# Aldosteron en het RAAS: fysiologie en farmacologische aangrijpingspunten *Farmacologie · Mechanisme · https://hartvaat.nl/kennis/farmacologie/aldosteron-en-raas-farmacologie/* Het renine-angiotensine-aldosteronsysteem (RAAS) is een hormonale cascade die bloeddruk, natriumbalans en weefseltrofiek reguleert. Overactivatie draagt bij aan hypertensie, hartfalen, nierziekte en atherosclerose. Het RAAS biedt meerdere farmacologische aangrijpingspunten: ACE-remmers, angiotensine II-receptorblokkers (ARB's), mineralocorticoïdreceptorantagonisten (MRA's) en de nieuwere ARNI's (sacubitril/valsartan). ## Kernbegrippen - **Renine**: Enzym uitgescheiden door de juxtaglomerulaire cellen van de nier bij hypotensie, natriumdepletie of sympathicusactivatie; knipt angiotensinogeen naar angiotensine I. - **Angiotensine II (Ang II)**: Actief peptide: veroorzaakt vasoconstrictie (AT1-receptor), aldosteronafgifte, natriumretentie, cardiale hypertrofie en pro-fibrotische effecten. - **Aldosteron**: Mineralocorticoïd uitgescheiden door de bijnierschors; stimuleert renale natriumretentie en kaliumexcretie; cardiale/renale fibrose bij overactivatie. - **MRA**: Mineralocorticoïdreceptorantagonist: spironolacton, eplerenon, finerenon; blokkeren aldosteronreceptor; gebruikt bij hartfalen, hypertensie en nu ook CKD bij diabetes. - **ARNI**: Angiotensine receptor-neprilysineinhibitor: sacubitril/valsartan; verhoogt natriuretische peptiden via neprilysinereductie + Ang II-blokkade; superieur aan enalapril bij HFrEF (PARADIGM-HF). ## RAAS-cascade Renine klieft het leverproduct angiotensinogeen naar angiotensine I (Ang I). ACE (angiotensin-converting enzyme) in de longcapillairen converteert Ang I naar het biologisch actieve angiotensine II. Ang II bindt aan AT1-receptoren en veroorzaakt: (1) directe arteriolairevasoconstrictie, (2) aldosteronafgifte uit de bijnierschors, (3) ADH-afgifte uit de hypofyse, (4) renale natriumretentie via de proximale tubulus en (5) sympatische activatie. Chronische RAAS-activatie leidt tot cardiale en renale remodellering via pro-fibrotische en proliferatieve signaalwegen. ## ACE-remmers Remmen Ang II-productie en verhogen bradykinineconcentraties (ook ACE breekt bradykinine af). Indicaties: hypertensie, HFrEF, post-MI, diabetische nefropathie. Bijwerking: ACE-remmer-hoest (bradykinine-gemedieerd, 10-15%); angio-oedeem (zeldzaam maar potentieel ernstig). Contra-indicaties: zwangerschap, bilaterale nierslagaderstenose, hyperkaliëmie. ## Angiotensine II-receptorblokkers (ARB's) Blokkeren de AT1-receptor zonder bradykinine-effect. Identiek cardiovasculair profiel als ACE-remmers, maar geen hoest. Gebruikt bij ACE-remmer-intolerantie. Combinatie ACE-remmer + ARB is gecontra-indiceerd (ONTARGET: geen voordeel, meer bijwerkingen). ## Mineralocorticoïdreceptorantagonisten (MRA's) - Spironolacton: niet-selectief; bijwerking gynaecomastie/menstruatiestoornissen door progesteron-effect; 25-50 mg/dag bij HFrEF (RALES: 30% mortaliteitsreductie) - Eplerenon: selectiever; minder hormonale bijwerkingen; 25-50 mg/dag post-MI LV-disfunctie (EPHESUS) en HFrEF (EMPHASIS-HF) - Finerenon: niet-steroid MRA; superieure renale selectiviteit; FIDELIO-DKD en FIGARO-DKD: reductie renale en CV-endpoints bij T2D+CKD ## ARNI: sacubitril/valsartan Sacubitril remt neprilysine (endopeptidase dat ANP, BNP en bradykinine klieft), waardoor natriuretische peptiden accumuleren → natriurese, vasodilatatie en anti-fibrotische effecten. Valsartan blokkeert gelijktijdig AT1-receptor. PARADIGM-HF: superieur aan enalapril bij HFrEF (HR 0,80 voor composiet CV-sterfte/HF-hospitalisatie). Eerste keus bij HFrEF in ESC 2021 richtlijn. ## Nieuwste evidence op hartvaat.nl - 2026-08-05 [Functioneel nierreservoir als aanvulling op KDIGO-CGA bij chronische nierziekte](https://hartvaat.nl/2026/06/29/functioneel-nierreservoir-als-aanvulling-op-kdigo-cga-bij-chronische-nierziekte/) - 2026-06-21 [Hypothese: falen van het RAAS verklaart inappropriate vasodilatatie bij cardiogene shock](https://hartvaat.nl/2026/05/13/hypothese-falen-van-het-raas-verklaart-inappropriate-vasodilatatie-bij-cardiogen/) - 2026-05-02 [RAAS-blokkade in de levenscyclus van de nier — actuele behandelstandaard](https://hartvaat.nl/2026/04/20/raas-blokkade-in-de-levenscyclus-van-de-nier-actuele-behandelstandaard/) - 2026-04-10 [PDGF-B uit tubulusepitheel drijft nierfibrose aan](https://hartvaat.nl/2026/02/27/pdgf-b-uit-tubulusepitheel-drijft-nierfibrose-aan/) - 2026-03-19 [Angiotensinogeen als nieuw aangrijppunt bij hypertensie: opkomst van RNA-medicijnen (zilebesiran, tonlamarsen)](https://hartvaat.nl/2026/03/19/angiotensinogeen-als-nieuw-aangrijppunt-bij-hypertensie-opkomst-van-rna-medicijn/) - 2026-03-08 [Nieuwe aldosteronsynthase-remmers bij hypertensie: Bayesiaanse meta-analyse](https://hartvaat.nl/2026/02/27/nieuwe-aldosteronsynthase-remmers-bij-hypertensie-bayesiaanse-meta-analyse/) - 2026-03-01 [Hypertensie wijzigt de relatie tussen Lp(a) en mortaliteit bij acuut gedecompenseerd hartfalen](https://hartvaat.nl/2026/06/01/hypertensie-wijzigt-de-relatie-tussen-lp-a-en-mortaliteit-bij-acuut-gedecompense/) - 2026-02-25 [Klotho in het distale nefron reguleert calciumreabsorptie maar niet fosfaathomeostase](https://hartvaat.nl/2026/02/25/klotho-in-het-distale-nefron-reguleert-calciumreabsorptie-maar-niet-fosfaathomeo/) - 2026-02-23 [ARNI verbetert kwaliteit van leven en vermindert ziekenhuisopnames bij hartfalen](https://hartvaat.nl/2026/02/23/arni-verbetert-kwaliteit-van-leven-en-vermindert-ziekenhuisopnames-bij-hartfalen/) - 2026-02-19 [METTL3-interventie onderdrukt pathogene Th17-differentiatie en herstelt nierschade bij lupusnefritis](https://hartvaat.nl/2026/02/19/mettl3-interventie-onderdrukt-pathogene-th17-differentiatie-en-herstelt-nierscha/) - 2026-02-18 [Angiotensine-(1-7) activeert POMC-neuronen in de nucleus arcuatus](https://hartvaat.nl/2026/02/18/angiotensine-1-7-activeert-pomc-neuronen-in-de-nucleus-arcuatus/) - 2026-01-19 [Bloeddrukdoelen en niergezondheid: risico op nierziekte door RAS-remmers](https://hartvaat.nl/2026/01/19/bloeddrukdoelen-en-niergezondheid-risico-op-nierziekte-door-ras-remmers/) - 2025-10-17 [Peptidedeformylase reguleert aldosteronproductie via calbindine 1](https://hartvaat.nl/2025/10/17/peptidedeformylase-reguleert-aldosteronproductie-via-calbindine-1/) - 2025-10-09 [Baxdrostat bij ongecontroleerde en resistente hypertensie: effectiviteit en veiligheid](https://hartvaat.nl/2025/10/09/baxdrostat-bij-ongecontroleerde-en-resistente-hypertensie-effectiviteit-en-veili/) - 2025-10-02 [Thuisgebaseerde hypertensiezorg in ruraal Zuid-Afrika: gerandomiseerde trial](https://hartvaat.nl/2025/10/02/thuisgebaseerde-hypertensiezorg-in-ruraal-zuid-afrika-gerandomiseerde-trial/) - 2025-06-01 [eGFR en incident hartfalen bij intensieve