{"id":"aldosteron-en-raas-farmacologie","type":"kennis","url":"https://hartvaat.nl/kennis/farmacologie/aldosteron-en-raas-farmacologie/","title":"Aldosteron en het RAAS: fysiologie en farmacologische aangrijpingspunten","kind":"Mechanisme","group":"farmacologie","group_label":"Farmacologie","category":"algemeen","meta_description":"Het RAAS reguleert bloeddruk, vochtbalans en hartfunctie. Aldosteron speelt een sleutelrol bij hypertensie, hartfalen en nierziekte. Farmacologische aangrijpingspunten omvatten ACE-remmers, ARB's en MRA's.","intro":"Het renine-angiotensine-aldosteronsysteem (RAAS) is een hormonale cascade die bloeddruk, natriumbalans en weefseltrofiek reguleert. Overactivatie draagt bij aan hypertensie, hartfalen, nierziekte en atherosclerose. Het RAAS biedt meerdere farmacologische aangrijpingspunten: ACE-remmers, angiotensine II-receptorblokkers (ARB's), mineralocorticoïdreceptorantagonisten (MRA's) en de nieuwere ARNI's (sacubitril/valsartan).","key_terms":[{"term":"Renine","definition":"Enzym uitgescheiden door de juxtaglomerulaire cellen van de nier bij hypotensie, natriumdepletie of sympathicusactivatie; knipt angiotensinogeen naar angiotensine I."},{"term":"Angiotensine II (Ang II)","definition":"Actief peptide: veroorzaakt vasoconstrictie (AT1-receptor), aldosteronafgifte, natriumretentie, cardiale hypertrofie en pro-fibrotische effecten."},{"term":"Aldosteron","definition":"Mineralocorticoïd uitgescheiden door de bijnierschors; stimuleert renale natriumretentie en kaliumexcretie; cardiale/renale fibrose bij overactivatie."},{"term":"MRA","definition":"Mineralocorticoïdreceptorantagonist: spironolacton, eplerenon, finerenon; blokkeren aldosteronreceptor; gebruikt bij hartfalen, hypertensie en nu ook CKD bij diabetes."},{"term":"ARNI","definition":"Angiotensine receptor-neprilysineinhibitor: sacubitril/valsartan; verhoogt natriuretische peptiden via neprilysinereductie + Ang II-blokkade; superieur aan enalapril bij HFrEF (PARADIGM-HF)."}],"heading":"Het RAAS: fysiologie en farmacologische interventies","body_markdown":"## RAAS-cascade\n\nRenine klieft het leverproduct angiotensinogeen naar angiotensine I (Ang I). ACE (angiotensin-converting enzyme) in de longcapillairen converteert Ang I naar het biologisch actieve angiotensine II. Ang II bindt aan AT1-receptoren en veroorzaakt: (1) directe arteriolairevasoconstrictie, (2) aldosteronafgifte uit de bijnierschors, (3) ADH-afgifte uit de hypofyse, (4) renale natriumretentie via de proximale tubulus en (5) sympatische activatie. Chronische RAAS-activatie leidt tot cardiale en renale remodellering via pro-fibrotische en proliferatieve signaalwegen.\n\n## ACE-remmers\n\nRemmen Ang II-productie en verhogen bradykinineconcentraties (ook ACE breekt bradykinine af). Indicaties: hypertensie, HFrEF, post-MI, diabetische nefropathie. Bijwerking: ACE-remmer-hoest (bradykinine-gemedieerd, 10-15%); angio-oedeem (zeldzaam maar potentieel ernstig). Contra-indicaties: zwangerschap, bilaterale nierslagaderstenose, hyperkaliëmie.\n\n## Angiotensine II-receptorblokkers (ARB's)\n\nBlokkeren de AT1-receptor zonder bradykinine-effect. Identiek cardiovasculair profiel als ACE-remmers, maar geen hoest. Gebruikt bij ACE-remmer-intolerantie. Combinatie ACE-remmer + ARB is gecontra-indiceerd (ONTARGET: geen voordeel, meer bijwerkingen).\n\n## Mineralocorticoïdreceptorantagonisten (MRA's)\n\n- Spironolacton: niet-selectief; bijwerking gynaecomastie/menstruatiestoornissen door progesteron-effect; 25-50 mg/dag bij HFrEF (RALES: 30% mortaliteitsreductie)\n- Eplerenon: selectiever; minder hormonale bijwerkingen; 25-50 mg/dag post-MI LV-disfunctie (EPHESUS) en HFrEF (EMPHASIS-HF)\n- Finerenon: niet-steroid MRA; superieure renale selectiviteit; FIDELIO-DKD en FIGARO-DKD: reductie renale en CV-endpoints bij T2D+CKD\n\n## ARNI: sacubitril/valsartan\n\nSacubitril remt neprilysine (endopeptidase dat ANP, BNP en bradykinine klieft), waardoor natriuretische peptiden accumuleren → natriurese, vasodilatatie en anti-fibrotische effecten. Valsartan blokkeert gelijktijdig