# Doseringsaanpassing bij verminderde nierfunctie

*Chronische nierziekte · Praktijk · https://hartvaat.nl/kennis/nierziekte/dosering-medicatie-bij-nierfalen/*

Verminderde nierfunctie beïnvloedt de farmacokinetiek van renaal geklaard wordende geneesmiddelen: accumulatie verhoogt het risico op toxiciteit. Correcte doseringsaanpassing vereist kennis van het geneesmiddel, de relevante klaring (eGFR of creatineklaring) en de actuele nierfunctie van de patiënt.

## Kernbegrippen

- **Renale klaring**: Deel van de totale geneesmiddelklaring dat via de nier verloopt; bepalend voor noodzaak doseringsaanpassing.
- **Creatineklaring (CrCl, Cockcroft-Gault)**: Formule voor klaring die sommige fabrikanten en richtlijnen gebruiken voor medicatiedosering; verschilt van eGFR (niet gecorrigeerd voor lichaamsoppervlak).
- **Accumulatie**: Opbouw van geneesmiddel of actieve metaboliet bij verminderde nierfunctie; leidt tot verhoogd risico op bijwerkingen of toxiciteit.
- **Niervervangende therapie**: Hemodialyse en peritoneaaldialyse klaren sommige geneesmiddelen extra; doseerschema aanpassen aan dialysedagen.
- **SmPC-richtlijnen**: Officieel doseringsadvies per preparaat in de 'Summary of Product Characteristics'; altijd raadplegen bij eGFR <30.

## Principe

Geneesmiddelen die overwegend renaal worden geklaard, cumuleren bij afnemende nierfunctie. De dosis aanpassen kan door: (1) de dosis te verlagen (D-aanpassing), (2) het doseerinterval te verlengen (I-aanpassing), of (3) combinatie. De keuze hangt af van de farmacokinetiek: bij geneesmiddelen met smalle therapeutische breedte (digoxine, aminoglycosiden) is nauwkeurig monitoring essentieel.

## Veelgebruikte geneesmiddelen met doseringsaanpassing bij CKD

- Metformine: Gebruik voorzichtig bij eGFR 30–45; stop bij eGFR 
- SGLT2-remmers: Dapagliflozine: start bij eGFR ≥15; empagliflozine ≥20 (renaal); glucose-verlagend effect afneemt bij lage eGFR
- Rosuvastatine: Max 10 mg/dag bij eGFR 
- ACE-remmers/ARB: Geen formele aanpassing maar voorzichtigheid bij eGFR 
- Digoxine: Halftime verlengd; verlaag onderhoudsdosis; spiegelmeting verplicht
- NSAID's: Gecontra-indiceerd bij eGFR 
- Direct werkende orale anticoagulantia (DOAC's): Apixaban/rivaroxaban: aanpassing bij eGFR 
- Aminoglycosiden: Dosis en interval aanpassen op basis van eGFR; spiegelbepaling altijd

## Welke klaring gebruiken?

Voor de meeste geneesmiddelen: gebruik eGFR (CKD-EPI). Enkele middelen (met name in de SmPC van oudere registraties) gebruiken Cockcroft-Gault creatineklaring. Let op: CrCl is niet gecorrigeerd voor lichaamsoppervlak en kan sterk afwijken bij extreme lichaamssamenstelling.

## Bronnen

- KDIGO 2024 CKD Richtlijn — Kidney International 2024 https://doi.org/10.1016/j.kint.2023.10.018
- Farmacotherapeutisch Kompas https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/

---
Kennispagina, stand 2026-03-12. Citeer vrij, met bronvermelding en een link naar hartvaat.nl (de url van het record). Samenvattingen zijn redactioneel werk van HartVaat; de oorspronkelijke publicaties blijven van hun uitgevers (doi). Geen medisch advies.