# Secundaire hypertensie: oorzaken en opsporing

*Hypertensie · Aandoening · https://hartvaat.nl/kennis/hypertensie/secundaire-hypertensie/*

Secundaire hypertensie heeft een identificeerbare, potentieel cureerbare oorzaak en vertegenwoordigt 5–10% van alle hypertensieve patiënten — mogelijk meer bij therapieresistente hypertensie (tot 30%). Herkenning is essentieel: behandeling van de onderliggende oorzaak kan de bloeddruk normaliseren. Primair hyperaldosteronisme, renovasculaire hypertensie en obstructieve slaapapneu zijn de meest voorkomende oorzaken.

## Kernbegrippen

- **Primair hyperaldosteronisme (PA)**: Meest voorkomende oorzaak van secundaire hypertensie (~10% bij therapieresistentie); verhoogde aldosteronsecretie onafhankelijk van het RAAS; hypokaliëmie klassiek maar afwezig bij 50%.
- **Aldosteron-renine-ratio (ARR)**: Screeningstest voor PA: verhoogde aldosteron/renine-ratio (>30–50, afhankelijk van eenheid); bevestig met confirmatietest (zoutbelasting of fludrocortison).
- **Renovasculaire hypertensie**: Nierslagaderstenose (atherosclerotisch of FMD) leidt tot renine-overproductie en RAAS-activering; flash longoedeem, plotse nierfunctievermindering bij ACE-remmer zijn rode vlaggen.
- **Fibromusculaire dysplasie (FMD)**: Niet-inflammatoire niet-atherosclerotische nierslagaderafwijking bij jonge vrouwen; typisch 'pearl-necklace' angiografisch patroon; behandelbaar met PTA.
- **Slaapapneu (OSAS)**: Obstructieve slaapapneu is sterk geassocieerd met hypertensie (60–80% van OSAS-patiënten heeft hypertensie); CPAP verlaagt bloeddruk met gemiddeld 2–3 mmHg.

## 'Rode vlaggen' voor secundaire hypertensie

Verdenk secundaire hypertensie bij: therapieresistente hypertensie (drie middelen inclusief diureticum onvoldoende), hypertensie voor de 40e levensjaar, plotse verergering van bekende hypertensie, hypokaliëmie zonder diureticagebruik, klachten passend bij feochromocytoom (hoofdpijn, zweten, palpitaties), nierfunctievermindering bij ACE-remmer-start.

## Meest voorkomende oorzaken

- Primair hyperaldosteronisme (~10% bij hypertensie, ~30% bij therapieresistentie): screenen met ARR; bevestigen met zoutbelastingstest. Behandeling: eenzijdig adrenoom → adrenalectomie; bilaterale hyperplasie → spironolacton/eplerenon.
- Renovasculaire hypertensie (2–5%): atherosclerotische stenose (ouderen) of FMD (jonge vrouwen). Doppler-echo nierslagaders als eerste stap; CTA of MRA voor anatomische beoordeling. Behandeling: PTA (FMD) of stenting (atherosclerose bij indicatie).
- Slaapapneu (10–30%): STOP-BANG vragenlijst voor screening; polysomnografie voor diagnose. CPAP verlaagt bloeddruk maar beperkt effect op nachtelijke daling.
- Nierparenchymziekten: CKD, diabetische nefropathie; meest voorkomende secundaire oorzaak overall.
- Feochromocytoom/paraganglioom (zeldzaam <0,2%): verhoogde plasma metanefrinen of urinekatecholaminen. Behandeling: chirurgische resectie na blokkade met alfa-blokker.
- Hypothyreoïdie: diastolische hypertensie; normalisering na schildklierhormoonsuppletie.
- Medicamenteuze oorzaken: NSAID's, orale anticonceptiva, decongestiva, lakrits (glycyrrhetinezuur), calcineurineremmers.

