{"id":"statines-overzicht","type":"kennis","url":"https://hartvaat.nl/kennis/lipiden/statines-overzicht/","title":"Statines: werkingsmechanisme, keus en dosering","kind":"Geneesmiddel","group":"lipiden","group_label":"Lipiden & Atherosclerose","category":"cholesterol","meta_description":"Statines zijn de hoeksteen van lipidenverlaging. Leer het werkingsmechanisme via HMG-CoA-reductase, het verschil tussen hoog- en laagintensieve statines, en de klinische trialevidentiebasis.","intro":"Statines zijn de best bewezen geneesmiddelen voor primaire en secundaire preventie van cardiovasculaire events. Ze remmen HMG-CoA-reductase en verlagen LDL-cholesterol met 30–55% afhankelijk van het middel en de dosis. Hoogintensieve statines (atorvastatine 40–80 mg, rosuvastatine 20–40 mg) verlagen LDL met ≥50% en zijn standaard bij hoog en zeer hoog cardiovasculair risico.","key_terms":[{"term":"HMG-CoA-reductase","definition":"Snelheidsbepalend enzym in de cholesterolsynthese; aangrijpingspunt van statines."},{"term":"Hoogintensief statine","definition":"Atorvastatine 40–80 mg of rosuvastatine 20–40 mg; verlaagt LDL met ≥50%."},{"term":"Matigintensief statine","definition":"Atorvastatine 10–20 mg, rosuvastatine 5–10 mg, simvastatine 20–40 mg; verlaagt LDL met 30–50%."},{"term":"JUPITER-trial","definition":"RCT: rosuvastatine bij personen met laag LDL maar verhoogde hsCRP; 44% reductie cardiovasculaire events; onderbouwt statines voor primaire preventie bij hoog-risicogroepen."},{"term":"Pleiotrope effecten","definition":"Effecten van statines naast LDL-verlaging: anti-inflammatoir (hsCRP-daling), plaakstabilisatie, endotheelfunctieverbetering."}],"heading":"Statines: farmacologie, middelen en dosering","body_markdown":"## Werkingsmechanisme\n\nStatines remmen competitief HMG-CoA-reductase, het snelheidsbepalende enzym in de mevalonaatroute en daarmee in de hepatische cholesterolsynthese. Verminderd intracellulair cholesterol activeert SREBP-2, dat zowel de LDL-receptor als PCSK9 upreguleert. Per saldo stijgt LDLR-expressie meer dan PCSK9, resulterend in verhoogde LDL-klaring en lagere plasma-LDL. Combinatie met PCSK9-remmers neutraliseert de PCSK9-upregulatie en geeft meer dan additief effect.\n\n## Intensiteitsclassificatie\n\n- Hoog intensief (≥50% LDL-daling): Atorvastatine 40–80 mg, Rosuvastatine 20–40 mg\n- Matig intensief (30–50% LDL-daling): Atorvastatine 10–20 mg, Rosuvastatine 5–10 mg, Simvastatine 20–40 mg, Pravastatin 40–80 mg, Fluvastatin 80 mg\n- Laag intensief (: Simvastatine 10 mg, Pravastatin 10–20 mg — niet aanbevolen als eerste keus\n\n## Trialevidentiebasis\n\n- Secundaire preventie: 4S (simvastatine), HPS (simvastatine), PROVE-IT (atorvastatine 80 mg superieur aan pravastatin 40 mg)\n- Primaire preventie: WOSCOPS, AFCAPS/TexCAPS, JUPITER (rosuvastatine bij hoog hsCRP)\n- Meta-analyse CTT: 22% risicoreductie per 1 mmol/L LDL-daling voor alle leeftijden en risicogroepen\n\n## Praktisch: keuze van het middel\n\n- Rosuvastatine: sterkste LDL-verlaging per mg; minder CYP3A4-interacties dan atorvastatine; voorkeur bij polyfarmacie\n- Atorvastatine: bewezen in breed scala van studies; lipofiel (meer spierpijnrapportage)\n- Pravastatin/fluvastatin: hydrofiel; minder spierpijn; eerste keus bij statine-intolerantie als eerste stap\n- Pitavastatine: laag interactieprofiel; nuttig bij hiv-medicatie","related":["https://hartvaat.nl/kennis/lipiden/statines-en-spierpijn/","https://hartvaat.nl/kennis/lipiden/ezetimib/","https://hartvaat.nl/kennis/lipiden/ldl-doelwaarden-risicostratificatie/","https://hartvaat.nl/kennis/lipiden/atherosclerose-pathofysiologie/"],"sources":[{"label":"JUPITER Trial — NEJM 2008","url":"https://doi.org/10.1056/NEJMoa0807646"},{"label":"ESC/EAS 2019 Dyslipidemie Richtlijn","url":"https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehz455"},{"label":"FOURIER Trial — NEJM 2017","url":"https://doi.org/10.1056/NEJMoa1615664"},{"label":"Farmacotherapeutisch Kompas – Statines","url":"https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/groepen/hmg-coa-reductaseremmers"}],"articles":[{"url":"https://hartvaat.nl/2026/04/07/kosteneffectiviteit-van-stapsgewijze-lipidenverlaging-na-coronaire-bypasschirurg/","title":"Kosteneffectiviteit van stapsgewijze lipidenverlaging na coronaire bypasschirurgie","published":"2026-07-18"},{"url":"https://hartvaat.nl/2018/05/08/hoog-versus-laaggedoseerd-pitavastatine-bij-stabiel-coronairlijden-real-cad/","title":"Hoog- versus laaggedoseerd pitavastatine bij stabiel coronairlijden: REAL-CAD","published":"2018-05-08"}],"as_of":"2026-03-12","licence":"Citeer vrij, met bronvermelding en een link naar hartvaat.nl (de url van het record). Samenvattingen zijn redactioneel werk van HartVaat; de oorspronkelijke publicaties blijven van hun uitgevers (doi). Geen medisch advies."}