{"id":"psychosociale-risicofactoren-hart","type":"kennis","url":"https://hartvaat.nl/kennis/preventie/psychosociale-risicofactoren-hart/","title":"Psychosociale risicofactoren: stress, depressie en sociaaleconomische status","kind":"Praktijk","group":"preventie","group_label":"Preventie & Risicoschatting","category":"preventie","meta_description":"Psychosociale risicofactoren voor hart- en vaatziekten: depressie, angst, werkstress, sociale isolatie en lage sociaaleconomische status. Mechanismen en","intro":"Psychosociale factoren — depressie, angst, chronische stress, sociale isolatie en lage sociaaleconomische status — zijn onafhankelijke cardiovasculaire risicofactoren die de prognose na hartziekte verslechteren. ESC 2021 erkent deze factoren als risicoversterkers die de SCORE2-risicocategorie kunnen opwaarderen.","key_terms":[{"term":"Depressie en CV-risico","definition":"Depressie verhoogt het risico op coronairlijden met 60-80% en verdubbelt de mortaliteit na MI; verklaard door neurohormonale dysregulatie, inflammatie en verminderde therapietrouw."},{"term":"Werk-gerelateerde stress","definition":"Job strain (hoge eisen, lage controle) verhoogt CV-risico met 23%; shift work en lange werkdagen geven additioneel risico door cortisolontregeling en slaapstoornissen."},{"term":"Sociale isolatie en eenzaamheid","definition":"Sociaal geïsoleerde personen hebben 30% hogere cardiovasculaire mortaliteit; vergelijkbaar met roken 15 sigaretten/dag; verklaard door HPA-as-activering en verminderd zelfzorggedrag."},{"term":"Sociaaleconomische status (SES)","definition":"Laag opleidingsniveau, lage inkomen en slechte wijk correleren sterk met hogere CV-ziektelast; verklaard door ongezondere leefstijl, mindere toegang tot zorg en chronische stress."},{"term":"Type D-persoonlijkheid","definition":"Neiging tot negatief affect + sociale inhibitie; geassocieerd met slechtere CV-prognose na MI en hartfalen; verhoogde cortisol- en inflammatiemarkers."}],"heading":"Psychosociale determinanten van cardiovasculair risico: mechanismen en aanpak","body_markdown":"## Mechanismen\n\nPsychosociale stress activeert de hypothalamus-hypofyse-bijnieras (HPA) en het sympathische zenuwstelsel. Chronisch verhoogde cortisol- en catecholaminespiegels bevorderen hypertensie, insulineresistentie, dyslipidemie en pro-inflammatoire cytokineproductie (IL-6, TNF-α). Depressie gaat gepaard met platelet-hyperfunctie en verminderde HRV, die de trombosekans en aritmiebelasting verhogen.\n\n## Screening in de cardiologiepraktijk\n\n- PHQ-2/PHQ-9 voor depressiescreening na ACS en bij hartfalen\n- GAD-7 voor angststoornissen\n- Navraag naar sociale steun, woonsituatie en werk bij iedere nieuwe patiënt\n- Verwijs naar psycholoog of psychiater bij klinisch relevante bevindingen\n\n## Behandeling en prognose\n\nBehandeling van depressie na MI verbetert kwaliteit van leven en mogelijk prognose. SSRI's zijn veilig na ACS (geen significante interacties met antitrombotica bij sertraline, escitalopram); TCA's zijn gecontra-indiceerd vanwege cardiale bijwerkingen (QT-verlenging, anticholinerge effecten). Cognitieve gedragstherapie en mindfulness verlagen het stressniveau en verbeteren therapietrouw.\n\n## Preventieimplicaties\n\nESC 2021 adviseert psychosociale screening als standaardonderdeel van de cardiovasculaire risicobeoordeling. Bij aanwezigheid van psychosociale risicofactoren: overweeg de SCORE2-risicocategorie op te waarderen en extra leefstijl- en behandelinterventies in te zetten.","related":["https://hartvaat.nl/kennis/preventie/primaire-preventie-overzicht/","https://hartvaat.nl/kennis/preventie/risicofactoren-cardiovasculair/","https://hartvaat.nl/kennis/preventie/hartrevalidatie-programma/","https://hartvaat.nl/kennis/preventie/esc-richtlijn-cardiovasculaire-preventie-2021/"],"sources":[{"label":"ESC 2021 CVD Prevention Guidelines","url":"https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehab484"},{"label":"Kivimäki M et al. — werkstress en coronairziekte (Lancet 2012)","url":"https://doi.org/10.1016/S0140-6736(12)60994-5"},{"label":"Holt-Lunstad J et al. — sociale isolatie en mortaliteit (meta-analyse, PLoS Med 2015)","url":"https://doi.org/10.1371/journal.pmed.1001870"}],"articles":[{"url":"https://hartvaat.nl/2026/02/19/kanker-en-coronaire-atherosclerotische-plaquebelasting-inzichten-uit-de-bravado-/","title":"Kanker en coronaire atherosclerotische plaquebelasting: inzichten uit de BRAVADO-studie","published":"2026-02-19"},{"url":"https://hartvaat.nl/2026/01/26/isolinderalacton-remt-nlrp3-inflammasoomactivatie-bij-atherosclerose/","title":"Isolinderalacton remt NLRP3-inflammasoomactivatie bij atherosclerose","published":"2026-01-26"},{"url":"https://hartvaat.nl/2024/08/01/sociale-determinanten-en-hypertensie-uitkomsten-systematische-review/","title":"Sociale determinanten en hypertensie-uitkomsten: systematische review","published":"2024-08-01"}],"as_of":"2026-03-12","licence":"Citeer vrij, met bronvermelding en een link naar hartvaat.nl (de url van het record). Samenvattingen zijn redactioneel werk van HartVaat; de oorspronkelijke publicaties blijven van hun uitgevers (doi). Geen medisch advies."}