# Cardiovasculaire risicofactoren: modificeerbaar en niet-modificeerbaar

*Preventie & Risicoschatting · Diagnostiek · https://hartvaat.nl/kennis/preventie/risicofactoren-cardiovasculair/*

Cardiovasculaire risicofactoren worden traditioneel onderscheiden in modificeerbare en niet-modificeerbare factoren. Modificeerbare factoren bieden aanknopingspunten voor preventie, terwijl niet-modificeerbare factoren de basisdrempel bepalen. Kennis van de sterkte van elk risicofactor stuurt prioritering van interventies.

## Kernbegrippen

- **Klassieke risicofactoren**: Roken, hypertensie, hypercholesterolemie, diabetes mellitus en familiaire belasting; geïdentificeerd door de Framingham-studie; verantwoordelijk voor het merendeel van de cardiovasculaire ziektelast.
- **Niet-traditionele risicofactoren**: Lp(a), hsCRP, homocysteïne, microalbuminurie, psychosociale stress, slaapapneu, reumatische ziekten, HIV; verhogen risico boven klassieke risicofactoren.
- **Familiaire hypercholesterolemie (FH)**: Genetische aandoening met sterk verhoogd LDL-cholesterol vanaf de geboorte; sterk verhoogd levenslang CV-risico; cascade screening bij eerstegraadsfamilieleden.
- **Lp(a)**: Lipoproteine(a); genetisch bepaald lipoproteine; bij >50 mg/dL (>125 nmol/L) significant verhoogd risico op MI en aortaklepstenose; niet beïnvloedbaar door leefstijl of statines.
- **Metabole gezondheid**: Combinatie van normale bloeddruk, bloedglucose, taille-omvang, triglyceriden en HDL; meerdere afwijkingen (metabool syndroom) geven multiplicatief verhoogd CV-risico.

## Modificeerbare risicofactoren

- Roken: 2-4x verhoogd risico; sterkste modificeerbare risicofactor; stopen reduceert risico al binnen 1-2 jaar aanzienlijk
- Hypertensie: lineaire relatie met CV-risico vanaf 115/75 mmHg; behandeling verlaagt beroerte-risico met 35-40%, MI-risico met 20-25%
- LDL-cholesterol: 'lager is beter' principe; elke 1 mmol/L LDL-daling geeft circa 20% RRR op major CV events
- Diabetes mellitus: 2-4x verhoogd risico; microvascular en macrovascular complicaties; SGLT2-remmers en GLP-1 RA verlagen CV events
- Fysieke inactiviteit: OR 1,5-2,0 voor CV-ziekte; matige aerobe activiteit (150 min/week) geeft substantiële risicoreductie
- Obesitas en centraal vet: taille-omvang >94 cm (M) of >80 cm (V) als risicomarker

## Niet-modificeerbare risicofactoren

- Leeftijd: dominante determinant van absoluut risico
- Geslacht: mannen 10 jaar eerder manifest CV-event dan vrouwen; bescherming verdwijnt na menopauze
- Familieanamnese: eerstegraads familielid met premature CV-ziekte (

## Risicoversterkers

Lp(a) ≥50 mg/dL, coronair calciumscore ≥100 AU, hsCRP ≥2 mg/L, ABI <0,9, eiwituria, psychosociale stress en reumatoïde artritis zijn risicoversterkers die de risicocategorie kunnen opwaarderen bij borderline patiënten.

## Nieuwste evidence op hartvaat.nl

- 2026-09-07 [Matige reductie van modificeerbare risicofactoren voorkomt 68% van beroertes — UK Biobank](https://hartvaat.nl/2026/09/01/matige-reductie-van-modificeerbare-risicofactoren-voorkomt-68-van-beroertes-uk-b/)
- 2026-08-17 [Optimale cardiometabole gezondheid tijdens zwangerschap verlaagt risico op complicaties](https://hartvaat.nl/2026/12/01/optimale-cardiometabole-gezondheid-tijdens-zwangerschap-verlaagt-risico-op-compl/)
- 2026-07-17 [Lp(a) én hsCRP voorspellen ASCVD bij mensen zónder klassieke risicofactoren](https://hartvaat.nl/2026/04/16/lp-a-en-hscrp-voorspellen-ascvd-bij-mensen-zonder-klassieke-risicofactoren/)
- 2026-05-06 [Risicofactoren voor cardiovasculaire events bij heterozygote familiaire hypercholesterolemie](https://hartvaat.nl/2026/04/01/risicofactoren-voor-cardiovasculaire-events-bij-heterozygote-familiaire-hypercho/)
- 2026-02-13 [Genetisch bepaalde afkomst en morfologische en moleculaire kenmerken van carotisplaques](https://hartvaat.nl/2026/02/13/genetisch-bepaalde-afkomst-en-morfologische-en-moleculaire-kenmerken-van-carotis/)
- 2026-01-22 [Nachtelijke hypertensie en prognose bij zeer oude patiënten](https://hartvaat.nl/2026/01/22/nachtelijke-hypertensie-en-prognose-bij-zeer-oude-patienten/)
- 2025-12-10 [Invloed van leeftijd, geslacht en ras op testinterpretatie bij primair aldosteronisme](https://hartvaat.nl/2025/12/10/invloed-van-leeftijd-geslacht-en-ras-op-testinterpretatie-bij-primair-aldosteron/)
- 2025-03-25 [Leeftijds- en sekseverschillen in effectiviteit van diabetesbehandeling: netwerk-meta-analyse](https://hartvaat.nl/2025/03/25/leeftijds-en-sekseverschillen-in-effectiviteit-van-diabetesbehandeling-netwerk-m/)
- 2023-01-01 [Opleiding, intelligentie en cognitie: onafhankelijke verbanden met hypertensie](https://hartvaat.nl/2023/01/01/opleiding-intelligentie-en-cognitie-onafhankelijke-verbanden-met-hypertensie/)
- 2017-02-16 [Bariatrische chirurgie versus intensieve medicamenteuze therapie bij diabetes: 5-jaarsresultaten NEJM](https://hartvaat.nl/2017/02/16/bariatrische-chirurgie-versus-intensieve-medicamenteuze-therapie-bij-diabetes-5-/)

## Bronnen

- ESC 2021 CVD Prevention Guidelines https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehab484
- Yusuf S et al. — INTERHEART: attributabel risico per risicofactor (Lancet 2004) https://doi.org/10.1016/S0140-6736(04)17018-9
- NHG-Standaard CVRM https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/cardiovasculair-risicomanagement
- ESC 2019 Dyslipidaemia Guidelines https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehz455

---
Kennispagina, stand 2026-03-12. Citeer vrij, met bronvermelding en een link naar hartvaat.nl (de url van het record). Samenvattingen zijn redactioneel werk van HartVaat; de oorspronkelijke publicaties blijven van hun uitgevers (doi). Geen medisch advies.