# Antiaritmica: farmacologie van klasse I–IV *Farmacologie · Mechanisme · https://hartvaat.nl/kennis/farmacologie/antiaritmica-farmacologie/* De Vaughan Williams-classificatie deelt antiaritmica in op basis van hun primaire ionkanaalwerkingsmechanisme: klasse I (natriumkanaalblokkers), klasse II (bèta-blokkers), klasse III (kaliumkanaalblokkers) en klasse IV (calciumkanaalblokkers). In de praktijk heeft vrijwel elk middel meerdere klasse-eigenschappen. Pro-aritmisch risico is een kritisch aandachtspunt bij alle antiaritmica. ## Kernbegrippen - **Pro-aritmisch effect**: Paradoxale ritmestoornissen veroorzaakt door antiaritmische therapie; met name torsades de pointes bij QT-verlenging (klasse Ia, III). - **Natriumkanaalblokker klasse Ic**: Flecaïnide en propafenon; sterk Vmax-remming; effectief bij AF maar gecontra-indiceerd na MI of bij structurele hartziekte (CAST-trial). - **Amiodaron (klasse III)**: Meest effectieve anti-aritmicum; verlengt APD via kaliumkanaalremming; ook klasse I, II en IV eigenschappen; brede orgaantoxiciteit. - **QTc-verlenging**: Verlengd gecorrigeerd QT-interval; marker voor risico op torsades de pointes; grenswaarden: >450 ms (mannen), >470 ms (vrouwen). - **CAST-trial (1989)**: Studie die aantoonde dat klasse Ic middelen post-MI de mortaliteit verhogen ondanks effectieve aritmieonderdrukking — paradigmaverschuiving. ## Klasse I: Natriumkanaalblokkers Klasse I-middelen blokkeren de snelle instroom van Na⁺ tijdens fase 0 van het actiepotentiaal, waardoor de maximale depolarisatiesnelheid (Vmax) daalt. Subklassen: - Ia (chinidin, procaïnamide, disopyramide): matige natriumblokade + kaliumkanaalblokade → QT-verlenging; risico op torsades; nauwelijks nog in gebruik in NL - Ib (lidocaïne, mexiletine): snelle on/off kinetiek; effectief bij ventriculaire aritmieën; lidocaïne IV bij VT-storm - Ic (flecaïnide, propafenon): langzame off-kinetiek; sterk Vmax-remming; effectief bij AF; CAVE: absolute contra-indicatie bij ischemische hartziekte of linkerkamerfunctiestoornis (CAST-effect) ## Klasse II: Bèta-blokkers Bèta-blokkers remmen sympathische activatie via bèta-1-receptorblokking. Ze verlagen de sinusknoopfrequentie, vertragen AV-geleiding en verminderen het automatisme van ectopische pacemakers. Bèta-blokkers zijn de enige antiaritmica met bewezen mortaliteitsreductie post-MI. Ze zijn eerste keus bij supraventriculaire tachycardie, AF-frequentiecontrole en ventriculaire aritmieën bij ischemische hartziekte. ## Klasse III: Kaliumkanaalblokkers Klasse III-middelen verlengen de repolarisatiefase (fase 3) door remming van K⁺-kanalen (IKr), waardoor de actiepoteniaalduur (APD) en het refractaire tijdvak toenemen. Sotalol heeft bovendien bèta-blokkerende eigenschappen. Amiodaron is de meest effectieve vertegenwoordiger maar kent brede orgaantoxiciteit. Dofetilide en ibutilide zijn zuivere IKr-blokkers; dronedarone heeft een vergelijkbaar spectrum als amiodaron maar minder toxiciteit en minder effectiviteit. ## Klasse IV: Calciumkanaalblokkers Non-DHP calciumantagonisten (verapamil, diltiazem) remmen slow-inward Ca²⁺-stroom, verlengen AV-knooprefractairperiode en vertragen de ventrikelrespons bij AF. Ze zijn gecontra-indiceerd bij WPW-syndroom met preëxcitatie (risico op versneld geleiding via accessoire bundel). ## Pro-aritmisch risico Alle antiaritmica kunnen aritmieën induceren. Bepalende factoren: QTc-duur vóór behandeling, elektrolytstoornissen (hypokaliëmie, hypomagnesiëmie), nierfunctie (renale klaring bepaalt spiegels), co-medicatie en structurele hartziekte. Controleer vóór en na start van elk anti-aritmicum een ECG met QTc-meting. ## Nieuwste evidence op hartvaat.nl - 2026-09-11 [H2-antagonisten verlagen nierrisico meer dan protonpompremmers bij NSAID-gebruikers](https://hartvaat.nl/2026/09/03/h2-antagonisten-verlagen-nierrisico-meer-dan-protonpompremmers-bij-nsaid-gebruik/) - 2026-09-01 [GLP-1- en dual-receptoragonisten: nieuwe consensus over toepassing bij type 2-diabetes](https://hartvaat.nl/2026/08/25/glp-1-en-dual-receptoragonisten-nieuwe-consensus-over-toepassing-bij-type-2-diab/) - 