Bilaterale versus enkelvoudige a. mammaria interna-grafts: NEJM ART-trial](https://hartvaat.nl/2016/12/29/bilaterale-versus-enkelvoudige-a-mammaria-interna-grafts-nejm-art-trial/)
- 2016-12-08 [Everolimus-eluting stents of bypasschirurgie bij hoofdstamcoronairlijden: NEJM EXCEL-trial](https://hartvaat.nl/2016/12/08/everolimus-eluting-stents-of-bypasschirurgie-bij-hoofdstamcoronairlijden-nejm-ex/)
- 2016-12-03 [PCI versus CABG bij onbeschermde hoofdstamstenose: Lancet NOBLE-trial](https://hartvaat.nl/2016/12/03/pci-versus-cabg-bij-onbeschermde-hoofdstamstenose-lancet-noble-trial/)
- 2016-09-06 [PCI versus CABG bij onbeschermde hoofdstamziekte: uitkomsten](https://hartvaat.nl/2016/09/06/pci-versus-cabg-bij-onbeschermde-hoofdstamziekte-uitkomsten/)
- 2016-01-26 [P-selectine-antagonist inclacumab bij coronaire bypasschirurgie: SELECT-CABG-trial](https://hartvaat.nl/2016/01/26/p-selectine-antagonist-inclacumab-bij-coronaire-bypasschirurgie-select-cabg-tria/)

## Bronnen

- FREEDOM Trial (CABG vs PCI bij diabetes) — Farkouh et al., NEJM 2012 https://doi.org/10.1056/NEJMoa1211585
- SYNTAX Trial — Serruys et al., NEJM 2009 https://doi.org/10.1056/NEJMoa0804626
- ESC 2023 ACS Guidelines https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehad191
- ESC 2024 Chronic Coronary Syndromes Guidelines https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehae177

---
Kennispagina, stand 2026-03-12. Citeer vrij, met bronvermelding en een link naar hartvaat.nl (de url van het record). Samenvattingen zijn redactioneel werk van HartVaat; de oorspronkelijke publicaties blijven van hun uitgevers (doi). Geen medisch advies.