# Fractional Flow Reserve (FFR) en iFR: functionele beoordeling stenose

*Coronairlijden · Diagnostiek · https://hartvaat.nl/kennis/coronairlijden/fractional-flow-reserve/*

Fractional Flow Reserve (FFR) en instantaneous wave-Free Ratio (iFR) zijn drukgeleidedediagnostische technieken die de hemodynamische significantie van een coronairstenose meten, los van angiografische stenosegradatie. FFR ≤0,80 indiceert functioneel significante ischemie en is een sterke indicatie voor revascularisatie. Routine-FFR-geleide PCI reduceert onnodige stentplaatsingen en verbetert de uitkomst.

## Kernbegrippen

- **FFR (Fractional Flow Reserve)**: Ratio van distale coronairdruk (Pd) en aortadruk (Pa) onder maximale hyperemie door adenosine; normaal 1,0; grenswaarde 0,80.
- **iFR (instantaneous wave-Free Ratio)**: Drukratio gemeten tijdens diastolische rustfase (wave-free period) zonder adenosine; grenswaarde 0,89; non-inferior aan FFR in DEFINE-FLAIR en iFR-SWEDEHEART trials.
- **Drukvoerdraad**: Gespecialiseerde 0,014 inch guidewire met druksensor distaal van de stenose voor FFR/iFR-meting; tevens te gebruiken als interventie-guidewire bij PCI.
- **Grey zone (FFR 0,75-0,80)**: Grensgebied waarbij klinische context (ischemiesymptomen, uitgebreidheid stenose) meeweegt in revascularisatiebeslissing.

## Rationale

Coronaire angiografie visualiseert lumen maar geeft onvoldoende informatie over hemodynamische impact van een stenose. Studies tonen aan dat angiografische stenosegradatie (>50% of >70%) slecht correleert met functionele significantie. De FAME-trial (2009) toonde aan dat FFR-geleide PCI (alleen stenosen FFR ≤0,80 behandelen) superieur was aan angiografie-geleide PCI wat betreft MACE op 1 jaar met minder stentplaatsingen. FAME-2 bevestigde voordeel van PCI over medicamenteuze therapie alleen bij FFR ≤0,80.

## FFR-procedure

Na standaard coronairangiografie wordt de drukvoerdraad opgevoerd voorbij de stenose. Na equalisatie van Pa en Pd (1:1 proximaal van de stenose) wordt adenosine gegeven (IV of IC) voor maximale hyperemie. De ratio Pd/Pa onder hyperemie geeft de FFR. Waarden: >0,80 = niet-significant (medicamenteus beleid); ≤0,80 = significant (overweeg PCI); 0,75-0,80 = grey zone.

## iFR als adenosine-vrij alternatief

iFR meet de drukratio in de wave-free periode (vroeg-diastolisch) waarbij minimale microcirculatoire weerstand bestaat van nature, zonder adenosinebehoefte. Grenswaarde ≤0,89. De DEFINE-FLAIR en iFR-SWEDEHEART trials (2017, NEJM) toonden non-inferioriteit van iFR ten opzichte van FFR voor klinische uitkomsten bij 1 jaar. Voordeel: sneller, geen bijwerkingen van adenosine (flush, dyspneu, AV-blok).

## Toepassingen

- Multi-vatsziekte: FFR/iFR van elke stenose afzonderlijk voor selectieve PCI-planning (FAME-studie)
- Intermediaire stenosen (40-70%) op angiografie: routine functionele beoordeling aanbevolen
- Post-PCI FFR: FFR <0,90 na PCI associeert met slechtere uitkomst (stent underexpansion, dissectie)
- Linker hoofdstam: FFR <0,80 van de linker hoofdstam rechtvaardigt revascularisatie

## Nieuwste evidence op hartvaat.nl

- 2026-08-29 [AIR-STEMI: complete revascularisatie op geleide van angiografisch afgeleide FFR verlaagt events met 38 procent na STEMI met meervatslijden](https://hartvaat.nl/2026/08/29/air-stemi-complete-revascularisatie-op-geleide-van-angiografisch-afgeleide-ffr-v/)
- 2025-04-26 [Angiografie-afgeleide FFR versus IVUS bij PCI: gerandomiseerde trial](https://hartvaat.nl/2025/04/26/angiografie-afgeleide-ffr-versus-ivus-bij-pci-gerandomiseerde-trial/)
- 2024-11-09 [FAVOR IV-QVAS: QFR versus FFR bij coronaire revascularisatiedecisies — Lancet](https://hartvaat.nl/2024/11/09/favor-iv-qvas-qfr-versus-ffr-bij-coronaire-revascularisatiedecisies-lancet/)
- 2023-12-05 [Intravasculaire beeldvorming versus functionele versus angiografische PCI-begeleiding vergeleken](https://hartvaat.nl/2023/12/05/intravasculaire-beeldvorming-versus-functionele-versus-angiografische-pci-begele/)
- 2022-11-29 [FAVOR III: QFR-geleide PCI verbetert tweejaarsuitkomsten](https://hartvaat.nl/2022/11/29/favor-iii-qfr-geleide-pci-verbetert-tweejaarsuitkomsten/)
- 2018-10-23 [FFR en iFR als voorspellers van placebo-gecontroleerde PCI-respons: ORBITA](https://hartvaat.nl/2018/10/23/ffr-en-ifr-als-voorspellers-van-placebo-gecontroleerde-pci-respons-orbita/)
- 2017-05-11 [Instantaneous wave-free ratio versus FFR voor PCI-indicatie: NEJM iFR-SWEDEHEART](https://hartvaat.nl/2017/05/11/instantaneous-wave-free-ratio-versus-ffr-voor-pci-indicatie-nejm-ifr-swedeheart/)

## Bronnen

- FAME Trial — Tonino et al., NEJM 2009 https://doi.org/10.1056/NEJMoa0807611
- FAME-2 Trial — De Bruyne et al., NEJM 2012 https://doi.org/10.1056/NEJMoa1205361
- iFR vs FFR — DEFINE-FLAIR Trial, NEJM 2017 https://doi.org/10.1056/NEJMoa1700497
- ESC 2024 Chronic Coronary Syndromes Guidelines https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehae177

---
Kennispagina, stand 2026-03-12. Citeer vrij, met bronvermelding en een link naar hartvaat.nl (de url van het record). Samenvattingen zijn redactioneel werk van HartVaat; de oorspronkelijke publicaties blijven van hun uitgevers (doi). Geen medisch advies.