2026-08-30 [Frailheid en laag BMI bepalen SGLT2-remmerstopt bij ouderen ≥75 jaar](https://hartvaat.nl/2026/08/21/frailheid-en-laag-bmi-bepalen-sglt2-remmerstopt-bij-ouderen-75-jaar/) - 2026-08-19 [Perioperatieve opioiden bij hartfalen: lokale cardiale routes en klinische risico’s](https://hartvaat.nl/2026/09/01/perioperatieve-opioiden-bij-hartfalen-lokale-cardiale-routes-en-klinische-risico/) - 2026-08-11 [Vutrisiran remt TTR en vermindert valrisico bij ATTR-cardiomyopathie — meta-analyse](https://hartvaat.nl/2026/06/30/vutrisiran-remt-ttr-en-vermindert-valrisico-bij-attr-cardiomyopathie-meta-analys/) - 2026-06-28 [Thuis-bio-impedantie voor hartfalen: haalbaar en acceptabel, klinische winst (nog) niet aangetoond](https://hartvaat.nl/2026/05/05/thuis-bio-impedantie-voor-hartfalen-haalbaar-en-acceptabel-klinische-winst-nog-n/) - 2026-06-17 [HELIOS-B post-hoc: vutrisiran effectief bij Oost-Aziatische ATTR-CM-patiënten (HR 0,20 voor mortaliteit/CV-events)](https://hartvaat.nl/2026/05/18/helios-b-post-hoc-vutrisiran-effectief-bij-oost-aziatische-attr-cm-patienten-hr-/) - 2026-02-24 [Van biobank naar voorspelling: polygenetische risicoscores voor perifeer vaatlijden](https://hartvaat.nl/2026/02/24/van-biobank-naar-voorspelling-polygenetische-risicoscores-voor-perifeer-vaatlijd/) - 2026-02-24 [Polygene risicoscores en HLA klasse II als biomarkers voor corticosteroïdrespons bij nefrotisch syndroom](https://hartvaat.nl/2026/02/24/polygene-risicoscores-en-hla-klasse-ii-als-biomarkers-voor-corticosteroidrespons/) - 2025-12-01 [Gelijktijdige griep- en RSV-vaccinatie bij hoogrisico hartfalenpatiënten](https://hartvaat.nl/2025/12/01/gelijktijdige-griep-en-rsv-vaccinatie-bij-hoogrisico-hartfalenpatienten/) - 2025-08-01 [REDUCE-AMI: bètablokker-interruptie en bloeddruk/hartfrequentie-effecten na MI](https://hartvaat.nl/2025/08/01/reduce-ami-betablokker-interruptie-en-bloeddruk-hartfrequentie-effecten-na-mi/) - 2025-08-01 [CTRH als biomarker voor medicijneffectiviteit: real-world bewijs](https://hartvaat.nl/2025/08/01/ctrh-als-biomarker-voor-medicijneffectiviteit-real-world-bewijs/) - 2025-07-03 [Obicetrapib bij hoog CV-risico: veiligheid en effectiviteit — fase 3](https://hartvaat.nl/2025/07/03/obicetrapib-bij-hoog-cv-risico-veiligheid-en-effectiviteit-fase-3/) - 2024-12-16 [GP IIb/IIIa-remmers bij acuut MI en microvasculaire obstructie: meta-analyse](https://hartvaat.nl/2024/12/16/gp-iib-iiia-remmers-bij-acuut-mi-en-microvasculaire-obstructie-meta-analyse/) - 2024-06-03 [EAST-AFNET 4: natriumkanaalblokkers veilig en effectief voor langetermijn ritmecontrole](https://hartvaat.nl/2024/06/03/east-afnet-4-natriumkanaalblokkers-veilig-en-effectief-voor-langetermijn-ritmeco/) - 2019-05-07 [Sacubitril/valsartan of enalapril bij acuut gedecompenseerd HF: PIONEER-HF klinische uitkomsten](https://hartvaat.nl/2019/05/07/sacubitril-valsartan-of-enalapril-bij-acuut-gedecompenseerd-hf-pioneer-hf-klinis/) - 2017-06-01 [Voedingsstatus en langetermijn multivitaminegebruik en CV-risico: PHS II analyse](https://hartvaat.nl/2017/06/01/voedingsstatus-en-langetermijn-multivitaminegebruik-en-cv-risico-phs-ii-analyse/) - 2017-01-17 [Cangrelor met en zonder GPIIb/IIIa-remmers bij PCI](https://hartvaat.nl/2017/01/17/cangrelor-met-en-zonder-gpiib-iiia-remmers-bij-pci/) ## Bronnen - CAST Trial — klasse Ic antiaritmica verhogen mortaliteit na MI (NEJM 1989) https://doi.org/10.1056/NEJM198908103210629 - ESC 2020 Ventricular Arrhythmias & SCD Guidelines https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehaa728 - ESC 2020 AF Guidelines — antiaritmica bij AF https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehaa612 - Farmacotherapeutisch Kompas — antiaritmica https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/groepen/antiaritmica --- Kennispagina, stand 2026-03-12. Citeer vrij, met bronvermelding en een link naar hartvaat.nl (de url van het record). Samenvattingen zijn redactioneel werk van HartVaat; de oorspronkelijke publicaties blijven van hun uitgevers (doi). Geen medisch advies.