{"id":"stijve-arterieen-arteriosclerose","type":"kennis","url":"https://hartvaat.nl/kennis/lipiden/stijve-arterieen-arteriosclerose/","title":"Arteriosclerose en aortastijfheid: meting en klinische betekenis","kind":"Mechanisme","group":"lipiden","group_label":"Lipiden & Atherosclerose","category":"cholesterol","meta_description":"Arteriosclerose (aortastijfheid) neemt toe met leeftijd en cardiovasculaire risicofactoren. Polsgolfsnelheid is de gouden standaard voor meting; verhoogde aortastijfheid voorspelt cardiovasculaire events.","intro":"Arteriosclerose (stijfheid van de grote slagaders, met name de aorta) is een onafhankelijke cardiovasculaire risicofactor die bijdraagt aan geïsoleerde systolische hypertensie en verhoogde polsdruk. De aortale polsgolfsnelheid (PWV) is de gouden standaard voor meting van arteriële stijfheid en heeft voorspellende waarde voor cardiovasculaire morbiditeit en mortaliteit.","key_terms":[{"term":"Arteriële stijfheid (arterial stiffness)","definition":"Verlies van elasticiteit van de grote arteriën (met name aorta); gevolg van collageen-elastine-ratio-stijging en calcificatie."},{"term":"Polsgolfsnelheid (PWV)","definition":"Snelheid waarmee een drukgolf door de aorta reist; gouden standaard voor arteriële stijfheid; normaal <10 m/s; >12 m/s = sterk verhoogd."},{"term":"Augmentation index (AIx)","definition":"Maat voor bijdrage van de reflectiegolf aan de piekdruk; verhoogd bij stijve arteriën; gecorrigeerd voor hartfrequentie."},{"term":"Calciumscoring (CAC)","definition":"CT-bepaling van coronaire calcificatie; surrogate marker voor atherosclerotische plaque last; modificeert risicostratificatie."},{"term":"Enkel-armindex (ABI)","definition":"Ratio van enkelsystolische druk en armsystolische druk; <0,9 wijst op perifeer arterieel vaatlijden; >1,4 op incompressibele arteriën."}],"heading":"Arteriosclerose: mechanisme, meting en klinische waarde","body_markdown":"## Pathofysiologie van aortastijfheid\n\nAortastijfheid neemt met leeftijd toe door elastinedegradatie, collageen-crosslinking, gladde spierceldisfunctie en vasculaire calcificatie. Risicofactoren versnellen dit proces: hypertensie (drukbelasting), diabetes (AGE-vorming), roken en dyslipidemie. Een stijve aorta expandeert minder bij de systolische drukgolf, waardoor de systolische piek hoger en de diastolische druk lager wordt — het patroon van ISH.\n\n## Meting van arteriële stijfheid\n\n- Carotis-femorale PWV: Gouden standaard; non-invasief; normaalwaarde 12 m/s bij leeftijd 50–60 jaar\n- Augmentation index: Via tonometrische registratie; minder reproduceerbaar dan PWV\n- Enkel-armindex (ABI): Eenvoudig; detecteert zowel PAD (1,4)\n- Coronaire calciumscore (CAC): CT zonder contrast; CAC >100 of CAC ≥75e percentiel voor leeftijd/geslacht = hoog risico; ESC 2021: modificator voor risicoklassificatie\n\n## Klinische waarde\n\nVerhoogde PWV is onafhankelijk geassocieerd met cardiovasculaire mortaliteit, hartfalen en beroerte, ook na correctie voor bloeddruk. ESC 2021 preventierichtlijn noemt verhoogde arteriële stijfheid (PWV >10 m/s) als risicomodificerende factor die behandelbeslissingen kan beïnvloeden. CAC-score van 0 bij personen met intermediair SCORE2-risico kan behandeling uitstellen; CAC >400 pleit voor intensivering.\n\n## Behandelimplicaties\n\n- Arteriële stijfheid kan gedeeltelijk worden gereduceerd door bloeddrukbehandeling (met name RAAS-blokkade)\n- Statines en SGLT2-remmers hebben gunstige effecten op vasculaire elasticiteit in observationele studies\n- Hoge polsdruk (>60 mmHg) als klinisch surrogaat voor aortastijfheid; aandacht voor begeleidende systolische hypertensie","related":["https://hartvaat.nl/kennis/lipiden/geïsoleerde-systolische-hypertensie/","https://hartvaat.nl/kennis/lipiden/eindorgaanschade-hypertensie/","https://hartvaat.nl/kennis/lipiden/atherosclerose-pathofysiologie/","https://hartvaat.nl/kennis/lipiden/cardiovasculaire-risicoschatting-score2/"],"sources":[{"label":"ESC 2024 Hypertensie Richtlijn","url":"https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehae178"},{"label":"ESC 2021 Preventie Richtlijn","url":"https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehab484"},{"label":"ESC/EAS 2019 Dyslipidemie Richtlijn","url":"https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehz455"}],"articles":[{"url":"https://hartvaat.nl/2026/03/24/triglyceride-glucose-index-voorspelt-sterfte-bij-kritiek-zieke-patienten-met-ckm/","title":"Triglyceride-glucose-index voorspelt sterfte bij kritiek zieke patiënten met CKM-syndroom stadium 4","published":"2026-03-24"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/01/01/lipoproteine-a-gecombineerd-met-catlet-score-voorspelt-events-na-spoed-pci/","title":"Lipoproteïne(a) gecombineerd met CatLet-score voorspelt events na spoed-PCI","published":"2026-01-01"},{"url":"https://hartvaat.nl/2017/08/01/cardiometabole-determinanten-van-carotis-en-aortadistensibiliteit-van-kindertijd/","title":"Cardiometabole determinanten van carotis- en aortadistensibiliteit van kindertijd tot jongvolwassenheid","published":"2017-08-01"},{"url":"https://hartvaat.nl/2017/04/06/gewichtsfluctuaties-en-cardiovasculaire-uitkomsten-bij-coronairlijden-nejm/","title":"Gewichtsfluctuaties en cardiovasculaire uitkomsten bij coronairlijden: NEJM","published":"2017-04-06"}],"as_of":"2026-03-12","licence":"Citeer vrij, met bronvermelding en een link naar hartvaat.nl (de url van het record). Samenvattingen zijn redactioneel werk van HartVaat; de oorspronkelijke publicaties blijven van hun uitgevers (doi). Geen medisch advies."}