{"id":"dyslipidemie-overzicht","type":"kennis","url":"https://hartvaat.nl/kennis/lipiden/dyslipidemie-overzicht/","title":"Dyslipidemie: definitie, typen en klinisch belang","kind":"Aandoening","group":"lipiden","group_label":"Lipiden & Atherosclerose","category":"cholesterol","meta_description":"Dyslipidemie omvat verhoogd LDL-cholesterol, verlaagd HDL en hypertriglyceridemie. Leer de Fredrickson-classificatie, oorzaken en klinische gevolgen kennen.","intro":"Dyslipidemie omvat een brede groep van afwijkingen in de plasmalipiden en lipoproteïnen, waaronder verhoogd LDL-cholesterol, verlaagd HDL-cholesterol en hypertriglyceridemie. Verhoogd LDL is de centrale causale risicofactor voor atherosclerotische hart- en vaatziekten. Vroege detectie en behandeling verlagen het risico op hartinfarct, beroerte en perifeer arterieel vaatlijden aanzienlijk.","key_terms":[{"term":"LDL-cholesterol","definition":"Low-density lipoprotein-cholesterol; primaire causale risicofactor voor atherosclerose; verlaagd door statines, ezetimib, PCSK9-remmers."},{"term":"Non-HDL-cholesterol","definition":"Totaalcholesterol minus HDL; omvat alle atherogene lipoproteïnen (LDL + VLDL + IDL + Lp(a)); betere risicopredictor dan LDL alleen."},{"term":"Fredrickson-classificatie","definition":"Historische fenotypeindeling van hyperlipidemieën op basis van elektroforese en lipidenpatroon (type I–V)."},{"term":"Primaire dyslipidemie","definition":"Genetisch bepaald, bijv. familiaire hypercholesterolemie (FH), familiaire gecombineerde hyperlipidemie (FCHL)."},{"term":"Secundaire dyslipidemie","definition":"Veroorzaakt door onderliggende aandoening: hypothyreoïdie, nierziekte, diabetes, alcoholgebruik, geneesmiddelen."}],"heading":"Classificatie, oorzaken en klinische consequenties van dyslipidemie","body_markdown":"## Typen dyslipidemie\n\nDyslipidemie wordt klinisch ingedeeld in:\n\n- Hypercholesterolemie: verhoogd LDL (≥3,0 mmol/L); meest voorkomend; causaal atherogeen\n- Hypertriglyceridemie: verhoogd TG (≥1,7 mmol/L matig; ≥10 mmol/L ernstig); risico op pancreatitis bij ernstige hypertriglyceridaemie\n- Laag HDL: HDL \n- Gecombineerde dyslipidemie: verhoogd LDL + verhoogd TG + laag HDL; frequent bij metabool syndroom en type 2 DM\n- Verhoogd Lp(a): onafhankelijke risicofactor; genetisch bepaald; geen goedgekeurd medicament (pelacarsen in trials)\n\n## Primaire oorzaken\n\n- Familiaire hypercholesterolemie (FH): LDLR-, APOB- of PCSK9-mutatie\n- Familiaire gecombineerde hyperlipidemie (FCHL): polygenetisch, LDL + TG verhoogd\n- Polygenetische hypercholesterolemie: meest prevalent\n\n## Secundaire oorzaken (uitsluiten!)\n\n- Hypothyreoïdie (TSH eerst!)\n- Nefrotisch syndroom (proteïnurie + verhoogd LDL)\n- Diabetes mellitus (TG verhoogd, HDL laag)\n- Alcohol (TG verhoogd)\n- Geneesmiddelen: corticosteroïden, thiaziden, bètablokkers, antiretrovirale middelen\n\n## Klinische manifestaties\n\n- Xanthomen: peesxanthomen (FH-specifiek), xanthelasma, xanthomen bij ernstige hypertriglyceridemie\n- Corneale arcus voor het 45e levensjaar: suggestief voor FH\n- Atherosclerotisch vaatlijden: vroeg hartinfarct, beroerte, perifeer arterieel vaatlijden\n- Eruptieve xanthomen + pancreatitis: tekenen van ernstige chylomicronemie","related":["https://hartvaat.nl/kennis/lipiden/familiaire-hypercholesterolemie/","https://hartvaat.nl/kennis/lipiden/ldl-cholesterol-mechanisme/","https://hartvaat.nl/kennis/lipiden/lipidenspectrum-interpretatie/","https://hartvaat.nl/kennis/lipiden/esc-richtlijn-dyslipidemie-2019/"],"sources":[{"label":"ESC/EAS 2019 Dyslipidemie Richtlijn","url":"https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehz455"},{"label":"NHG-Standaard CVRM","url":"https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/cardiovasculair-risicomanagement"},{"label":"Farmacotherapeutisch