# Primaire preventie van hart- en vaatziekten

*Preventie & Risicoschatting · Praktijk · https://hartvaat.nl/kennis/preventie/primaire-preventie-overzicht/*

Primaire preventie richt zich op het voorkómen van een eerste cardiovasculaire event bij personen zonder bekende hart- en vaatziekte. Een gestructureerde aanpak — risicoschatting, identificatie van risicoversterkers, leefstijlinterventie en afgewogen medicamenteuze behandeling — vormt de basis van de ESC-richtlijn Cardiovasculaire Preventie 2021.

## Kernbegrippen

- **Primaire preventie**: Preventie van cardiovasculaire ziekte bij personen zonder eerder cardiovasculair event of bekende atherosclerotische ziekte.
- **Behandeldrempel**: SCORE2-risiconiveau waarbij ESC het starten van lipiden- of bloeddrukbehandeling aanbeveelt; afhankelijk van leeftijdscategorie en regio.
- **Gedeelde besluitvorming**: Besluitvormingsproces waarbij arts en patiënt samen een behandelkeuze maken op basis van wetenschappelijk bewijs én de waarden en voorkeuren van de patiënt.
- **Polyfarmacie-preventie**: Bewuste afweging van het aantal gelijktijdige preventieve middelen, rekening houdend met therapietrouw, bijwerkingen en kwaliteit van leven.
- **Polypil**: Combinatiepil met statine, antihypertensivum en aspirine; bewezen effectief in TIPS-3 trial (NNT ~33 over 5 jaar bij intermediair risico) voor primaire preventie.

## Stap 1: Risicoschatting

Gebruik SCORE2 (40-69 jaar) of SCORE2-OP (≥70 jaar) voor alle patiënten zonder bekende cardiovasculaire ziekte, diabetes of FH. Identificeer risicoversterkers (Lp(a), CAC, hsCRP, familieanamnese) bij borderline risico. Categorie 'zeer hoog' vereist geen SCORE2-berekening bij bekende cardiovasculaire ziekte, DM type 1/2 met orgaanschade, FH of ernstige CKD.

## Stap 2: Leefstijlinterventie

Leefstijlinterventie is voor alle risicocategorieën de eerste stap en geeft de grootste populatie-attributabele winst: stoppen met roken, mediterraan voedingspatroon, 150-300 min/week matige aerobe activiteit, gewichtsnormalisatie, alcoholreductie. Motiverende gespreksvoering en multidisciplinaire ondersteuning verhogen effectiviteit.

## Stap 3: Medicamenteuze behandeling

- Statines: bij hoog of zeer hoog risico; LDL-streefdoel afhankelijk van risicocategorie; combinatie met ezetimibe bij onvoldoende LDL-verlaging
- Antihypertensiva: bij systolische bloeddruk >140 mmHg na leefstijlinterventie; drempelwaarden lager bij hoog/zeer hoog risico
- Aspirine: niet aanbevolen voor primaire preventie bij de meeste patiënten (NNT hoog, bloedingsrisico vergelijkbaar met cardiovasculair voordeel)

## Polypil-strategie

De TIPS-3 trial (2021) toonde effectiviteit van een polypil (simvastatine + ramipril + aspirine + foliumzuur) in een intermediair-risico populatie: 21% RRR op major CV events. De polypil verbetert therapietrouw bij patiënten met meerdere preventieve indicaties.

## Nieuwste evidence op hartvaat.nl

- 2021-01-21 [Polypil met of zonder aspirine bij personen zonder CVD: NEJM PolyPill-TIPS-3](https://hartvaat.nl/2021/01/21/polypil-met-of-zonder-aspirine-bij-personen-zonder-cvd-nejm-polypill-tips-3/)
- 2019-08-24 [Polypil voor primaire en secundaire CV-preventie: Lancet PolyIran](https://hartvaat.nl/2019/08/24/polypil-voor-primaire-en-secundaire-cv-preventie-lancet-polyiran/)

## Bronnen

- ESC 2021 CVD Prevention Guidelines https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehab484
- NHG-Standaard CVRM https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/cardiovasculair-risicomanagement
- ESC 2019 Dyslipidaemia Guidelines https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehz455
- ESC 2018 Hypertension Guidelines https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehy339

---
Kennispagina, stand 2026-03-12. Citeer vrij, met bronvermelding en een link naar hartvaat.nl (de url van het record). Samenvattingen zijn redactioneel werk van HartVaat; de oorspronkelijke publicaties blijven van hun uitgevers (doi). Geen medisch advies.