# Amiodaron: farmacologie, schildklier- en longtoxiciteit

*Farmacologie · Geneesmiddel · https://hartvaat.nl/kennis/farmacologie/amiodaron-farmacologie-toxiciteit/*

Amiodaron heeft eigenschappen van alle vier Vaughan Williams-klassen, maar werkt primair via kaliumkanaalblokking met verlengde actiepoteniaalduur. Het is zeer effectief bij zowel supraventriculaire als ventriculaire aritmieën, inclusief levensbedreigende VT/VF. De klinische bruikbaarheid wordt echter beperkt door een uitgebreid bijwerkingenprofiel, in het bijzonder schildklier- en longtoxiciteit.

## Kernbegrippen

- **Amiodaron-geïnduceerde hypothyreoïdie**: Wolff-Chaikoff-effect: jodiumoverbelasting remt schildklierhormoonproductie; frequenter dan hyperthyreoïdie; behandel met levothyroxine.
- **Amiodaron-geïnduceerde hyperthyreoïdie**: Type 1 (Jod-Basedow, bij pre-existente autonomie) of type 2 (destructieve thyroïditis); kan heftig zijn; overleg endocrinoloog.
- **Amiodaron longfibrosis**: Dosisafhankelijke interstitiële longziekte; presentatie: dyspnoe, droge hoest, koorts; diagnostiek: HRCT, DLCO-daling.
- **Halfwaardetijd amiodaron**: 40-55 dagen door ophoping in vetweefsel, lever en longen; bijwerkingen kunnen maanden na staken aanhouden.
- **Cornea-microdeposities**: Nagenoeg universeel bij langdurig gebruik; symptomen minimaal; soms haloverschijnsel; reversibel na staken.

## Farmacodynamiek en -kinetiek

Amiodaron bevat twee jodiumatomen (37% jodium per gewicht) en is sterk lipofiel. Het accumuleert in vet, lever, longen, schildklier en huid. De halfwaardetijd bedraagt 40-55 dagen, waardoor het maanden duurt voor steady-state bereikt wordt bij oraal gebruik. Laaddosering (600-1200 mg/dag voor 1-2 weken) is noodzakelijk. Na staken persisteren spiegels 3-12 maanden.

## Ionkanaaleffecten (multi-klasse)

- Klasse I: natriumkanaalblokking (matig)
- Klasse II: niet-competitieve bèta-blokkade → bradycardie
- Klasse III: IKr- en IKs-kaliumkanaalblokking → verlengde APD en QTc
- Klasse IV: calciumkanaalblokking → AV-knoopvertraging

Resultaat: brede antiaritmische werking bij AF, VT, VF, SVT. Minder pro-aritmisch risico dan andere klasse III-middelen, ondanks QTc-verlenging (bidirectionele ionkanaaleffecten beschermen waarschijnlijk).

## Schildkliertoxiciteit

Jodiumoverbelasting (~200 mg jodium/dag bij standaarddosering) veroorzaakt bij 15-20% van langdurig gebruikers schildklierdisfunctie. Monitor TSH, FT4 elke 6 maanden:

- Hypothyreoïdie (meest frequent): behandel met levothyroxine; amiodaron kan worden voortgezet
- Hyperthyreoïdie type 1 (Jod-Basedow bij pre-existente autonomie): thionamiden; soms amiodaron staken noodzakelijk
- Hyperthyreoïdie type 2 (thyroïditis): glucocorticoïden; doorgaans zelfbegrenzend

## Longtoxiciteit

Amiodaron longtoxiciteit treedt op bij 1-5% van gebruikers; risico neemt toe bij hogere cumulatieve dosis en bij pre-existente longziekte. Presentatie: progressieve dyspnoe, droge hoest, laaggradige koorts, soms pleurapijn. HRCT: gelijkmatige of perifere verdichting met mogelijk glas-in-loodbeel. DLCO-daling is een vroeg functioneel teken. Bij verdenking: stop amiodaron, overleg pneumoloog, overweeg prednison.

## Overige toxiciteit

- Cornea-microdeposities: nagenoeg universeel, zelden symptomatisch
- Fotosensibilisatie en blauwgrijze huidverkleuring bij langdurig gebruik
- Hepatotoxiciteit: lever-enzymstijging frequent; klinisch relevante hepatitis zeldzaam; controleer levertesten jaarlijks
- Perifere neuropathie bij langdurig gebruik

## Interacties

Amiodaron inhibeert CYP2C9 (warfarine ↑, dosisreductie 30-50% noodzakelijk), CYP3A4 (statines ↑), P-glycoproteïne (digoxine ↑, halveer digoxinedosis). Combinatie met andere QT-verlengende middelen verhoogt risico op torsades de pointes.

## Bronnen

- ESC 2020 AF Guidelines — amiodaron bij AF https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehaa612
- Farmacotherapeutisch Kompas — amiodaron https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/preparaatteksten/a/amiodaron
- Goldschlager N et al. — Praktische richtlijnen voor amiodaron-gebruik en -monitoring (JAMA 2000) https://doi.org/10.1001/jama.283.8.1058

---
Kennispagina, stand 2026-03-12. Citeer vrij, met bronvermelding en een link naar hartvaat.nl (de url van het record). Samenvattingen zijn redactioneel werk van HartVaat; de oorspronkelijke publicaties blijven van hun uitgevers (doi). Geen medisch advies.