# Wat is hypertensie?

*Hypertensie · Aandoening · https://hartvaat.nl/kennis/hypertensie/wat-is-hypertensie/*

Hypertensie (verhoogde bloeddruk) is de meest prevalente behandelbare cardiovasculaire risicofactor wereldwijd en een leidende oorzaak van hartinfarcten, beroertes, hartfalen en chronische nierschade. In Nederland heeft circa 30% van de volwassenen een verhoogde bloeddruk, waarvan een groot deel onbehandeld of onvoldoende behandeld. Gestructureerde aanpak van hypertensie heeft de grootste potentiële impact op cardiovasculaire mortaliteitsreductie.

## Kernbegrippen

- **Hypertensie**: Chronisch verhoogde arteriële bloeddruk, gedefinieerd als ≥140/90 mmHg in de spreekkamer (ESC 2024) of ≥130/80 mmHg thuis (HBPM) of bij ambulante meting (ABPM).
- **Systolische bloeddruk (SBP)**: Maximale druk tijdens hartcontractie; sterkste cardiovasculaire risicofactor, met name bij ouderen; elk 20 mmHg SBP-stijging verdubbelt het CV-risico.
- **Doelorgaanschade**: Subklinische of manifeste schade aan hart (LVH), nieren (microalbuminurie, GFR-daling), bloedvaten (arteriosclerose, IMT) en ogen (retinopathie) als gevolg van hypertensie.
- **RAAS**: Renine-angiotensine-aldosteronsysteem: centrale regulator van de bloeddruk; overactief bij primaire hypertensie en bij hyperaldosteronisme; aangrijpingspunt voor ACE-remmers, ARB's en MRA.
- **J-curve fenomeen**: Hypothetische toename van CV-risico bij te lage bloeddruk door therapeutisch ingrijpen; bewijs beperkt; meest relevant bij diastolisch ≤70 mmHg bij coronairlijden.

## Definitie en diagnostische drempelwaarden

Hypertensie wordt gedefinieerd als een persistente verhoging van de arteriële bloeddruk boven de drempelwaarden die zijn vastgesteld op basis van cardiovasculair risicobewijsmateriaal. ESC 2024 classificatie: normotensief <130/80 mmHg; verhoogd >130/85 mmHg; hypertensie ≥140/90 mmHg (spreekkamer). Thuis (HBPM): ≥135/85 mmHg; ambulante meting (ABPM): ≥130/80 mmHg (dag) of ≥120/70 mmHg (nacht).

## Epidemiologie

Wereldwijd heeft circa 1,3 miljard mensen hypertensie. In Nederland: ~30% van de volwassenen; prevalentie stijgt sterk met leeftijd (60% bij 70-plussers). Slechts 40–50% van de hypertensieve patiënten is adequaat behandeld. Hypertensie is verantwoordelijk voor circa 54% van alle beroertes en 47% van alle ischemische hartaandoeningen wereldwijd.

## Pathofysiologie

Bij primaire (essentiële) hypertensie (90–95%): multifactorieel — genetische varianten, overgewicht, zoutinname, sedentariteit, oxidatieve stress, endotheeldisfunctie en laaggradige inflammatie. RAAS-overactivatie, verhoogd sympathisch tonus en verminderde nitraat-NO-productie dragen bij. Bij secundaire hypertensie (5–10%): renovasculaire oorzaken, primair hyperaldosteronisme, nierschade, slaapapneu, hypothyreoïdie.

## Doelorgaanschade

Chronische hypertensie veroorzaakt progressieve doelorgaanschade:

- Hart: LV-hypertrofie, diastolische disfunctie, ischemische hartziekte, hartfalen (HFpEF).
- Nieren: nefrosclerose, proteïnurie (microalbuminurie als vroeg teken), GFR-daling.
- Bloedvaten: arteriosclerose, verhoogde aorta-stijfheid (pulsdrukverhoging), intima-mediathoek dikte vergroting (IMT).
- Ogen: hypertensieve retinopathie (silver wiring, AV-nicking, papiloedeem bij maligne hypertensie).
- Hersenen: lacunaire infarcten, wittestofafwijkingen, cognitief verval.

