# HFrEF: hartfalen met verminderde ejectiefractie *Hartfalen · Aandoening · https://hartvaat.nl/kennis/hartfalen/hfref-hartfalen-met-verminderde-ejectie/* HFrEF, hartfalen met een ejectiefractie onder de 40%, is het best bestudeerde fenotype en kent de meeste bewezen farmacologische interventies. De ESC-richtlijn 2021 beschrijft vier geneesmiddelenklassen die elk de mortaliteit significant verlagen. Tijdige en volledige implementatie van deze quadruple therapie is het primaire doel bij iedere HFrEF-patiënt. ## Kernbegrippen - **HFrEF**: Heart failure with reduced ejection fraction: EF <40%, systolische disfunctie staat centraal. - **Quadruple therapie**: De vier pijlers voor HFrEF: ACE-remmer of ARNI + bètablokker + MRA + SGLT2-remmer; elk verlaagt mortaliteit afzonderlijk. - **LVEF**: Left ventricular ejection fraction, gemeten met echocardiografie; <40% definieert HFrEF. - **PARADIGM-HF**: RCT die aantoonde dat sacubitril/valsartan superieur is aan enalapril bij HFrEF (mortaliteitsreductie 20%). - **Reverse remodeling**: Herstel van ventrikelvorm en -functie na optimale medicamenteuze behandeling; EF kan stijgen boven 40%. ## Definitie en diagnose HFrEF wordt gedefinieerd als hartfalen met een linkerventrikel-ejectiefractie (LVEF) <40%, gemeten met echocardiografie. De diagnose vereist ook klinische symptomen en/of tekenen passend bij hartfalen. Echocardiografie is de hoeksteen van diagnostiek en geeft tevens informatie over oorzaak (wandbewegingsstoornissen bij ischemie, dilatatie bij DCM) en comorbiditeiten. ## Farmacologische behandeling: vier pijlers Alle vier klassen verlagen de mortaliteit onafhankelijk van elkaar en dienen bij elke HFrEF-patiënt zonder contra-indicatie te worden gestart (ESC 2021, klasse I aanbeveling): - ACE-remmer of ARNI: start met ACE-remmer; overweeg switch naar sacubitril/valsartan bij aanhoudende klachten. PARADIGM-HF toonde 20% relatieve mortaliteitsreductie van ARNI vs. enalapril. - Bètablokker: carvedilol (CARVEDILOL-US), bisoprolol (CIBIS-II), metoprolol-CR (MERIT-HF) — elk bewezen effectief. Start laag, titreer naar doeldosis. - MRA: spironolacton (RALES) of eplerenon (EMPHASIS-HF); geïndiceerd bij EF ≤35% en aanhoudende symptomen ondanks ACE-remmer + bètablokker. Cave hyperkaliëmie en nierfunctieverslechtering. - SGLT2-remmer: dapagliflozine (DAPA-HF 2019) en empagliflozine (EMPEROR-Reduced 2020) verlagen elk mortaliteit en hartfalenopname met circa 25%. Toegevoegd aan richtlijn als vierde pijler. ## Aanvullende farmacotherapie Bij persisterende symptomen (NYHA II–III, EF ≤35%, sinusritme, HF ≥75 spm ondanks bètablokker): ivabradine toevoegen (SHIFT-studie). Vericiguat bij hoogrisico patiënten na recente hartfalenopname (VICTORIA-studie). Digoxine heeft een beperkte rol bij persisterende symptomen en sinusritme. ## Devices Bij EF ≤35% na ≥3 maanden optimale medicamenteuze behandeling: ICD ter preventie van plotse hartdood (klasse I). CRT bij LBTB, QRS ≥150 ms en EF ≤35% (klasse I). Overweeg LVAD of harttransplantatie bij eindstadium hartfalen. ## Streefwaarden en follow-up Doel is titratie naar maximaal getolereerde doseringen. Controleer nierfunctie, elektrolyten en bloeddruk na elke dosiswijziging. Herhaal echocardiografie na 3–6 maanden om reverse remodeling te beoordelen — bij EF ≥40% spreken we van 'recovered EF', maar therapie wordt gecontinueerd. ## Nieuwste evidence op hartvaat.nl - 2026-09-19 [Vroege herkenning van Fabryziekte voorkomt hartfalen en neurologische complicaties](https://hartvaat.nl/2026/10/01/vroege-herkenning-van-fabryziekte-voorkomt-hartfalen-en-neurologische-complicati/) - 2026-09-09 [CABG biedt overlevingsvoordeel bij ischemisch HFrEF — narratieve review](https://hartvaat.nl/2026/09/01/cabg-biedt-overlevingsvoordeel-bij-ischemisch-hfref-narratieve-review/) - 2026-09-08 [Zwarte HFrEF-patiënten krijgen vaker ACEi/ARNi en MRA op doeldosis dan witte patiënten](https://hartvaat.nl/2026/09/01/zwarte-hfref-patienten-krijgen-vaker-acei-arni-en-mra-op-doeldosis-dan-witte-pat/) - 2026-09-08 [Virtuele opvolging bij hart- en vaatziekten blijft hoog; start van GDMT verschilt nauwelijks van reguliere zorg](https://hartvaat.nl/2026/09/01/virtuele-opvolging-bij-hart-en-vaatziekten-blijft-hoog-start-van-gdmt-verschilt-/) - 2026-08-30 [LUMINARA: de orale relaxine-receptoragonist AZD5462 laat in fase 2b tekenen van betere hartfunctie zien bij HFrEF en een lagere vaatweerstand bij HFpEF](https://hartvaat.nl/2026/08/30/luminara-de-orale-relaxine-receptoragonist-azd5462-laat-in-fase-2b-tekenen-van-b/) - 2026-08-30 [TIME-HF: verpleegkundig gecoördineerde, digitaal ondersteunde hartfalenzorg verlaagt sterfte met 22 procent en verdubbelt bijna de richtlijntherapie in India](https://hartvaat.nl/2026/08/30/time-hf-verpleegkundig-gecoordineerde-digitaal-ondersteunde-hartfalenzorg-verlaa/) - 2026-08-28 [CMR GUIDE: ICD bij littekenweefsel en LVEF 36 tot 50 procent mist het primaire eindpunt, maar halveert plotse hartdood en helpt vooral onder de 70](https://hartvaat.nl/2026/08/28/cmr-guide-icd-bij-littekenweefsel-en-lvef-36-tot-50-procent-mist-het-primaire-ei/) - 2026-08-28 [ACACIA-HCM: aficamten verbetert symptomen en inspanningscapaciteit bij niet-obstructieve HCM, de eerste positieve trial ooit in deze groep](https://hartvaat.nl/2026/08/28/acacia-hcm-aficamten-verbetert-symptomen-en-inspanningscapaciteit-bij-niet-obstr/) - 2026-08-25 [C-MIC-apparaat vermindert hartfalen-ernst onafhankelijk van GDMT-aanpassingen — C-MIC II](https://hartvaat.nl/2026/08/18/c-mic-apparaat-vermindert-hartfalen-ernst-onafhankelijk-van-gdmt-aanpassingen-c-/) - 2026-08-15 [SGLT2-remmers bij zeer oude hartfalenpatiënten: nierfunctie en palliatieve zorg bepalen voorschrijfpatroon](https://hartvaat.nl/2026/10/01/sglt2-remmers-bij-zeer-oude-hartfalenpatienten-nierfunctie-en-palliatieve-zorg-b/) - 2026-08-14 [Hoge serumbicarbonaat bij opname voorspelt diuretische resistentie bij acute hartfalenexacerbatie](https://hartvaat.nl/2026/07/31/hoge-serumbicarbonaat-bij-opname-voorspelt-diuretische-resistentie-bij-acute-har/) - 2026-08-09 [Lifestyle-modificatie en metabole therapieën bij cardiometabole HFpEF — overzicht](https://hartvaat.nl/2026/06/23/lifestyle-modificatie-en-metabole-therapieen-bij-cardiometabole-hfpef-overzicht/) - 2026-07-30 [APTURE-shunt verlaagt hartfalen-heropnames bij patiënten met HFpEF/HFmrEF — ALT-FLOW](https://hartvaat.nl/2026/05/05/apture-shunt-verlaagt-hartfalen-heropnames-bij-patienten-met-hfpef-hfmref-alt-fl/) - 2026-07-30 [Sterftecijfers in controle-armen van hartfalen-RCTs dalen niet ondanks betere achtergrondtherapie](https://hartvaat.nl/2026/05/05/sterftecijfers-in-controle-armen-van-hartfalen-rcts-dalen-niet-ondanks-betere-ac/) - 2026-06-29 [UK Biobank: na ischemisch CVA of TIA is het risico op hartfalen groter dan dat op hartinfarct](https://hartvaat.nl/2026/05/05/uk-biobank-na-ischemisch-cva-of-tia-is-het-risico-op-hartfalen-groter-dan-dat-op/) - 2026-06-21 [VERISEC-register: vericiguat halveert hartfalen-decompensaties bij HFrEF in dagelijkse Spaanse praktijk](https://hartvaat.nl/2026/05/13/verisec-register-vericiguat-halveert-hartfalen-decompensaties-bij-hfref-in-dagel/) - 2026-05-26 [GLP-1-receptoragonisten geassocieerd met lagere mortaliteit