## Screeningsalgoritme

Bij verdenking: (1) ARR (PA); (2) plasma metanefrinen (feochromocytoom); (3) nierfunctie + echo (nierparenchymziekte); (4) Doppler nierslagaders (renovasculair); (5) TSH (hypothyreoïdie); (6) STOP-BANG + polysomnografie (slaapapneu).

## Nieuwste evidence op hartvaat.nl

- 2026-07-12 [Fibromusculaire dysplasie: nieuwe inzichten voorbij de 2019-consensus — bredere classificatie en biomarkers in zicht](https://hartvaat.nl/2026/04/29/fibromusculaire-dysplasie-nieuwe-inzichten-voorbij-de-2019-consensus-bredere-cla/)
- 2026-05-05 [Obesitas en primair aldosteronisme: oorzaak, gevolg of beide?](https://hartvaat.nl/2026/04/22/obesitas-en-primair-aldosteronisme-oorzaak-gevolg-of-beide/)
- 2026-03-28 [Big data-benadering voor aldosteron-renineratio bij primair hyperaldosteronisme](https://hartvaat.nl/2026/03/04/big-data-benadering-voor-aldosteron-renineratio-bij-primair-hyperaldosteronisme/)
- 2026-03-05 [Angiotensine II meten bij screening op primair hyperaldosteronisme](https://hartvaat.nl/2025/12/11/angiotensine-ii-meten-bij-screening-op-primair-hyperaldosteronisme/)
- 2026-01-08 [Urokinase bevordert intratubulair C3a maar niet ENaC-gedreven hypertensie bij DOCA/zout-nierletsel](https://hartvaat.nl/2026/01/08/urokinase-bevordert-intratubulair-c3a-maar-niet-enac-gedreven-hypertensie-bij-do/)
- 2024-09-01 [Hypertensieduur en effect van intensieve bloeddrukbehandeling](https://hartvaat.nl/2024/09/01/hypertensieduur-en-effect-van-intensieve-bloeddrukbehandeling/)
- 2024-03-16 [FIRSTMAPPP: sunitinib bij metastatische feochromocytomen en paragangliomen](https://hartvaat.nl/2024/03/16/firstmappp-sunitinib-bij-metastatische-feochromocytomen-en-paragangliomen/)
- 2023-06-01 [Intensieve bloeddrukcontrole en geleidingsziekten: SPRINT post-hoc analyse](https://hartvaat.nl/2023/06/01/intensieve-bloeddrukcontrole-en-geleidingsziekten-sprint-post-hoc-analyse/)
- 2023-06-01 [Eindorgaanschade bij kinderen met primaire hypertensie: meta-analyse](https://hartvaat.nl/2023/06/01/eindorgaanschade-bij-kinderen-met-primaire-hypertensie-meta-analyse/)
- 2023-03-28 [Secundaire hypertensie bij kinderen: JAMA klinische diagnostiek](https://hartvaat.nl/2023/03/28/secundaire-hypertensie-bij-kinderen-jama-klinische-diagnostiek/)
- 2022-09-01 [Obstructief slaapapneu, sympathische activiteit en bloeddruk: meta-analyse](https://hartvaat.nl/2022/09/01/obstructief-slaapapneu-sympathische-activiteit-en-bloeddruk-meta-analyse/)
- 2016-01-01 [2015 ESC/ERS-richtlijn voor diagnostiek en behandeling van pulmonale hypertensie](https://hartvaat.nl/2016/01/01/2015-esc-ers-richtlijn-voor-diagnostiek-en-behandeling-van-pulmonale-hypertensie/)

## Bronnen

- ESC 2024 Hypertension Guidelines https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehae178
- ESC 2021 CVD Prevention Guidelines https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehab484
- Farmacotherapeutisch Kompas — Primaire hypertensie https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/indicatieteksten/primaire_hypertensie

---
Kennispagina, stand 2026-03-12. Citeer vrij, met bronvermelding en een link naar hartvaat.nl (de url van het record). Samenvattingen zijn redactioneel werk van HartVaat; de oorspronkelijke publicaties blijven van hun uitgevers (doi). Geen medisch advies.