# ICD-implantatie bij hartfalen: indicaties en selectie

*Hartfalen · Praktijk · https://hartvaat.nl/kennis/hartfalen/icd-bij-hartfalen/*

Plotse hartdood (SCD) is de meest frequente doodsoorzaak bij patiënten met HFrEF, verantwoordelijk voor 30–50% van de sterfte. De implanteerbare cardioverter-defibrillator (ICD) is effectief in het voorkomen van SCD, maar patiëntenselectie is cruciaal: de voordelen gelden met name bij patiënten met langere levensverwachting en niet bij eindstadium hartfalen.

## Kernbegrippen

- **ICD**: Implanteerbare cardioverter-defibrillator: monitort het hartritme continu en geeft defibrillatieschok of antitachycardiestimulatie bij ventrikelfibrilleren of ventriculaire tachycardie.
- **SCD-HeFT (2005)**: RCT ICD vs. amiodaron vs. placebo bij HFrEF (EF ≤35%): ICD verlaagde totale mortaliteit met 23% vs. placebo; amiodaron niet superieur aan placebo.
- **MADIT-II (2002)**: RCT ICD bij post-MI EF ≤30%: 31% mortaliteitsreductie; eerste trial zonder elektrofysiologische selectie.
- **Wearable ICD (WCD)**: Extern draagbare defibrillatorvest; overbrugging bij tijdelijk verhoogd SCD-risico (recent MI, nieuwe DCM) vóór beslissing over implanteerbare ICD.
- **Drie maanden wachttijd**: ESC 2021: ICD-indicatie pas na ≥3 maanden optimale medicamenteuze behandeling — EF kan stijgen en risico vervallen (met name bij nieuwe DCM).

## Rationale voor ICD bij hartfalen

Bij HFrEF (EF ≤35%) is het risico op ventriculaire aritmieën en plotse hartdood sterk verhoogd. Farmalogische anti-aritmische therapie (amiodaron) verlaagt de mortaliteit niet bij HFrEF (SCD-HeFT). ICD biedt mechanische terminatie van VF/VT en is de enige bewezen SCD-preventietherapie in deze populatie.

## Klinische evidence

MADIT-II (2002): ICD bij post-MI EF ≤30% — 31% mortaliteitsreductie zonder EPS-selectie. DEFINITE (2004): ICD bij niet-ischemische DCM + NSVT/PVB — 35% niet-significante mortaliteitsreductie. SCD-HeFT (2005): ICD bij EF ≤35% (ischemisch en niet-ischemisch) — 23% mortaliteitsreductie vs. placebo; amiodaron: neutraal. DANISH (2016): ICD bij niet-ischemische DCM — geen significant overall mortaliteitsvoordeel (wel SCD-reductie, gecompenseerd door minder niet-SCD).

## Indicaties (ESC 2021)

- Klasse I: secundaire preventie na doorgemaakt VF of hemodynamisch instabiele VT zonder reversibele oorzaak, levensverwachting >1 jaar.
- Klasse I: primaire preventie bij HFrEF, EF ≤35%, NYHA II–III, ondanks ≥3 maanden optimale therapie, levensverwachting >1 jaar.
- Klasse I: primaire preventie bij symptomatische HFrEF na MI met EF ≤35%, ≥40 dagen post-MI, ≥3 maanden optimale therapie.

## Patiëntenselectie: nuances

Wacht minimaal 3 maanden na start optimale therapie: significant deel van de HFrEF-patiënten (30%) toont EF-verbetering boven 35% en verliest dan de indicatie. Bij niet-ischemische DCM: geringere NNT dan bij ischemische CMP (DANISH). Eindstadium hartfalen (NYHA IV, afhankelijk van i.v. inotropica): ICD geeft schokken zonder levensverlenging — bespreek deactivatie in palliatief traject.

## Wearable ICD (WCD)

Overweeg WCD als overbrugging bij recent MI met EF ≤35% (<40 dagen post-MI — in deze periode geen ICD-indicatie), nieuwe diagnose DCM (3 maanden wachten), of peripartum CMP. VEST-trial (2018): WCD reduceerde niet de totale mortaliteit bij recent MI, maar voorkwam wel aritmische dood.

