# Infectieuze endocarditis: diagnose, Duke-criteria en behandeling

*Kleplijden · Aandoening · https://hartvaat.nl/kennis/kleplijden/endocarditis/*

Infectieuze endocarditis (IE) is een levensbedreigende infectie van de hartklep of het endocard, met een ziekenhuismortaliteit van 15-30%. Diagnose steunt op de herziene Duke-criteria, bloedkweken en echocardiografie. De complexe management vereist een endocarditiscentrum-team (endocarditiscomité) met cardioloog, infectioloog, microbioloog en cardiochirurg.

## Kernbegrippen

- **Duke-criteria**: Diagnostische criteria voor IE: 2 major, of 1 major + 3 minor, of 5 minor = definitieve IE. Major: positieve bloedkweek voor typische verwekkers, echocardiografisch bewijs (vegetatie, abces). Minor: predispositie, koorts, vasculaire fenomenen.
- **Vegetatie**: Microbiologisch-trombotisch opgroeisel op een klepblad of het endocard; echocardiografisch zichtbaar als echodens, oscillerende massa; bron van embolieën.
- **Endocarditiscomité**: Multidisciplinair team (cardioloog, cardiochirurg, infectioloog, microbioloog) dat bij bewezen of verdachte IE het diagnostisch en therapeutisch beleid bepaalt conform ESC 2023.
- **HACEK-organismen**: Groep gramnegatieve staafjes (Haemophilus, Aggregatibacter, Cardiobacterium, Eikenella, Kingella) die trage endocarditis veroorzaken; goed behandelbaar met cefalosporines.

## Epidemiologie en predisponerende factoren

Incidentie 3-10 per 100.000 per jaar; stijgende trend door toenemend aantal prothesen, IV-gebruik en invasieve procedures. Meest voorkomende verwekkers: Staphylococcus aureus (met name bij prothese-IE en IV-drugsgebruik), orale streptokokken (bij natiefklepIE), enterokokken (bij ouderen na urogenitale procedure). Predisponerende factoren: klepprothese, eerder IE, congenitaal hart, IV-drugsgebruik, hemodialyse, immunosuppressie.

## Klinische presentatie

Koorts (meest frequent symptoom, 85%), rillingen, vermoeidheid. Vasculaire fenomenen: septische embolieën (CVA, perifere arterie-occlusie, longinfarct bij rechtshartsIE), splinterhemorragieën, Janeway-laesies. Immunologische fenomenen: Roth-spots (retinale bloedingen), Osler-noduli (pijnlijke subortinale knobbels), glomerulonefritis. Nieuw hartgeruis of veranderd hartgeruis.

## Diagnostiek

Bloedkweken: 3 sets (aëroob + anaëroob) met tussenpozen, voor antibiotica. Echocardiografie: TTE als eerste stap; TEE bij negatieve TTE maar hoge klinische verdenking, bij prothese-IE, bij intracardiale complicaties. PET-CT/SPECT-CT toegevoegd in ESC 2023 als major criterium voor prothetische IE met FDG-uptake.

## Antibiotische behandeling

Empirische therapie bij ernstig zieke patiënt: amoxicilline + gentamicine ± flucloxacilline (natiefklep); vancomycine + gentamicine (prothese, hoog risico MRSA). Gerichte therapie na kweekuitslag: standaardduur 4-6 weken IV; stafylokokken prothese-IE tot 6 weken. Rifampicine toevoegen bij prothese-IE na eerste 3-5 dagen (biofilmpenetratie).

## Chirurgische indicaties

50% van IE-patiënten ondergaat chirurgie. Urgente chirurgie (<24 uur) bij: ernstige hemodynamische instabiliteit door klepdestructie, onbeheersbare infectie (abces, fistula), grote vegetatie >10 mm met recidiverende embolie. Electieve chirurgie bij: prothese-IE met slechte antibiotische respons, endocarditis door resistente verwekkers.

## Nieuwste evidence op hartvaat.nl

- 2026-03-29 [Betere diagnostiek als sleutel tot vooruitgang na acuut myocardinfarct](https://hartvaat.nl/2025/01/01/betere-diagnostiek-als-sleutel-tot-vooruitgang-na-acuut-myocardinfarct/)

## Bronnen

- ESC 2023 Endocarditis Guidelines https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehad193
- POET Trial (partieel orale antibiotica) — Iversen et al., NEJM 2019 https://doi.org/10.1056/NEJMoa1808312
- FDG-PET in prosthetic valve endocarditis — Saby et al., JACC 2013 https://doi.org/10.1016/j.jacc.2012.09.076

---
Kennispagina, stand 2026-03-12. Citeer vrij, met bronvermelding en een link naar hartvaat.nl (de url van het record). Samenvattingen zijn redactioneel werk van HartVaat; de oorspronkelijke publicaties blijven van hun uitgevers (doi). Geen medisch advies.