{"id":"hypertensieve-crisis","type":"kennis","url":"https://hartvaat.nl/kennis/hypertensie/hypertensieve-crisis/","title":"Hypertensieve crisis en urgentie","kind":"Aandoening","group":"hypertensie","group_label":"Hypertensie","category":"hypertensie","meta_description":"Hypertensieve crisis omvat urgentie (geen orgaanschade) en emergency (acute orgaanschade). Leer het onderscheid, de behandeldoelen en de geneesmiddelenklassen.","intro":"Een hypertensieve crisis wordt gedefinieerd als een ernstige bloeddrukverhoging (doorgaans SBP ≥180 mmHg en/of DBP ≥120 mmHg). Het cruciale onderscheid is tussen urgentie (geen acuut gevormde orgaanschade) en emergency (acute, levensbedreigende orgaanschade). Alleen de emergency vereist intraveneuze behandeling en snelle bloeddrukdaling; bij urgentie is een geleidelijke aanpak veiliger.","key_terms":[{"term":"Hypertensieve urgentie","definition":"SBP ≥180 mmHg en/of DBP ≥120 mmHg zonder acute orgaanschade; oraal behandelen met geleidelijke daling in 24–48 uur; geen i.v.-medicatie noodzakelijk."},{"term":"Hypertensieve emergency","definition":"Ernstige hypertensie met acute, door hypertensie veroorzaakte orgaanschade: hypertensieve encefalopathie, aortadissectie, acute LV-decompensatie, HELLP/eclampsie, ACS; i.v. behandeling vereist."},{"term":"Hypertensieve encefalopathie","definition":"Diffuse cerebrale oedeem door falen van cerebrovasculaire autoregulatie bij extreme hypertensie; symptomen: hoofdpijn, verwardheid, visusstoornissen, papilloedeem."},{"term":"Labetalol i.v.","definition":"Gecombineerde alfa- en bètablokker; eerste keuze bij hypertensieve emergency (behalve acuut hartfalen); titreerbaar en effectief."},{"term":"Te snelle bloeddrukdaling","definition":"Gevaarlijk: cerebrale autoregulatie faalt bij snelle daling; max 25% daling in de eerste uur bij emergency; voorzichtiger bij ischemische stroke (zie richtlijn)."}],"heading":"Hypertensieve crisis en urgentie: onderscheid, behandeling en valkuilen","body_markdown":"## Definitie en onderscheid\n\nErnstige hypertensie (SBP ≥180 en/of DBP ≥120 mmHg) wordt ingedeeld op basis van de aanwezigheid van acute orgaanschade:\n\n- Urgentie: geen acute orgaanschade — geleidelijke bloeddrukdaling over 24–48 uur met orale medicatie; opname niet altijd noodzakelijk; NSAID-gebruik, therapie-ontrouw of pijncrisis corrigeren.\n- Emergency: acute, door hypertensie veroorzaakte orgaanschade — directe ziekenhuisopname, i.v. medicatie, bloeddrukmonitoring op ICU.\n\n## Presentaties van hypertensieve emergency\n\n- Hypertensieve encefalopathie: papilloedeem, verwardheid, hoofdpijn — MRI toont PRES (posterior reversible encephalopathy syndrome).\n- Aortadissectie type A: scheurdende thoracale pijn; directe chirurgische urgentie — bloeddruk verlagen naar SBP <120 mmHg in 5–10 min met labetalol + esmolol.\n- Acuut hypertensief hartfalen / longoedeem: nitraten i.v. + lisdiuretica; bloeddrukdaling secundaire verlichting.\n- Hypertensieve niercrisis (sclerodermie): microangiopathie, nierfalen, hemolytische anemie; ACE-remmer (captopril) is behandeling van keuze.\n- HELLP / eclampsie: MgSO4 voor seizoenpreventie; labetalol of hydralazine i.v. voor acute drukdaling.\n\n## Behandeling: doelen en middelen\n\nBij de meeste emergencies: doel is niet <120/80 in het eerste uur. Aanbevolen: max 25% SBP-daling in de eerste uur; dan verder naar 160/100 mmHg in de volgende 2–6 uur; pas na 24–48 uur geleidelijk naar streefwaarde. Middelen:\n\n- Labetalol i.v.: 20 mg bolus, herhalen; of 1–2 mg/min infuus — brede indicatie.\n- Nicardipine i.v.: calciumantagonist; titreerbaar; geschikt bij encefalopathie, pre-eclampsie.\n- Nitroprusside i.v.: krachtig, onmiddellijk werkend; risico op cyanide-toxiciteit bij langdurig gebruik.\n- Esmolol i.v.: ultrakortwerkende bètablokker; voor aortadissectie in combinatie.\n\n## Bijzondere situaties\n\nIschemische beroerte: bloeddrukdaling voorzichtig — niet behandelen tenzij SBP >220 mmHg (geen trombolyse) of >185 mmHg (bij trombolyse). Snelle daling riskeert verdere ischemie in penumbragebied (verstoorde autoregulatie).","related":["https://hartvaat.nl/kennis/hypertensie/wat-is-hypertensie/","https://hartvaat.nl/kennis/hypertensie/classificatie-bloeddruk-esc-2024/","https://hartvaat.nl/kennis/hypertensie/secundaire-hypertensie/","https://hartvaat.nl/kennis/hypertensie/acuut-hartfalen/"],"sources":[{"label":"ESC 2024 Hypertension Guidelines","url":"https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehae178"},{"label":"Farmacotherapeutisch Kompas — Primaire hypertensie","url":"https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/indicatieteksten/primaire_hypertensie"}],"articles":[],"as_of":"2026-03-12","licence":"Citeer vrij, met bronvermelding en een link naar hartvaat.nl (de url van het record). Samenvattingen zijn redactioneel werk van HartVaat; de oorspronkelijke publicaties blijven van hun uitgevers (doi). Geen medisch advies."}