AT1-receptor. PARADIGM-HF: superieur aan enalapril bij HFrEF (HR 0,80 voor composiet CV-sterfte/HF-hospitalisatie). Eerste keus bij HFrEF in ESC 2021 richtlijn.","related":["https://hartvaat.nl/kennis/farmacologie/drug-drug-interacties-cardiologie/","https://hartvaat.nl/kennis/farmacologie/sglt2-remmers-farmacologie/","https://hartvaat.nl/kennis/farmacologie/esc-richtlijnen-overzicht/","https://hartvaat.nl/kennis/farmacologie/nierslagaderstenose/"],"sources":[{"label":"CONSENSUS Trial — enalapril bij ernstige HFrEF (NEJM 1987)","url":"https://doi.org/10.1056/NEJM198706043162301"},{"label":"RALES Trial — spironolacton bij HFrEF (NEJM 1999)","url":"https://doi.org/10.1056/NEJM199909023411001"},{"label":"EPHESUS Trial — eplerenon na MI met LV-disfunctie (NEJM 2003)","url":"https://doi.org/10.1056/NEJMoa030207"},{"label":"ESC 2021 HF Guidelines","url":"https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehab368"}],"articles":[{"url":"https://hartvaat.nl/2026/06/29/functioneel-nierreservoir-als-aanvulling-op-kdigo-cga-bij-chronische-nierziekte/","title":"Functioneel nierreservoir als aanvulling op KDIGO-CGA bij chronische nierziekte","published":"2026-08-05"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/05/13/hypothese-falen-van-het-raas-verklaart-inappropriate-vasodilatatie-bij-cardiogen/","title":"Hypothese: falen van het RAAS verklaart inappropriate vasodilatatie bij cardiogene shock","published":"2026-06-21"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/04/20/raas-blokkade-in-de-levenscyclus-van-de-nier-actuele-behandelstandaard/","title":"RAAS-blokkade in de levenscyclus van de nier — actuele behandelstandaard","published":"2026-05-02"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/02/27/pdgf-b-uit-tubulusepitheel-drijft-nierfibrose-aan/","title":"PDGF-B uit tubulusepitheel drijft nierfibrose aan","published":"2026-04-10"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/03/19/angiotensinogeen-als-nieuw-aangrijppunt-bij-hypertensie-opkomst-van-rna-medicijn/","title":"Angiotensinogeen als nieuw aangrijppunt bij hypertensie: opkomst van RNA-medicijnen (zilebesiran, tonlamarsen)","published":"2026-03-19"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/02/27/nieuwe-aldosteronsynthase-remmers-bij-hypertensie-bayesiaanse-meta-analyse/","title":"Nieuwe aldosteronsynthase-remmers bij hypertensie: Bayesiaanse meta-analyse","published":"2026-03-08"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/06/01/hypertensie-wijzigt-de-relatie-tussen-lp-a-en-mortaliteit-bij-acuut-gedecompense/","title":"Hypertensie wijzigt de relatie tussen Lp(a) en mortaliteit bij acuut gedecompenseerd hartfalen","published":"2026-03-01"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/02/25/klotho-in-het-distale-nefron-reguleert-calciumreabsorptie-maar-niet-fosfaathomeo/","title":"Klotho in het distale nefron reguleert calciumreabsorptie maar niet fosfaathomeostase","published":"2026-02-25"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/02/23/arni-verbetert-kwaliteit-van-leven-en-vermindert-ziekenhuisopnames-bij-hartfalen/","title":"ARNI verbetert kwaliteit van leven en vermindert ziekenhuisopnames bij hartfalen","published":"2026-02-23"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/02/19/mettl3-interventie-onderdrukt-pathogene-th17-differentiatie-en-herstelt-nierscha/","title":"METTL3-interventie onderdrukt pathogene Th17-differentiatie en herstelt nierschade bij lupusnefritis","published":"2026-02-19"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/02/18/angiotensine-1-7-activeert-pomc-neuronen-in-de-nucleus-arcuatus/","title":"Angiotensine-(1-7) activeert POMC-neuronen in de nucleus arcuatus","published":"2026-02-18"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/01/19/bloeddrukdoelen-en-niergezondheid-risico-op-nierziekte-door-ras-remmers/","title":"Bloeddrukdoelen en niergezondheid: risico op nierziekte door RAS-remmers","published":"2026-01-19"},{"url":"https://hartvaat.nl/2025/10/17/peptidedeformylase-reguleert-aldosteronproductie-via-calbindine-1/","title":"Peptidedeformylase