{"id":"palliatief-hartfalen","type":"kennis","url":"https://hartvaat.nl/kennis/hartfalen/palliatief-hartfalen/","title":"Palliatief beleid bij eindstadium hartfalen","kind":"Praktijk","group":"hartfalen","group_label":"Hartfalen","category":"hartfalen","meta_description":"Palliatief beleid bij eindstadium hartfalen richt zich op symptoomcontrole, kwaliteit van leven en gedeelde besluitvorming. Leer wanneer te verwijzen en hoe ICD-deactivatie te bespreken.","intro":"Eindstadium hartfalen (stadium D, NYHA IV) vraagt om een palliatieve benadering waarbij symptoomcontrole, kwaliteit van leven en patiëntwaarden centraal staan. Het bespreken van reanimatiewensen, ICD-deactivatie en het verminderen van belastende interventies zijn essentiële onderdelen van goede zorg. Vroege integratie van palliatieve zorg verbetert de kwaliteit van leven zonder de overleving te benadelen.","key_terms":[{"term":"Eindstadium hartfalen","definition":"ACC/AHA stadium D: symptomatisch hartfalen ondanks maximale therapie; herhaalde opnames, LVAD of harttransplantatie niet haalbaar; prognose maanden."},{"term":"ICD-deactivatie","definition":"Uitschakelen van de ICD-schokfunctie bij patiënten in de stervensfase; legitiem en ethisch bij wilsbekwame patiënt; voorkomt ongewenste schokken."},{"term":"Gedeelde besluitvorming","definition":"Shared decision-making: arts en patiënt bepalen samen het behandelplan op basis van medische feiten en patiëntwaarden; essentieel in palliatieve fase."},{"term":"Dyspneu bij eindstadium HF","definition":"Behandel met opiaten (laaggedoseerd morfine oraal/s.c.); opiaten verlichten dyspneu-beleving zonder bewezen levensverkorting bij palliatieve patiënten."},{"term":"Diuretica in de palliatieve fase","definition":"Continueer diuretica voor symptoomcontrole ook in de stervensfase; subcutane toediening bij gestoorde resorptie."}],"heading":"Palliatief beleid bij eindstadium hartfalen","body_markdown":"## Herkennen van de palliatieve fase\n\nSignalen dat een patiënt de palliatieve fase nadert: herhaalde (≥3) ziekenhuisopnames voor hartfalen in het afgelopen jaar, persisterende NYHA IV-klachten ondanks optimale therapie, LVAD of transplantatie niet haalbaar of niet gewenst, prognostische biomarkers (NT-proBNP >2000 pg/mL, lage natriëmie), klinische achteruitgang bij elke opname. Gebruik de 'surprise question': 'Zou ik verbaasd zijn als deze patiënt binnen 12 maanden overlijdt?' — zo nee: overweeg proactieve palliatieve planning.\n\n## Symptoomcontrole\n\n- Dyspneu: opiaten zijn effectief (morfine 2,5–5 mg oraal p.r.n., of s.c. bij slechte resorptie). Anxiolytica (lorazepam, midazolam) bij refractaire angstige dyspneu. Zuurstof alleen bij bewezen hypoxemie.\n- Oedeem: continueer diuretica in hoogste getolereerde dosis; overweeg s.c. furosemide indien oraal niet meer werkt.\n- Pijn: opiaten; NSAID's vermijden (vochtretentie, nierfunctie, interactie met hartfalen).\n- Angst en depressie: frequent bij eindstadium HF; laagdrempelig behandelen; palliatief psychosociaal team.\n\n## ICD-deactivatie\n\nBij patiënten met ICD die de stervensfase naderen: bespreek ICD-deactivatie ruim van tevoren, niet in crisis. ICD-schokken in de stervensfase zijn belastend voor patiënt, mantelzorger en hulpverleners. Deactivatie van de schokfunctie is ethisch en juridisch geaccepteerd bij wilsbekwame patiënt of vertegenwoordiger. Pacemaking-functie kan apart worden gecontinueerd indien pacemakerafhankelijk.