# Dyslipidemie: definitie, typen en klinisch belang *Lipiden & Atherosclerose · Aandoening · https://hartvaat.nl/kennis/lipiden/dyslipidemie-overzicht/* Dyslipidemie omvat een brede groep van afwijkingen in de plasmalipiden en lipoproteïnen, waaronder verhoogd LDL-cholesterol, verlaagd HDL-cholesterol en hypertriglyceridemie. Verhoogd LDL is de centrale causale risicofactor voor atherosclerotische hart- en vaatziekten. Vroege detectie en behandeling verlagen het risico op hartinfarct, beroerte en perifeer arterieel vaatlijden aanzienlijk. ## Kernbegrippen - **LDL-cholesterol**: Low-density lipoprotein-cholesterol; primaire causale risicofactor voor atherosclerose; verlaagd door statines, ezetimib, PCSK9-remmers. - **Non-HDL-cholesterol**: Totaalcholesterol minus HDL; omvat alle atherogene lipoproteïnen (LDL + VLDL + IDL + Lp(a)); betere risicopredictor dan LDL alleen. - **Fredrickson-classificatie**: Historische fenotypeindeling van hyperlipidemieën op basis van elektroforese en lipidenpatroon (type I–V). - **Primaire dyslipidemie**: Genetisch bepaald, bijv. familiaire hypercholesterolemie (FH), familiaire gecombineerde hyperlipidemie (FCHL). - **Secundaire dyslipidemie**: Veroorzaakt door onderliggende aandoening: hypothyreoïdie, nierziekte, diabetes, alcoholgebruik, geneesmiddelen. ## Typen dyslipidemie Dyslipidemie wordt klinisch ingedeeld in: - Hypercholesterolemie: verhoogd LDL (≥3,0 mmol/L); meest voorkomend; causaal atherogeen - Hypertriglyceridemie: verhoogd TG (≥1,7 mmol/L matig; ≥10 mmol/L ernstig); risico op pancreatitis bij ernstige hypertriglyceridaemie - Laag HDL: HDL - Gecombineerde dyslipidemie: verhoogd LDL + verhoogd TG + laag HDL; frequent bij metabool syndroom en type 2 DM - Verhoogd Lp(a): onafhankelijke risicofactor; genetisch bepaald; geen goedgekeurd medicament (pelacarsen in trials) ## Primaire oorzaken - Familiaire hypercholesterolemie (FH): LDLR-, APOB- of PCSK9-mutatie - Familiaire gecombineerde hyperlipidemie (FCHL): polygenetisch, LDL + TG verhoogd - Polygenetische hypercholesterolemie: meest prevalent ## Secundaire oorzaken (uitsluiten!) - Hypothyreoïdie (TSH eerst!) - Nefrotisch syndroom (proteïnurie + verhoogd LDL) - Diabetes mellitus (TG verhoogd, HDL laag) - Alcohol (TG verhoogd) - Geneesmiddelen: corticosteroïden, thiaziden, bètablokkers, antiretrovirale middelen ## Klinische manifestaties - Xanthomen: peesxanthomen (FH-specifiek), xanthelasma, xanthomen bij ernstige hypertriglyceridemie - Corneale arcus voor het 45e levensjaar: suggestief voor FH - Atherosclerotisch vaatlijden: vroeg hartinfarct, beroerte, perifeer arterieel vaatlijden - Eruptieve xanthomen + pancreatitis: tekenen van ernstige chylomicronemie ## Nieuwste evidence op hartvaat.nl - 2026-09-24 [Hoge arsenicum- en nikkelexpositie gekoppeld aan hart- en vaatziekten bij dyslipidemie](https://hartvaat.nl/2026/09/17/hoge-arsenicum-en-nikkelexpositie-gekoppeld-aan-hart-en-vaatziekten-bij-dyslipid/) - 2026-08-08 [Meer kip dan rundvlees of vis bij avondmaaltijd gekoppeld aan grotere bloeddrukdaling — MED-HDP](https://hartvaat.nl/2026/06/24/meer-kip-dan-rundvlees-of-vis-bij-avondmaaltijd-gekoppeld-aan-grotere-bloeddrukd/) - 