# Hypertensieve crisis en urgentie

*Hypertensie · Aandoening · https://hartvaat.nl/kennis/hypertensie/hypertensieve-crisis/*

Een hypertensieve crisis wordt gedefinieerd als een ernstige bloeddrukverhoging (doorgaans SBP ≥180 mmHg en/of DBP ≥120 mmHg). Het cruciale onderscheid is tussen urgentie (geen acuut gevormde orgaanschade) en emergency (acute, levensbedreigende orgaanschade). Alleen de emergency vereist intraveneuze behandeling en snelle bloeddrukdaling; bij urgentie is een geleidelijke aanpak veiliger.

## Kernbegrippen

- **Hypertensieve urgentie**: SBP ≥180 mmHg en/of DBP ≥120 mmHg zonder acute orgaanschade; oraal behandelen met geleidelijke daling in 24–48 uur; geen i.v.-medicatie noodzakelijk.
- **Hypertensieve emergency**: Ernstige hypertensie met acute, door hypertensie veroorzaakte orgaanschade: hypertensieve encefalopathie, aortadissectie, acute LV-decompensatie, HELLP/eclampsie, ACS; i.v. behandeling vereist.
- **Hypertensieve encefalopathie**: Diffuse cerebrale oedeem door falen van cerebrovasculaire autoregulatie bij extreme hypertensie; symptomen: hoofdpijn, verwardheid, visusstoornissen, papilloedeem.
- **Labetalol i.v.**: Gecombineerde alfa- en bètablokker; eerste keuze bij hypertensieve emergency (behalve acuut hartfalen); titreerbaar en effectief.
- **Te snelle bloeddrukdaling**: Gevaarlijk: cerebrale autoregulatie faalt bij snelle daling; max 25% daling in de eerste uur bij emergency; voorzichtiger bij ischemische stroke (zie richtlijn).

## Definitie en onderscheid

Ernstige hypertensie (SBP ≥180 en/of DBP ≥120 mmHg) wordt ingedeeld op basis van de aanwezigheid van acute orgaanschade:

- Urgentie: geen acute orgaanschade — geleidelijke bloeddrukdaling over 24–48 uur met orale medicatie; opname niet altijd noodzakelijk; NSAID-gebruik, therapie-ontrouw of pijncrisis corrigeren.
- Emergency: acute, door hypertensie veroorzaakte orgaanschade — directe ziekenhuisopname, i.v. medicatie, bloeddrukmonitoring op ICU.

## Presentaties van hypertensieve emergency

- Hypertensieve encefalopathie: papilloedeem, verwardheid, hoofdpijn — MRI toont PRES (posterior reversible encephalopathy syndrome).
- Aortadissectie type A: scheurdende thoracale pijn; directe chirurgische urgentie — bloeddruk verlagen naar SBP <120 mmHg in 5–10 min met labetalol + esmolol.
- Acuut hypertensief hartfalen / longoedeem: nitraten i.v. + lisdiuretica; bloeddrukdaling secundaire verlichting.
- Hypertensieve niercrisis (sclerodermie): microangiopathie, nierfalen, hemolytische anemie; ACE-remmer (captopril) is behandeling van keuze.
- HELLP / eclampsie: MgSO4 voor seizoenpreventie; labetalol of hydralazine i.v. voor acute drukdaling.

## Behandeling: doelen en middelen

Bij de meeste emergencies: doel is niet <120/80 in het eerste uur. Aanbevolen: max 25% SBP-daling in de eerste uur; dan verder naar 160/100 mmHg in de volgende 2–6 uur; pas na 24–48 uur geleidelijk naar streefwaarde. Middelen:

- Labetalol i.v.: 20 mg bolus, herhalen; of 1–2 mg/min infuus — brede indicatie.
- Nicardipine i.v.: calciumantagonist; titreerbaar; geschikt bij encefalopathie, pre-eclampsie.
- Nitroprusside i.v.: krachtig, onmiddellijk werkend; risico op cyanide-toxiciteit bij langdurig gebruik.
- Esmolol i.v.: ultrakortwerkende bètablokker; voor aortadissectie in combinatie.

## Bijzondere situaties

Ischemische beroerte: bloeddrukdaling voorzichtig — niet behandelen tenzij SBP >220 mmHg (geen trombolyse) of >185 mmHg (bij trombolyse). Snelle daling riskeert verdere ischemie in penumbragebied (verstoorde autoregulatie).

## Bronnen

- ESC 2024 Hypertension Guidelines https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehae178
- Farmacotherapeutisch Kompas — Primaire hypertensie https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/indicatieteksten/primaire_hypertensie

---
Kennispagina, stand 2026-03-12. Citeer vrij, met bronvermelding en een link naar hartvaat.nl (de url van het record). Samenvattingen zijn redactioneel werk van HartVaat; de oorspronkelijke publicaties blijven van hun uitgevers (doi). Geen medisch advies.