\n\n## Communicatie en advance care planning\n\nBespreek: reanimatiewensen, ziekenhuisopnamewensen, thuisoverlijden, levensdoelen. Leg vast in Schriftelijke wilsverklaring en WGBO-dossier. Betrek de huisarts vroegtijdig: hij of zij begeleidt veelal het thuisoverlijden. Verwijs bij behoefte naar palliatief team of hospice.","related":["https://hartvaat.nl/kennis/hartfalen/hartfalen-stadiumindeling-nyha/","https://hartvaat.nl/kennis/hartfalen/lvad-ventrikelondersteunende-systemen/","https://hartvaat.nl/kennis/hartfalen/icd-bij-hartfalen/","https://hartvaat.nl/kennis/hartfalen/hartfalen-polikliniek-opzet/"],"sources":[{"label":"ESC 2021 Guidelines for Heart Failure","url":"https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehab368"},{"label":"NHG-Standaard Hartfalen","url":"https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/hartfalen"}],"articles":[{"url":"https://hartvaat.nl/2026/08/18/tafamidis-bij-attr-cardiomyopathie-kosteffectiviteit-onder-de-maat-in-vier-europ/","title":"Tafamidis bij ATTR-cardiomyopathie kosteffectiviteit onder de maat in vier Europese landen","published":"2026-08-26"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/06/30/vutrisiran-remt-ttr-en-vermindert-valrisico-bij-attr-cardiomyopathie-meta-analys/","title":"Vutrisiran remt TTR en vermindert valrisico bij ATTR-cardiomyopathie — meta-analyse","published":"2026-08-11"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/06/11/longultrasongrafie-onthult-subklinische-longcongestie-bij-stabiele-hfpef-in-de-h/","title":"Longultrasongrafie onthult subklinische longcongestie bij stabiele HFpEF in de huisartspraktijk","published":"2026-08-10"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/06/27/frailte-versnelt-hartfalenprogressie-en-vermindert-therapietolerantie/","title":"Frailte versnelt hartfalenprogressie en vermindert therapietolerantie","published":"2026-08-04"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/05/05/grote-variatie-in-diureticabeleid-en-zeldzame-natriummeting-bij-acuut-hartfalen/","title":"Grote variatie in diureticabeleid en zeldzame natriummeting bij acuut hartfalen","published":"2026-07-31"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/05/05/off-label-dosering-van-sacubitril-valsartan-wijdverspreid-in-de-praktijk/","title":"Off-label dosering van sacubitril-valsartan wijdverspreid in de praktijk","published":"2026-07-30"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/05/09/uf-care-trial-ultrafiltratie-bij-type-2-cardiorenaal-syndroom-geen-significante-/","title":"UF-CARE-trial: ultrafiltratie bij type-2 cardiorenaal syndroom geen significante winst (kleine, onderpowered RCT)","published":"2026-06-25"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/05/13/wereldwijde-hf-registry-fev1-is-een-onafhankelijke-prognostische-factor-pleidooi/","title":"Wereldwijde HF-registry: FEV1 is een onafhankelijke prognostische factor — pleidooi voor routine-spirometrie bij hartfalen","published":"2026-05-15"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/05/09/uf-care-ultrafiltratie-bij-type-2-cardiorenaal-syndroom-mist-primair-eindpunt-in/","title":"UF-CARE: ultrafiltratie bij type-2 cardiorenaal syndroom mist primair eindpunt in kleine Franse RCT","published":"2026-05-11"},{"url":"https://hartvaat.nl/2025/01/01/kwaliteit-van-hartfalenzorg-bij-aziatische-patienten-in-de-vs/","title":"Kwaliteit van hartfalenzorg bij Aziatische patiënten in de VS","published":"2026-04-08"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/03/02/stand-van-zaken-palliatieve-zorg-bij-hartfalen/","title":"Stand van zaken: palliatieve zorg bij hartfalen","published":"2026-04-07"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/03/23/residuele-linker-atriale-v-golf-voorspelt-de-uitkomst-van-mitralisklep-edge-to-e/","title":"Residuele linker-atriale v-golf voorspelt de uitkomst van mitralisklep-edge-to-edge-reparatie","published":"2026-03-23"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/03/06/laminopathieen-natuurlijk-beloop-en-voorspelmodel-voor-hartfalen/","title":"Laminopathieën: natuurlijk beloop en voorspelmodel voor hartfalen","published":"2026-03-21"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/03/16/natrium-hf-subanalyse-natriuretische-peptiden-lopen-achter-op-de-klinische-ontst/","title":"Natrium-HF-subanalyse: natriuretische