bloeddrukbehandeling](https://hartvaat.nl/2025/06/01/egfr-en-incident-hartfalen-bij-intensieve-bloeddrukbehandeling/) - 2024-08-01 [Sociale determinanten en hypertensie-uitkomsten: systematische review](https://hartvaat.nl/2024/08/01/sociale-determinanten-en-hypertensie-uitkomsten-systematische-review/) - 2023-07-20 [Zilebesiran: RNA-interferentietherapie voor hypertensie — NEJM](https://hartvaat.nl/2023/07/20/zilebesiran-rna-interferentietherapie-voor-hypertensie-nejm/) - 2023-06-09 [Acyl-ghreline verbetert hartfunctie bij hartfalen](https://hartvaat.nl/2023/06/09/acyl-ghreline-verbetert-hartfunctie-bij-hartfalen/) - 2023-06-01 [Angiotensinepathways onder empagliflozine bij chronisch hartfalen](https://hartvaat.nl/2023/06/01/angiotensinepathways-onder-empagliflozine-bij-chronisch-hartfalen/) - 2023-02-02 [Baxdrostat: aldosteronsynthaseremmer bij resistente hypertensie — NEJM fase 2](https://hartvaat.nl/2023/02/02/baxdrostat-aldosteronsynthaseremmer-bij-resistente-hypertensie-nejm-fase-2/) - 2023-01-17 [TRANSFORM-HF: torsemide biedt geen overlevingsvoordeel boven furosemide](https://hartvaat.nl/2023/01/17/transform-hf-torsemide-biedt-geen-overlevingsvoordeel-boven-furosemide/) - 2021-05-05 [Furosemide voor versneld bloeddrukherstel postpartum bij hypertensieve zwangerschap: RCT](https://hartvaat.nl/2021/05/05/furosemide-voor-versneld-bloeddrukherstel-postpartum-bij-hypertensieve-zwangersc/) - 2021-04-01 [Aerobe training bevordert angiogenese en verlaagt bloeddruk bij hypertensie: EXCAVATION-CHN](https://hartvaat.nl/2021/04/01/aerobe-training-bevordert-angiogenese-en-verlaagt-bloeddruk-bij-hypertensie-exca/) - 2020-11-01 [RAAS-remmers en COVID-19 risico: systematische review en meta-analyse](https://hartvaat.nl/2020/11/01/raas-remmers-en-covid-19-risico-systematische-review-en-meta-analyse/) - 2020-08-01 [RAAS-remmers en COVID-19 mortaliteit bij hypertensie: meta-analyse](https://hartvaat.nl/2020/08/01/raas-remmers-en-covid-19-mortaliteit-bij-hypertensie-meta-analyse/) - 2018-09-29 [Langetermijnmortaliteit na bloeddruk- en lipidenverlaging bij hypertensie: ASCOT legacy](https://hartvaat.nl/2018/09/29/langetermijnmortaliteit-na-bloeddruk-en-lipidenverlaging-bij-hypertensie-ascot-l/) - 2018-08-01 [RAAS-profielen bij zwangeren met chronische hypertensie](https://hartvaat.nl/2018/08/01/raas-profielen-bij-zwangeren-met-chronische-hypertensie/) - 2018-08-01 [Langetermijn patiromer bij hyperkaliëmie met mild HF en diabetische nefropathie](https://hartvaat.nl/2018/08/01/langetermijn-patiromer-bij-hyperkaliemie-met-mild-hf-en-diabetische-nefropathie/) - 2017-11-01 [RAAS-blokkade bij HFpEF: systematische review en meta-analyse](https://hartvaat.nl/2017/11/01/raas-blokkade-bij-hfpef-systematische-review-en-meta-analyse/) ## Bronnen - CONSENSUS Trial — enalapril bij ernstige HFrEF (NEJM 1987) https://doi.org/10.1056/NEJM198706043162301 - RALES Trial — spironolacton bij HFrEF (NEJM 1999) https://doi.org/10.1056/NEJM199909023411001 - EPHESUS Trial — eplerenon na MI met LV-disfunctie (NEJM 2003) https://doi.org/10.1056/NEJMoa030207 - ESC 2021 HF Guidelines https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehab368 --- Kennispagina, stand 2026-03-12. Citeer vrij, met bronvermelding en een link naar hartvaat.nl (de url van het record). Samenvattingen zijn redactioneel werk van HartVaat; de oorspronkelijke publicaties blijven van hun uitgevers (doi). Geen medisch advies.