# Cardiale resynchronisatietherapie (CRT) *Hartfalen · Praktijk · https://hartvaat.nl/kennis/hartfalen/crt-cardiale-resynchronisatietherapie/* Cardiale resynchronisatietherapie (CRT) corrigeert de elektrische dyssynchronie van het linkerventrikel bij patiënten met HFrEF en linker bundeltakblok (LBTB) of breed QRS-complex. CRT verbetert de ventrikelfunctie, vergroot de EF en reduceert mortaliteit en hartfalenopname. Het is een klasse I-aanbeveling bij HFrEF met LBTB en QRS ≥150 ms. ## Kernbegrippen - **CRT**: Cardiale resynchronisatietherapie: biventriculaire pacing synchroniseert LV-activering; beschikbaar als CRT-P (alleen pacemaker) of CRT-D (met defibrillatie). - **LBTB**: Linker bundeltakblok: QRS-breedte ≥120 ms met typisch patroon; sterkste predictor van CRT-respons; QRS ≥150 ms geeft hoogste voordeel. - **CARE-HF (2005)**: RCT CRT bij HFrEF + QRS ≥120 ms: significante reductie in CV-sterfte en hartfalenopname; ook mortaliteitsreductie na uitgebreid follow-up. - **COMPANION (2004)**: RCT CRT-P en CRT-D vs. medicatie bij HFrEF + breed QRS: beide CRT-groepen toonden mortaliteitsreductie; CRT-D superieur in SCD-preventie. - **Responder vs. non-responder**: 30% van de CRT-patiënten toont onvoldoende klinisch of echocardiografisch voordeel ('non-responder'); LBTB-morfologie en QRS-breedte zijn sterkste voorspellers van goede respons. ## Rationale Bij 25–30% van de HFrEF-patiënten bestaat elektrische dyssynchronie, veelal als linker bundeltakblok. Dit leidt tot asynchrone ventrikelsamentrekking: het septum contraheert vroeg, de laterale wand laat — met inefficiënte pomp-functie als gevolg. CRT gebruikt biventriculaire pacing (rechter + linker ventrikel tegelijkertijd) om de contractie te synchroniseren, waardoor EF stijgt, intracardiake drukken dalen en de functionele capaciteit verbetert. ## Klinische evidence COMPANION (2004): CRT-P en CRT-D vs. medicatie alleen bij EF ≤35% + QRS ≥120 ms + NYHA III–IV: beide CRT-armen toonden ~20% reductie in primair eindpunt (dood of hartfalenopname). CARE-HF (2005): CRT vs. medicatie bij EF ≤35% + QRS ≥120 ms: 37% reductie in primair eindpunt, 36% reductie in mortaliteit. MADIT-CRT (2009): CRT-D bij milde HFrEF (NYHA I–II) + LBTB/QRS ≥130 ms: 34% reductie in primair eindpunt; met name bij LBTB en QRS ≥150 ms. ## Indicaties (ESC 2021) - Klasse I: EF ≤35%, NYHA II–IV, sinusritme, LBTB-morfologie, QRS ≥150 ms. - Klasse IIa: EF ≤35%, NYHA II–IV, sinusritme, LBTB-morfologie, QRS 130–149 ms. - Klasse IIa: EF ≤35%, NYHA II–IV, sinusritme, niet-LBTB, QRS ≥150 ms. - Klasse IIa: bij AF en hoge RV-pacingbehoefte (>40%) met EF ≤35%. ## CRT-D vs. CRT-P CRT-D combineert resynchronisatie met ICD-functie; bij EF ≤35% en primaire SCD-preventieindicatie: kies CRT-D. Bij patiënten zonder duidelijke ICD-indicatie (hoge leeftijd, comorbiditeiten, niet-ischemische CMP) of als overbrugging: CRT-P. ## Non-responders en optimalisatie Circa 30% van de patiënten reageert onvoldoende op CRT ('non-responder'). Oorzaken: niet-LBTB morfologie, smalle QRS, suboptimale LV-leadpositie, significant littekengebied op LV-leadpositie, persisterende AF. Optimaliseer AV- en VV-timing via echocardiografie of device-algoritmen. Overweeg herprogrammering of leadrevisie bij echte non-responders. ## Nieuwste evidence op hartvaat.nl - 2025-06-03 [Multipoint pacing vermindert HF-hospitalisaties en sterfte bij CRT-non-responders](https://hartvaat.nl/2025/06/03/multipoint-pacing-vermindert-hf-hospitalisaties-en-sterfte-bij-crt-non-responder/) - 2024-11-01 [Multipoint pacing verbetert CRT-prognose en respons](https://hartvaat.nl/2024/11/01/multipoint-pacing-verbetert-crt-prognose-en-respons/) - 2023-10-05 [MORE-CRT MPP: multipoint pacing bij CRT non-responders](https://hartvaat.nl/2023/10/05/more-crt-mpp-multipoint-pacing-bij-crt-non-responders/) - 2023-08-02 [Gerichte LV-leadplaatsing bij CRT: meta-analyse van beeldvorming- en elektrisch geleide benaderingen](https://hartvaat.nl/2023/08/02/gerichte-lv-leadplaatsing-bij-crt-meta-analyse-van-beeldvorming-en-elektrisch-ge/) - 2022-09-27 [Linkerbundeltakpacing versus biventriculaire pacing voor CRT: gerandomiseerde trial](https://hartvaat.nl/2022/09/27/linkerbundeltakpacing-versus-biventriculaire-pacing-voor-crt-gerandomiseerde-tri/) - 2022-02-01 [Sekse en gender in CRT-studies: systematische review](https://hartvaat.nl/2022/02/01/sekse-en-gender-in-crt-studies-systematische-review/) - 2019-09-14 [CRT non-responder naar responder conversie: MORE-CRT MPP](https://hartvaat.nl/2019/09/14/crt-non-responder-naar-responder-conversie-more-crt-mpp/) - 2018-05-01 [CRT-voordeel bij concordant versus discordant linksbundeltakblok: ESC-HF pilot](https://hartvaat.nl/2018/05/01/crt-voordeel-bij-concordant-versus-discordant-linksbundeltakblok-esc-hf-pilot/) - 2018-01-01 [Endocardiale linkerkamer pacing voor CRT: systematische review en meta-analyse](https://hartvaat.nl/2018/01/01/endocardiale-linkerkamer-pacing-voor-crt-systematische-review-en-meta-analyse/) - 2017-03-07 [Contractiliteitssensor-geleide CRT-optimalisatie: RESPOND-CRT-trial](https://hartvaat.nl/2017/03/07/contractiliteitssensor-geleide-crt-optimalisatie-respond-crt-trial/) ## Bronnen - CARE-HF — NEJM 2005 https://doi.org/10.1056/NEJMoa050496 - COMPANION — NEJM 2004 https://doi.org/10.1056/NEJMoa032423 - ESC 2021 Guidelines for Heart Failure https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehab368 --- Kennispagina, stand 2026-03-12. Citeer vrij, met bronvermelding en een link naar hartvaat.nl (de url van het record). Samenvattingen zijn redactioneel werk van HartVaat; de oorspronkelijke publicaties blijven van hun uitgevers (doi). Geen medisch advies.