2026-07-27 [Rusteloze benen en slaapbewegingen bepalen lipidenprofiel bij slaapapneu](https://hartvaat.nl/2026/10/01/rusteloze-benen-en-slaapbewegingen-bepalen-lipidenprofiel-bij-slaapapneu/) - 2026-06-19 [Aspirine voor primaire preventie bij verhoogd Lp(a) of LPA-varianten levert geen significante winst op](https://hartvaat.nl/2026/05/15/aspirine-voor-primaire-preventie-bij-verhoogd-lp-a-of-lpa-varianten-levert-geen-/) - 2026-06-13 [Peulvruchten in de voeding verlagen LDL en non-HDL: dose-response meta-analyse van 38 RCT's](https://hartvaat.nl/2026/05/19/peulvruchten-in-de-voeding-verlagen-ldl-en-non-hdl-dose-response-meta-analyse-va/) - 2026-03-15 [Orale PCSK9-remmer enlicitide verlaagt LDL-cholesterol in fase 2-studie](https://hartvaat.nl/2026/03/05/orale-pcsk9-remmer-enlicitide-verlaagt-ldl-cholesterol-in-fase-2-studie/) - 2026-02-24 [Invloed van coronaire ziekte patronen op klinische uitkomsten: pullback pressure gradient meta-analyse](https://hartvaat.nl/2026/02/24/invloed-van-coronaire-ziekte-patronen-op-klinische-uitkomsten-pullback-pressure-/) - 2026-02-01 [LDL-cholesterol en neoatherosclerose na STEMI: secundaire analyse](https://hartvaat.nl/2026/02/01/ldl-cholesterol-en-neoatherosclerose-na-stemi-secundaire-analyse/) - 2026-02-01 [Is er een nieuwe keerzijde van persisterende chylomicronemie?](https://hartvaat.nl/2026/02/01/is-er-een-nieuwe-keerzijde-van-persisterende-chylomicronemie/) - 2025-10-02 [Olezarsen bij matige hypertriglyceridemie: CV-uitkomstpotentieel](https://hartvaat.nl/2025/10/02/olezarsen-bij-matige-hypertriglyceridemie-cv-uitkomstpotentieel/) - 2023-10-19 [ILUMIEN IV: OCT-geleide versus angiografie-geleide PCI — NEJM](https://hartvaat.nl/2023/10/19/ilumien-iv-oct-geleide-versus-angiografie-geleide-pci-nejm/) - 2023-05-02 [Gepersonaliseerde beslisondersteuning verhoogt statinegebruik bij ASCVD](https://hartvaat.nl/2023/05/02/gepersonaliseerde-beslisondersteuning-verhoogt-statinegebruik-bij-ascvd/) - 2020-04-16 [Inclisiran fase 3 bij verhoogd LDL: NEJM ORION-10 en ORION-11](https://hartvaat.nl/2020/04/16/inclisiran-fase-3-bij-verhoogd-ldl-nejm-orion-10-en-orion-11/) - 2016-03-22 [Genetische risicoscore en LDL-cholesterolbehandeling bij coronairlijden](https://hartvaat.nl/2016/03/22/genetische-risicoscore-en-ldl-cholesterolbehandeling-bij-coronairlijden/) - 2016-02-07 [Impact van PCSK9-remmers op lipidenniveaus en uitkomsten: netwerkmeta-analyse](https://hartvaat.nl/2016/02/07/impact-van-pcsk9-remmers-op-lipidenniveaus-en-uitkomsten-netwerkmeta-analyse/) ## Bronnen - ESC/EAS 2019 Dyslipidemie Richtlijn https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehz455 - NHG-Standaard CVRM https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/cardiovasculair-risicomanagement - Farmacotherapeutisch Kompas – Lipidenverlagende middelen https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/groepen/lipidenverlagende-middelen --- Kennispagina, stand 2026-03-12. Citeer vrij, met bronvermelding en een link naar hartvaat.nl (de url van het record). Samenvattingen zijn redactioneel werk van HartVaat; de oorspronkelijke publicaties blijven van hun uitgevers (doi). Geen medisch advies.