# Harttonen en hartgeruisen: auscultatie en fonocardiografie

*Diagnostiek & Beeldvorming · Diagnostiek · https://hartvaat.nl/kennis/diagnostiek/fonocardiografie-en-harttonen/*

Cardiale auscultatie is een essentiële klinische vaardigheid die snel klinische informatie verschaft over klepfunctie, vullingsdrukken en hartfunctie. Een systematische aanpak — locatie, timing, karakter, uitstraling en beïnvloeding door positie en ademhaling — leidt tot gerichte differentiaaldiagnose die echocardiografie stuurt.

## Kernbegrippen

- **Levine-classificatie**: Schaal voor intensiteit hartgeruisen: I (nauwelijks hoorbaar), II (zacht), III (matig, geen thrill), IV (met thrill), V (luid met stethoscoop niet volledig op borst), VI (hoorbaar zonder stethoscoop).
- **S3-galoptoon**: Vroeg-diastolische extra-toon door snelle passieve ventrikelv­ulling bij verhoogde vullingsdrukken; normaal bij kinderen/jongvolwassenen; pathologisch bij HF, MR, VSD; laagfrequent, best gehoord met klokkant.
- **S4-galoptoon**: Presystolische extra-toon door boezemsystole tegen non-compliant ventrikel; geassocieerd met LVH, diastolische dysfunctie, ischae­mie; laagfrequent, best gehoord met klokkant.
- **Opening snap**: Extra toon vroeg in de diastole bij mitralisstenose; hoe korter de S2-OS-interval, hoe ernstiger de stenose.
- **Ejection click**: Vroeg-systolisch klik-geluid bij biscuspide aortak­lep of pulmonale stenose; direkt na S1; hoog-frequent.

## Normale harttonen

S1 (eerste hartoon): sluiting mitraal- en tricuspidalisklep; best gehoord apex; intensiteit varieert met PR-interval. S2 (tweede hartoon): sluiting aorta- (A2) en pulmonaalklep (P2); best gehoord 2e intercostaalruimte; fysiologische splijting tijdens inspiratie normaal bij jongeren. A2 > P2 normaal; P2 > A2 bij pulmonale hypertensie.

## Pathologische extra tonen

- S3: vroeg-diastolisch; pathologisch bij volwassenen >40 jaar: duidt op HF of MR
- S4: pre-systolisch; LV-non-compliance: LVH, ischemie, HCM
- Opening snap: MS; A2-OS 
- Ejection click: BAV of PS; kan met positie variëren
- Pericardwrijving: driedelig, houdt afhankelijk; pericard­itis

## Hartgeruisen

- Systolisch ejectie-geruis: crescendo-decrescendo; AS of HOCM; best gehoord 2e IC rechts met uitstraling hals
- Holosystolisch geruis: MR, TR, VSD; egale intensiteit; apex (MR) of parasternaal links (TR, VSD)
- Diastolisch decrescendo­geruis: AI; hoog-frequent; best gehoord met membraankant, patiënt voorover; soms besttang­teken
- Rommelen: MS; laagfrequent; linkerzijligging; na openingssnap

## Bronnen

- ESC 2021 Valvular Heart Disease Guidelines https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehab395
- Etchells E et al. — Rationele klinische onderzoek: harttonen (JAMA 1997) https://doi.org/10.1001/jama.277.7.564
- NHG-Standaard Hartfalen — auscultatie bij hartfalen https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/hartfalen

---
Kennispagina, stand 2026-03-12. Citeer vrij, met bronvermelding en een link naar hartvaat.nl (de url van het record). Samenvattingen zijn redactioneel werk van HartVaat; de oorspronkelijke publicaties blijven van hun uitgevers (doi). Geen medisch advies.