## Nieuwste evidence op hartvaat.nl

- 2026-09-09 [CABG biedt overlevingsvoordeel bij ischemisch HFrEF — narratieve review](https://hartvaat.nl/2026/09/01/cabg-biedt-overlevingsvoordeel-bij-ischemisch-hfref-narratieve-review/)
- 2026-08-28 [CMR GUIDE: ICD bij littekenweefsel en LVEF 36 tot 50 procent mist het primaire eindpunt, maar halveert plotse hartdood en helpt vooral onder de 70](https://hartvaat.nl/2026/08/28/cmr-guide-icd-bij-littekenweefsel-en-lvef-36-tot-50-procent-mist-het-primaire-ei/)
- 2026-08-11 [Catheterablatie verlaagt sterfte en complicaties bij AF in cardiale amyloïdose — TriNetX-cohort](https://hartvaat.nl/2026/06/30/catheterablatie-verlaagt-sterfte-en-complicaties-bij-af-in-cardiale-amyloidose-t/)
- 2026-06-25 [UF-CARE-trial: ultrafiltratie bij type-2 cardiorenaal syndroom geen significante winst (kleine, onderpowered RCT)](https://hartvaat.nl/2026/05/09/uf-care-trial-ultrafiltratie-bij-type-2-cardiorenaal-syndroom-geen-significante-/)
- 2026-06-05 [PARADISE-cohort: hartfalen en COPD samen verhogen de langetermijnmortaliteit, met name HF](https://hartvaat.nl/2026/05/23/paradise-cohort-hartfalen-en-copd-samen-verhogen-de-langetermijnmortaliteit-met-/)
- 2026-05-12 [Massieve LVH bij pediatrische HCM: vroeger diagnose, vaker sarcomere variant, drievoudig verhoogde sterfte](https://hartvaat.nl/2026/05/12/massieve-lvh-bij-pediatrische-hcm-vroeger-diagnose-vaker-sarcomere-variant-driev/)
- 2026-05-11 [Hartfalen en infarct verdrievoudigen het risico op kanker — vooral hematologisch](https://hartvaat.nl/2026/05/10/hartfalen-en-infarct-verdrievoudigen-het-risico-op-kanker-vooral-hematologisch/)
- 2026-05-10 [DELTA-HF: thoracale-duct lymfedecongestie via eLym-systeem haalbaar bij acute hartfalen](https://hartvaat.nl/2026/05/10/delta-hf-thoracale-duct-lymfedecongestie-via-elym-systeem-haalbaar-bij-acute-har/)
- 2026-03-05 [EMPATHY: hartfalentherapie bij patiënten met gevorderde kanker en palliatieve zorg](https://hartvaat.nl/2026/03/05/empathy-hartfalentherapie-bij-patienten-met-gevorderde-kanker-en-palliatieve-zor/)
- 2026-02-15 [Risicofactoren voor een slechte jaarprognose na acute decompensatie van hartfalen](https://hartvaat.nl/2026/02/15/risicofactoren-voor-een-slechte-jaarprognose-na-acute-decompensatie-van-hartfale/)
- 2025-12-16 [Farmacologische behandeling van HFrEF: geactualiseerde systematische review](https://hartvaat.nl/2025/12/16/farmacologische-behandeling-van-hfref-geactualiseerde-systematische-review/)
- 2025-09-01 [AF en ICD bij niet-ischemische HFrEF: impliciaties voor devicetherapie](https://hartvaat.nl/2025/09/01/af-en-icd-bij-niet-ischemische-hfref-impliciaties-voor-devicetherapie/)
- 2024-09-21 [MRA bij hartfalen: IPD meta-analyse bevestigt overlevingsvoordeel](https://hartvaat.nl/2024/09/21/mra-bij-hartfalen-ipd-meta-analyse-bevestigt-overlevingsvoordeel/)
- 2024-01-18 [RAFT langetermijn: CRT-D bij hartfalen — NEJM 14-jaarsresultaten](https://hartvaat.nl/2024/01/18/raft-langetermijn-crt-d-bij-hartfalen-nejm-14-jaarsresultaten/)
- 2023-04-01 [Mesenchymale stamcellen bij ischemisch hartfalen: Deense fase II trial](https://hartvaat.nl/2023/04/01/mesenchymale-stamcellen-bij-ischemisch-hartfalen-deense-fase-ii-trial/)
- 2022-10-13 [REVIVED-BCIS2: PCI verbetert overleving niet bij ischemische LV-disfunctie](https://hartvaat.nl/2022/10/13/revived-bcis2-pci-verbetert-overleving-niet-bij-ischemische-lv-disfunctie/)
- 2020-07-28 [Langetermijn ICD-uitkomsten: SCD-HeFT](https://hartvaat.nl/2020/07/28/langetermijn-icd-uitkomsten-scd-heft/)
- 2019-11-21 [Diureticastaken bij stabiel mild HF zonder vochtretentie](https://hartvaat.nl/2019/11/21/diureticastaken-bij-stabiel-mild-hf-zonder-vochtretentie/)
- 2019-06-01 [ICD-implantatie en gezondheidsgerelateerde kwaliteit van leven: DANISH](https://hartvaat.nl/2019/06/01/icd-implantatie-en-gezondheidsgerelateerde-kwaliteit-van-leven-danish/)
- 2016-09-29 [ICD-implantatie bij niet-ischemisch systolisch hartfalen: NEJM DANISH-trial](https://hartvaat.nl/2016/09/29/icd-implantatie-bij-niet-ischemisch-systolisch-hartfalen-nejm-danish-trial/)
- 2016-04-26 [Ablatie versus amiodaron bij persisterend AF met hartfalen en ICD: gerandomiseerde trial](https://hartvaat.nl/2016/04/26/ablatie-versus-amiodaron-bij-persisterend-af-met-hartfalen-en-icd-gerandomiseerd/)

## Bronnen

- SCD-HeFT — NEJM 2005 https://doi.org/10.1056/NEJMoa043399
- MADIT-II — NEJM 2002 https://doi.org/10.1056/NEJMoa013474
- ESC 2021 Guidelines for Heart Failure https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehab368

---
Kennispagina, stand 2026-03-12. Citeer vrij, met bronvermelding en een link naar hartvaat.nl (de url van het record). Samenvattingen zijn redactioneel werk van HartVaat; de oorspronkelijke publicaties blijven van hun uitgevers (doi). Geen medisch advies.