## Nieuwste evidence op hartvaat.nl

- 2026-07-23 [Aanvullende ablatie van het aorticorenale ganglion versterkt het bloeddrukeffect van renale denervatie](https://hartvaat.nl/2026/04/09/aanvullende-ablatie-van-het-aorticorenale-ganglion-versterkt-het-bloeddrukeffect/)
- 2026-07-11 [Finse hypertensie-curve vlakt af: vooruitgang gestopt, zoutinname 30% boven aanbeveling](https://hartvaat.nl/2026/05/01/finse-hypertensie-curve-vlakt-af-vooruitgang-gestopt-zoutinname-30-boven-aanbeve/)
- 2026-07-07 [ECOG-ACRIN EAQ191: intensieve bloeddrukcontrole tijdens VEGFR-TKI-therapie haalbaar en veilig bij kankerpatiënten](https://hartvaat.nl/2026/05/20/ecog-acrin-eaq191-intensieve-bloeddrukcontrole-tijdens-vegfr-tki-therapie-haalba/)
- 2026-06-14 [Vertraagde intracraniële bloeding na trombectomie geassocieerd met slechtere functionele uitkomst en SBP >150 mmHg](https://hartvaat.nl/2026/05/19/vertraagde-intracraniele-bloeding-na-trombectomie-geassocieerd-met-slechtere-fun/)
- 2026-06-11 [Beste bewegingsvorm voor bloeddruk: combinatietraining en HIIT geven -12/-6 mmHg in netwerk-meta-analyse](https://hartvaat.nl/2026/05/19/beste-bewegingsvorm-voor-bloeddruk-combinatietraining-en-hiit-geven-12-6-mmhg-in/)
- 2026-03-28 [KARDINAL: tonlamarsen verlaagt angiotensinogeen maar laat geen significant bloeddrukeffect zien](https://hartvaat.nl/2026/03/28/kardinal-tonlamarsen-verlaagt-angiotensinogeen-maar-laat-geen-significant-bloedd/)
- 2026-03-23 [Bloeddrukbeloop vanaf jongvolwassenheid voorspelt leververvetting op middelbare leeftijd (CARDIA)](https://hartvaat.nl/2026/03/23/bloeddrukbeloop-vanaf-jongvolwassenheid-voorspelt-leververvetting-op-middelbare-/)
- 2026-03-06 [Bloeddruk 'time in target range' voorspelt sterfte bij hypertensie](https://hartvaat.nl/2026/02/27/bloeddruk-time-in-target-range-voorspelt-sterfte-bij-hypertensie/)
- 2026-02-13 [MYDGF beschermt de endotheelfunctie bij hypertensie](https://hartvaat.nl/2026/02/13/mydgf-beschermt-de-endotheelfunctie-bij-hypertensie/)
- 2026-02-05 [Geslachtsspecifieke bloeddruk en hersenvasculaire kenmerken bij laag-renine hypertensie](https://hartvaat.nl/2026/02/05/geslachtsspecifieke-bloeddruk-en-hersenvasculaire-kenmerken-bij-laag-renine-hype/)
- 2025-12-01 [Tijd-in-streefwaarde van bloeddruk en acute nierschade bij hypertensie](https://hartvaat.nl/2025/12/01/tijd-in-streefwaarde-van-bloeddruk-en-acute-nierschade-bij-hypertensie/)
- 2025-11-01 [SBP en Impella-geassocieerde overleving bij cardiogene shock](https://hartvaat.nl/2025/11/01/sbp-en-impella-geassocieerde-overleving-bij-cardiogene-shock/)
- 2025-09-01 [Systolische bloeddrukamplificatie: IPD meta-analyse](https://hartvaat.nl/2025/09/01/systolische-bloeddrukamplificatie-ipd-meta-analyse/)
- 2024-11-01 [Optimale antihypertensieve systolische bloeddruk: meta-analyse](https://hartvaat.nl/2024/11/01/optimale-antihypertensieve-systolische-bloeddruk-meta-analyse/)