bij HFrEF](https://hartvaat.nl/2026/04/17/glp-1-receptoragonisten-geassocieerd-met-lagere-mortaliteit-bij-hfref/) - 2026-05-15 [VERISEC: vericiguat in de praktijk halveert hartfalen-decompensaties bij HFrEF — Spaanse 1-jaars registry van 835 patiënten](https://hartvaat.nl/2026/05/13/verisec-vericiguat-in-de-praktijk-halveert-hartfalen-decompensaties-bij-hfref-sp/) - 2026-05-10 [Meta-analyse DECISION + DIGIT-HF + DIG: digitalisglycosiden reduceren verslechterende hartfalenevents over 9.013 patiënten](https://hartvaat.nl/2026/05/09/meta-analyse-decision-digit-hf-dig-digitalisglycosiden-reduceren-verslechterende/) - 2026-05-10 [DECISION: lage-dosis digoxine mist primair eindpunt bij HF(m)rEF, maar suggereert minder verslechterende hartfalenevents](https://hartvaat.nl/2026/05/10/decision-lage-dosis-digoxine-mist-primair-eindpunt-bij-hf-m-ref-maar-suggereert-/) - 2026-05-10 [HF-REVERT: antisense miRNA-remmer CDR132L mist primair eindpunt na infarct met verminderde EF](https://hartvaat.nl/2026/05/10/hf-revert-antisense-mirna-remmer-cdr132l-mist-primair-eindpunt-na-infarct-met-ve/) - 2026-04-20 [Tien jaar real-world sacubitril/valsartan: mortaliteitsreductie bevestigd, maar slechts 15–25% haalt doeldosis](https://hartvaat.nl/2026/03/03/tien-jaar-real-world-sacubitril-valsartan-mortaliteitsreductie-bevestigd-maar-sl/) - 2026-04-08 [AI-echocardiografie door niet-specialisten: kosteneffectiviteitsanalyse uit Singapore](https://hartvaat.nl/2026/03/05/ai-echocardiografie-door-niet-specialisten-kosteneffectiviteitsanalyse-uit-singa/) - 2026-03-20 [EVOLUTION-HF CEE-BA: real-world dapagliflozin bij HFrEF in Centraal- en Oost-Europa](https://hartvaat.nl/2026/03/20/evolution-hf-cee-ba-real-world-dapagliflozin-bij-hfref-in-centraal-en-oost-europ/) - 2026-03-03 [C-MIC II: hartfunctie, inspanningscapaciteit en kwaliteit van leven zijn verwante maar aparte domeinen](https://hartvaat.nl/2026/03/03/c-mic-ii-hartfunctie-inspanningscapaciteit-en-kwaliteit-van-leven-zijn-verwante-/) - 2026-02-03 [Kenmerken van asymptomatische patiënten met hartfalen en verminderde ejectiefractie](https://hartvaat.nl/2026/02/03/kenmerken-van-asymptomatische-patienten-met-hartfalen-en-verminderde-ejectiefrac/) - 2026-02-03 [Metformine remt proliferatie van fibro-adipogene stamcellen uit falende harten](https://hartvaat.nl/2026/02/03/metformine-remt-proliferatie-van-fibro-adipogene-stamcellen-uit-falende-harten/) - 2026-02-01 [Bètablokkers na myocardinfarct bij behouden ejectiefractie: meta-analyse](https://hartvaat.nl/2026/02/01/betablokkers-na-myocardinfarct-bij-behouden-ejectiefractie-meta-analyse/) - 2026-02-01 [Sacubitril-valsartan bij secundaire mitralisinsufficiëntie en reverse remodeling](https://hartvaat.nl/2026/02/01/sacubitril-valsartan-bij-secundaire-mitralisinsufficientie-en-reverse-remodeling/) - 2026-01-05 [Myocardherstel bij mechanische ondersteuning hangt samen met alternatieve splicing van CAMK2D](https://hartvaat.nl/2026/01/05/myocardherstel-bij-mechanische-ondersteuning-hangt-samen-met-alternatieve-splici/) ## Bronnen - ESC 2021 Guidelines for Heart Failure https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehab368 - PARADIGM-HF — NEJM 2014 https://doi.org/10.1056/NEJMoa1409077 - CONSENSUS Trial — NEJM 1987 https://doi.org/10.1056/NEJM198706043162301 - DAPA-HF — NEJM 2019 https://doi.org/10.1056/NEJMoa1911303 --- Kennispagina, stand 2026-03-12. Citeer vrij, met bronvermelding en een link naar hartvaat.nl (de url van het record). Samenvattingen zijn redactioneel werk van HartVaat; de oorspronkelijke publicaties blijven van hun uitgevers (doi). Geen medisch advies.