# Statines: werkingsmechanisme, keus en dosering

*Lipiden & Atherosclerose · Geneesmiddel · https://hartvaat.nl/kennis/lipiden/statines-overzicht/*

Statines zijn de best bewezen geneesmiddelen voor primaire en secundaire preventie van cardiovasculaire events. Ze remmen HMG-CoA-reductase en verlagen LDL-cholesterol met 30–55% afhankelijk van het middel en de dosis. Hoogintensieve statines (atorvastatine 40–80 mg, rosuvastatine 20–40 mg) verlagen LDL met ≥50% en zijn standaard bij hoog en zeer hoog cardiovasculair risico.

## Kernbegrippen

- **HMG-CoA-reductase**: Snelheidsbepalend enzym in de cholesterolsynthese; aangrijpingspunt van statines.
- **Hoogintensief statine**: Atorvastatine 40–80 mg of rosuvastatine 20–40 mg; verlaagt LDL met ≥50%.
- **Matigintensief statine**: Atorvastatine 10–20 mg, rosuvastatine 5–10 mg, simvastatine 20–40 mg; verlaagt LDL met 30–50%.
- **JUPITER-trial**: RCT: rosuvastatine bij personen met laag LDL maar verhoogde hsCRP; 44% reductie cardiovasculaire events; onderbouwt statines voor primaire preventie bij hoog-risicogroepen.
- **Pleiotrope effecten**: Effecten van statines naast LDL-verlaging: anti-inflammatoir (hsCRP-daling), plaakstabilisatie, endotheelfunctieverbetering.

## Werkingsmechanisme

Statines remmen competitief HMG-CoA-reductase, het snelheidsbepalende enzym in de mevalonaatroute en daarmee in de hepatische cholesterolsynthese. Verminderd intracellulair cholesterol activeert SREBP-2, dat zowel de LDL-receptor als PCSK9 upreguleert. Per saldo stijgt LDLR-expressie meer dan PCSK9, resulterend in verhoogde LDL-klaring en lagere plasma-LDL. Combinatie met PCSK9-remmers neutraliseert de PCSK9-upregulatie en geeft meer dan additief effect.

## Intensiteitsclassificatie

- Hoog intensief (≥50% LDL-daling): Atorvastatine 40–80 mg, Rosuvastatine 20–40 mg
- Matig intensief (30–50% LDL-daling): Atorvastatine 10–20 mg, Rosuvastatine 5–10 mg, Simvastatine 20–40 mg, Pravastatin 40–80 mg, Fluvastatin 80 mg
- Laag intensief (: Simvastatine 10 mg, Pravastatin 10–20 mg — niet aanbevolen als eerste keus

## Trialevidentiebasis

- Secundaire preventie: 4S (simvastatine), HPS (simvastatine), PROVE-IT (atorvastatine 80 mg superieur aan pravastatin 40 mg)
- Primaire preventie: WOSCOPS, AFCAPS/TexCAPS, JUPITER (rosuvastatine bij hoog hsCRP)
- Meta-analyse CTT: 22% risicoreductie per 1 mmol/L LDL-daling voor alle leeftijden en risicogroepen

## Praktisch: keuze van het middel

- Rosuvastatine: sterkste LDL-verlaging per mg; minder CYP3A4-interacties dan atorvastatine; voorkeur bij polyfarmacie
- Atorvastatine: bewezen in breed scala van studies; lipofiel (meer spierpijnrapportage)
- Pravastatin/fluvastatin: hydrofiel; minder spierpijn; eerste keus bij statine-intolerantie als eerste stap
- Pitavastatine: laag interactieprofiel; nuttig bij hiv-medicatie

## Nieuwste evidence op hartvaat.nl

- 2026-07-18 [Kosteneffectiviteit van stapsgewijze lipidenverlaging na coronaire bypasschirurgie](https://hartvaat.nl/2026/04/07/kosteneffectiviteit-van-stapsgewijze-lipidenverlaging-na-coronaire-bypasschirurg/)
- 2018-05-08 [Hoog- versus laaggedoseerd pitavastatine bij stabiel coronairlijden: REAL-CAD](https://hartvaat.nl/2018/05/08/hoog-versus-laaggedoseerd-pitavastatine-bij-stabiel-coronairlijden-real-cad/)

## Bronnen

- JUPITER Trial — NEJM 2008 https://doi.org/10.1056/NEJMoa0807646
- ESC/EAS 2019 Dyslipidemie Richtlijn https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehz455
- FOURIER Trial — NEJM 2017 https://doi.org/10.1056/NEJMoa1615664
- Farmacotherapeutisch Kompas – Statines https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/groepen/hmg-coa-reductaseremmers

---
Kennispagina, stand 2026-03-12. Citeer vrij, met bronvermelding en een link naar hartvaat.nl (de url van het record). Samenvattingen zijn redactioneel werk van HartVaat; de oorspronkelijke publicaties blijven van hun uitgevers (doi). Geen medisch advies.