- 2023-09-01 [STEP-substudie: intensieve bloeddrukverlaging verbetert LVH bij ouderen](https://hartvaat.nl/2023/09/01/step-substudie-intensieve-bloeddrukverlaging-verbetert-lvh-bij-ouderen/)
- 2022-12-29 [Chloortalidon versus hydrochloorthiazide: geen verschil in CV-events](https://hartvaat.nl/2022/12/29/chloortalidon-versus-hydrochloorthiazide-geen-verschil-in-cv-events/)
- 2022-11-05 [ENCHANTED2/MT: intensieve bloeddrukverlaging na trombectomie bij CVA is schadelijk](https://hartvaat.nl/2022/11/05/enchanted2-mt-intensieve-bloeddrukverlaging-na-trombectomie-bij-cva-is-schadelij/)
- 2022-11-01 [Antihypertensieve combinaties bij Afrikaanse patiënten: CREOLE secundaire analyse](https://hartvaat.nl/2022/11/01/antihypertensieve-combinaties-bij-afrikaanse-patienten-creole-secundaire-analyse/)
- 2021-03-16 [Systolische bloeddruk time-in-target en CV-uitkomsten bij hypertensie](https://hartvaat.nl/2021/03/16/systolische-bloeddruk-time-in-target-en-cv-uitkomsten-bij-hypertensie/)
- 2018-05-01 [Verlaging van diastolische druk bij patiënten met en zonder cardiovasculaire ziekte: SPRINT](https://hartvaat.nl/2018/05/01/verlaging-van-diastolische-druk-bij-patienten-met-en-zonder-cardiovasculaire-zie/)
- 2017-04-01 [Optimale systolische bloeddruk voor primaire CVA-preventie bij hypertensie: CSPPT-bevindingen](https://hartvaat.nl/2017/04/01/optimale-systolische-bloeddruk-voor-primaire-cva-preventie-bij-hypertensie-csppt/)
- 2017-01-01 [Ontwikkeling van linkerventrikelhypertrofie bij behandelde hypertensie: Campania Salute Network](https://hartvaat.nl/2017/01/01/ontwikkeling-van-linkerventrikelhypertrofie-bij-behandelde-hypertensie-campania-/)
- 2016-10-01 [Bloeddruk en darmmicrobioom: veranderde samenstelling en butyraat bij hypertensie](https://hartvaat.nl/2016/10/01/bloeddruk-en-darmmicrobioom-veranderde-samenstelling-en-butyraat-bij-hypertensie/)
- 2016-01-01 [Centrale versus perifere bloeddruk en doelorgaanschade: systematische review en meta-analyse](https://hartvaat.nl/2016/01/01/centrale-versus-perifere-bloeddruk-en-doelorgaanschade-systematische-review-en-m/)
- 2016-01-01 [Bereikte bloeddruk en uitkomsten in de SPS3-trial bij lacunaire herseninfarcten](https://hartvaat.nl/2016/01/01/bereikte-bloeddruk-en-uitkomsten-in-de-sps3-trial-bij-lacunaire-herseninfarcten/)

## Bronnen

- ESC 2024 Hypertension Guidelines https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehae178
- NHG-Standaard Cardiovasculair Risicomanagement (CVRM) https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/cardiovasculair-risicomanagement
- Farmacotherapeutisch Kompas — Primaire hypertensie https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/indicatieteksten/primaire_hypertensie

---
Kennispagina, stand 2026-03-12. Citeer vrij, met bronvermelding en een link naar hartvaat.nl (de url van het record). Samenvattingen zijn redactioneel werk van HartVaat; de oorspronkelijke publicaties blijven van hun uitgevers (doi). Geen medisch advies.