reguleert aldosteronproductie via calbindine 1","published":"2025-10-17"},{"url":"https://hartvaat.nl/2025/10/09/baxdrostat-bij-ongecontroleerde-en-resistente-hypertensie-effectiviteit-en-veili/","title":"Baxdrostat bij ongecontroleerde en resistente hypertensie: effectiviteit en veiligheid","published":"2025-10-09"},{"url":"https://hartvaat.nl/2025/10/02/thuisgebaseerde-hypertensiezorg-in-ruraal-zuid-afrika-gerandomiseerde-trial/","title":"Thuisgebaseerde hypertensiezorg in ruraal Zuid-Afrika: gerandomiseerde trial","published":"2025-10-02"},{"url":"https://hartvaat.nl/2025/06/01/egfr-en-incident-hartfalen-bij-intensieve-bloeddrukbehandeling/","title":"eGFR en incident hartfalen bij intensieve bloeddrukbehandeling","published":"2025-06-01"},{"url":"https://hartvaat.nl/2024/08/01/sociale-determinanten-en-hypertensie-uitkomsten-systematische-review/","title":"Sociale determinanten en hypertensie-uitkomsten: systematische review","published":"2024-08-01"},{"url":"https://hartvaat.nl/2023/07/20/zilebesiran-rna-interferentietherapie-voor-hypertensie-nejm/","title":"Zilebesiran: RNA-interferentietherapie voor hypertensie — NEJM","published":"2023-07-20"},{"url":"https://hartvaat.nl/2023/06/09/acyl-ghreline-verbetert-hartfunctie-bij-hartfalen/","title":"Acyl-ghreline verbetert hartfunctie bij hartfalen","published":"2023-06-09"},{"url":"https://hartvaat.nl/2023/06/01/angiotensinepathways-onder-empagliflozine-bij-chronisch-hartfalen/","title":"Angiotensinepathways onder empagliflozine bij chronisch hartfalen","published":"2023-06-01"},{"url":"https://hartvaat.nl/2023/02/02/baxdrostat-aldosteronsynthaseremmer-bij-resistente-hypertensie-nejm-fase-2/","title":"Baxdrostat: aldosteronsynthaseremmer bij resistente hypertensie — NEJM fase 2","published":"2023-02-02"},{"url":"https://hartvaat.nl/2023/01/17/transform-hf-torsemide-biedt-geen-overlevingsvoordeel-boven-furosemide/","title":"TRANSFORM-HF: torsemide biedt geen overlevingsvoordeel boven furosemide","published":"2023-01-17"},{"url":"https://hartvaat.nl/2021/05/05/furosemide-voor-versneld-bloeddrukherstel-postpartum-bij-hypertensieve-zwangersc/","title":"Furosemide voor versneld bloeddrukherstel postpartum bij hypertensieve zwangerschap: RCT","published":"2021-05-05"},{"url":"https://hartvaat.nl/2021/04/01/aerobe-training-bevordert-angiogenese-en-verlaagt-bloeddruk-bij-hypertensie-exca/","title":"Aerobe training bevordert angiogenese en verlaagt bloeddruk bij hypertensie: EXCAVATION-CHN","published":"2021-04-01"},{"url":"https://hartvaat.nl/2020/11/01/raas-remmers-en-covid-19-risico-systematische-review-en-meta-analyse/","title":"RAAS-remmers en COVID-19 risico: systematische review en meta-analyse","published":"2020-11-01"},{"url":"https://hartvaat.nl/2020/08/01/raas-remmers-en-covid-19-mortaliteit-bij-hypertensie-meta-analyse/","title":"RAAS-remmers en COVID-19 mortaliteit bij hypertensie: meta-analyse","published":"2020-08-01"},{"url":"https://hartvaat.nl/2018/09/29/langetermijnmortaliteit-na-bloeddruk-en-lipidenverlaging-bij-hypertensie-ascot-l/","title":"Langetermijnmortaliteit na bloeddruk- en lipidenverlaging bij hypertensie: ASCOT legacy","published":"2018-09-29"},{"url":"https://hartvaat.nl/2018/08/01/raas-profielen-bij-zwangeren-met-chronische-hypertensie/","title":"RAAS-profielen bij zwangeren met chronische hypertensie","published":"2018-08-01"},{"url":"https://hartvaat.nl/2018/08/01/langetermijn-patiromer-bij-hyperkaliemie-met-mild-hf-en-diabetische-nefropathie/","title":"Langetermijn patiromer bij hyperkaliëmie met mild HF en diabetische nefropathie","published":"2018-08-01"},{"url":"https://hartvaat.nl/2017/11/01/raas-blokkade-bij-hfpef-systematische-review-en-meta-analyse/","title":"RAAS-blokkade bij HFpEF: systematische review en meta-analyse","published":"2017-11-01"}],"as_of":"2026-03-12","licence":"Citeer vrij, met bronvermelding en een link naar hartvaat.nl (de url van het record). Samenvattingen zijn redactioneel werk van HartVaat; de oorspronkelijke publicaties blijven van hun uitgevers (doi). Geen medisch advies."}