peptiden lopen achter op de klinische ontstuwing bij hartfalen","published":"2026-03-16"},{"url":"https://hartvaat.nl/2025/01/01/aficamten-versus-metoprolol-betere-levenskwaliteit-bij-obstructieve-hcm/","title":"Aficamten versus metoprolol: betere levenskwaliteit bij obstructieve HCM","published":"2026-03-13"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/03/05/empathy-hartfalentherapie-bij-patienten-met-gevorderde-kanker-en-palliatieve-zor/","title":"EMPATHY: hartfalentherapie bij patiënten met gevorderde kanker en palliatieve zorg","published":"2026-03-05"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/02/25/lvad-versus-harttransplantatie-bij-hartfalen-finse-kosten-en-uitkomsten/","title":"LVAD versus harttransplantatie bij hartfalen: Finse kosten en uitkomsten","published":"2026-03-02"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/02/23/telehealth-verbetert-zelfzorg-bij-kwetsbare-hartfalenpatienten/","title":"Telehealth verbetert zelfzorg bij kwetsbare hartfalenpatiënten","published":"2026-02-23"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/02/03/levosimendan-infusies-en-klinisch-beloop-bij-hartfalen-levo-d-resultaten/","title":"Levosimendan-infusies en klinisch beloop bij hartfalen: LEVO-D resultaten","published":"2026-02-03"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/02/01/praktische-overwegingen-bij-vericiguat-voor-oudere-patienten-met-hartfalen/","title":"Praktische overwegingen bij vericiguat voor oudere patiënten met hartfalen","published":"2026-02-01"},{"url":"https://hartvaat.nl/2025/12/01/re-perfuse-relaxinereceptoragonist-en-renale-perfusie-bij-hfref-fase-1b/","title":"Re-PERFUSE: relaxinereceptoragonist en renale perfusie bij HFrEF — fase 1b","published":"2025-12-01"},{"url":"https://hartvaat.nl/2025/12/01/hartrevalidatie-en-kwaliteit-van-leven-bij-hfpef-meta-analyse/","title":"Hartrevalidatie en kwaliteit van leven bij HFpEF: meta-analyse","published":"2025-12-01"},{"url":"https://hartvaat.nl/2025/10/01/gepersonaliseerde-versnelde-pacing-bij-hfpef-klinische-uitkomsten/","title":"Gepersonaliseerde versnelde pacing bij HFpEF: klinische uitkomsten","published":"2025-10-01"},{"url":"https://hartvaat.nl/2025/10/01/heart-camp-connect-beweegadherentie-bij-hfpef-patienten/","title":"HEART Camp Connect: beweegadherentie bij HFpEF-patiënten","published":"2025-10-01"},{"url":"https://hartvaat.nl/2025/09/25/cardiale-cachexie-en-uitkomsten-bij-hartfalen-meta-analyse/","title":"Cardiale cachexie en uitkomsten bij hartfalen: meta-analyse","published":"2025-09-25"},{"url":"https://hartvaat.nl/2025/08/12/catheterablatie-versus-rate-control-bij-persisterend-af-en-ouder-hartfalen/","title":"Catheterablatie versus rate control bij persisterend AF en ouder hartfalen","published":"2025-08-12"},{"url":"https://hartvaat.nl/2025/08/01/opnameduur-en-eerdere-hf-opnames-bij-frailteit-en-hartfalen-systematische-review/","title":"Opnameduur en eerdere HF-opnames bij frailteit en hartfalen: systematische review","published":"2025-08-01"},{"url":"https://hartvaat.nl/2025/08/01/inspanningsmodaliteiten-en-fysieke-functie-bij-hfpef-meta-analyse/","title":"Inspanningsmodaliteiten en fysieke functie bij HFpEF: meta-analyse","published":"2025-08-01"},{"url":"https://hartvaat.nl/2025/06/01/steroidstoot-bij-acuut-hartfalen-kwaliteit-van-leven-cortahf-inzichten/","title":"Steroïdstoot bij acuut hartfalen: kwaliteit van leven — CORTAHF inzichten","published":"2025-06-01"},{"url":"https://hartvaat.nl/2025/04/22/thoracentese-bij-acuut-hartfalen-gerandomiseerde-trial/","title":"Thoracentese bij acuut hartfalen: gerandomiseerde trial","published":"2025-04-22"}],"as_of":"2026-03-12","licence":"Citeer vrij, met bronvermelding en een link naar hartvaat.nl (de url van het record). Samenvattingen zijn redactioneel werk van HartVaat; de oorspronkelijke publicaties blijven van hun uitgevers (doi). Geen medisch advies."}