Kompas – Lipidenverlagende middelen","url":"https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/groepen/lipidenverlagende-middelen"}],"articles":[{"url":"https://hartvaat.nl/2026/06/24/meer-kip-dan-rundvlees-of-vis-bij-avondmaaltijd-gekoppeld-aan-grotere-bloeddrukd/","title":"Meer kip dan rundvlees of vis bij avondmaaltijd gekoppeld aan grotere bloeddrukdaling — MED-HDP","published":"2026-08-08"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/10/01/rusteloze-benen-en-slaapbewegingen-bepalen-lipidenprofiel-bij-slaapapneu/","title":"Rusteloze benen en slaapbewegingen bepalen lipidenprofiel bij slaapapneu","published":"2026-07-27"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/05/15/aspirine-voor-primaire-preventie-bij-verhoogd-lp-a-of-lpa-varianten-levert-geen-/","title":"Aspirine voor primaire preventie bij verhoogd Lp(a) of LPA-varianten levert geen significante winst op","published":"2026-06-19"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/05/19/peulvruchten-in-de-voeding-verlagen-ldl-en-non-hdl-dose-response-meta-analyse-va/","title":"Peulvruchten in de voeding verlagen LDL en non-HDL: dose-response meta-analyse van 38 RCT's","published":"2026-06-13"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/03/05/orale-pcsk9-remmer-enlicitide-verlaagt-ldl-cholesterol-in-fase-2-studie/","title":"Orale PCSK9-remmer enlicitide verlaagt LDL-cholesterol in fase 2-studie","published":"2026-03-15"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/02/24/invloed-van-coronaire-ziekte-patronen-op-klinische-uitkomsten-pullback-pressure-/","title":"Invloed van coronaire ziekte patronen op klinische uitkomsten: pullback pressure gradient meta-analyse","published":"2026-02-24"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/02/01/ldl-cholesterol-en-neoatherosclerose-na-stemi-secundaire-analyse/","title":"LDL-cholesterol en neoatherosclerose na STEMI: secundaire analyse","published":"2026-02-01"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/02/01/is-er-een-nieuwe-keerzijde-van-persisterende-chylomicronemie/","title":"Is er een nieuwe keerzijde van persisterende chylomicronemie?","published":"2026-02-01"},{"url":"https://hartvaat.nl/2025/10/02/olezarsen-bij-matige-hypertriglyceridemie-cv-uitkomstpotentieel/","title":"Olezarsen bij matige hypertriglyceridemie: CV-uitkomstpotentieel","published":"2025-10-02"},{"url":"https://hartvaat.nl/2023/10/19/ilumien-iv-oct-geleide-versus-angiografie-geleide-pci-nejm/","title":"ILUMIEN IV: OCT-geleide versus angiografie-geleide PCI — NEJM","published":"2023-10-19"},{"url":"https://hartvaat.nl/2023/05/02/gepersonaliseerde-beslisondersteuning-verhoogt-statinegebruik-bij-ascvd/","title":"Gepersonaliseerde beslisondersteuning verhoogt statinegebruik bij ASCVD","published":"2023-05-02"},{"url":"https://hartvaat.nl/2020/04/16/inclisiran-fase-3-bij-verhoogd-ldl-nejm-orion-10-en-orion-11/","title":"Inclisiran fase 3 bij verhoogd LDL: NEJM ORION-10 en ORION-11","published":"2020-04-16"},{"url":"https://hartvaat.nl/2016/03/22/genetische-risicoscore-en-ldl-cholesterolbehandeling-bij-coronairlijden/","title":"Genetische risicoscore en LDL-cholesterolbehandeling bij coronairlijden","published":"2016-03-22"},{"url":"https://hartvaat.nl/2016/02/07/impact-van-pcsk9-remmers-op-lipidenniveaus-en-uitkomsten-netwerkmeta-analyse/","title":"Impact van PCSK9-remmers op lipidenniveaus en uitkomsten: netwerkmeta-analyse","published":"2016-02-07"}],"as_of":"2026-03-12","licence":"Citeer vrij, met bronvermelding en een link naar hartvaat.nl (de url van het record). Samenvattingen zijn redactioneel werk van HartVaat; de oorspronkelijke publicaties blijven van hun uitgevers (doi). Geen medisch advies."}