# Metformine bij verminderde nierfunctie: wanneer staken?

*Chronische nierziekte · Praktijk · https://hartvaat.nl/kennis/nierziekte/metformine-en-nierfunctie/*

Metformine is het eerstelijns orale antidiabeticam bij type 2 diabetes, maar accumuleert bij verminderde nierfunctie doordat het renaal wordt geklaard. Verhoogde metformineconcentraties verhogen het risico op lactaatacidose, een zeldzame maar potentieel fatale complicatie. Huidige richtlijnen hanteren specifieke eGFR-drempelwaarden voor voorzichtigheid en staken.

## Kernbegrippen

- **Lactaatacidose**: Metabole acidose door ophoping van melkzuur; zeldzame complicatie van metformine bij accumulatie; mortaliteit 30–50%.
- **eGFR 30–45: voorzichtigheid**: Metformine mag worden voortgezet bij eGFR 30–45 in gehalveerde dosis met meer frequente nierfunctiemonitoring.
- **eGFR <30: stoppen**: Metformine gecontra-indiceerd bij eGFR <30 mL/min/1,73m².
- **Acute ziekteperiode**: Stop metformine tijdelijk bij acute ziekte met risico op nierfunctieverslechtering (dehydratie, braken, diarree, koorts); hervat na herstel.
- **Contrastbeleid**: Stop metformine 48 uur voor en herstart 48 uur na IV-jodiumcontrast bij eGFR <45, conform EMA-advies.

## Farmacokinetiek

Metformine wordt niet gemetaboliseerd en volledig renaal uitgescheiden via tubulaire secretie (OCT2-transporter). Bij eGFR-daling neemt de tubulaire secretiecapaciteit af en accumuleert metformine. Verhoogde metformineconcentraties remmen de mitochondriale oxidatieve fosforylering, wat verhoogde lactaatproductie veroorzaakt. Lactaatacidose treedt op bij bijkomende factoren: volumedepletie, sepsis, cardiale decompensatie.

## Huidige drempelwaarden (EMA/CBG)

- eGFR ≥60: Volledige startdosis; standaard gebruik
- eGFR 45–60: Normale dosis; controleer nierfunctie elk halfjaar
- eGFR 30–45: Halveer dosis; controleer nierfunctie elk kwartaal; heroverweeg bij iedere verslechtering; instructeer patiënt
- eGFR : Gecontra-indiceerd; stop metformine

## Wanneer tijdelijk staken?

- Acute ziekte met kans op dehydratie: diarree, braken, hoge koorts — stop metformine; hervat na 24–48 uur herstel
- IV jodiumcontrast bij eGFR 
- Grote chirurgische ingreep: stop daags vóór operatie; hervat postoperatief na adequate orale intake en stabiele nierfunctie

## Alternatieve glucoseverlagende therapie bij staken

- SGLT2-remmers: neerzetbaar bij eGFR ≥15 (dapagliflozine) voor glucoseregulatie; ook renale bescherming
- GLP-1-agonisten (semaglutide, liraglutide): veilig bij CKD tot G4; cardiovasculaire voordelen
- Sulfonylureumderivaten: met voorzichtigheid; hypoglykemierisico verhoogd bij CKD (nierklaring actieve metabolieten)

## Nieuwste evidence op hartvaat.nl

- 2026-04-17 [CONFIDENCE-analyse: acute eGFR-daling bij empagliflozin + finerenone is reversibel en geen reden om te stoppen](https://hartvaat.nl/2026/03/29/confidence-analyse-acute-egfr-daling-bij-empagliflozin-finerenone-is-reversibel-/)
- 2026-03-02 [Staken van RAS-remmers na acute eGFR-daling hangt samen met meer nierfalen en sterfte](https://hartvaat.nl/2026/03/02/staken-van-ras-remmers-na-acute-egfr-daling-hangt-samen-met-meer-nierfalen-en-st/)

## Bronnen

- KDIGO 2024 CKD Richtlijn — Kidney International 2024 https://doi.org/10.1016/j.kint.2023.10.018
- Farmacotherapeutisch Kompas – Metformine https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/preparaatteksten/m/metformine
- NHG-Standaard CVRM https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/cardiovasculair-risicomanagement

---
Kennispagina, stand 2026-03-12. Citeer vrij, met bronvermelding en een link naar hartvaat.nl (de url van het record). Samenvattingen zijn redactioneel werk van HartVaat; de oorspronkelijke publicaties blijven van hun uitgevers (doi). Geen medisch advies.