# ESC-richtlijn Diabetes en hart- en vaatziekten 2023

*Richtlijnen · Richtlijn · https://hartvaat.nl/kennis/richtlijnen/esc-richtlijn-diabetes-cvd-2023/*

De ESC-richtlijn Diabetes en HVZ 2023 is een belangrijke paradigmawijziging: SGLT2-remmers en GLP-1-receptoragonisten worden aanbevolen als eerste keuze bij type 2 diabetes met hoog cardiovasculair risico, ongeacht of metformine wordt gebruikt. Glucoseregulatie is niet het primaire doel — cardiovasculaire en renale bescherming staat centraal.

## Kernbegrippen

- **Eerste keus bij T2D + HVZ**: SGLT2-remmer of GLP-1 RA bij manifeste HVZ of hoog CV-risico: klasse I aanbeveling, ongeacht HbA1c of metforminegebruik.
- **Hoog CV-risico bij diabetes**: Gedefinieerd als: manifeste HVZ, orgaanschade (microalbuminurie, retinopathie, neuropathie), of ≥3 CV-risicofactoren, of T2D ≥10 jaar.
- **LDL-doelstelling T2D + HVZ**: LDL <1,4 mmol/L bij manifeste HVZ; LDL <1,8 mmol/L bij hoog risico (geen manifeste HVZ maar orgaanschade); 50% reductie van uitgangswaarde.
- **Bloeddruktarget bij diabetes**: Systolisch 130 mmHg als doel; <120 mmHg niet aanbevolen; diastolisch 70-79 mmHg.
- **Metformine**: Blijft eerste glucoseverlagend middel bij geen manifeste HVZ; CV-evidence minder sterk dan SGLT2i/GLP-1 RA; renale voorzichtigheid bij eGFR <30.

## Paradigmawijziging: cardiorenale bescherming boven glucoseregulatie

De 2023-richtlijn benadrukt expliciet dat glucoseregulatie (HbA1c) niet het primaire behandeldoel is bij T2D met hoog CV-risico. De keuze van glucoseverlagende therapie moet worden gebaseerd op cardiovasculaire en renale bescherming. SGLT2-remmers en GLP-1 RA hebben klasse I-indicatie bij manifeste HVZ, ongeacht het uitgangs-HbA1c en ongeacht metforminegebruik.

## Behandelalgorithme T2D

- Manifeste HVZ of hoog CV-risico: start SGLT2-remmer én/of GLP-1 RA (klasse I); daarna optimaliseer HbA1c met andere middelen indien nodig
- Hartfalen (HFrEF of HFpEF): SGLT2-remmer klasse I ongeacht diabetes
- CKD (eGFR 25-75): SGLT2-remmer klasse I; finerenon klasse I bij micro/macroalbuminurie
- Primaire preventie (laag-matig risico): metformine eerste keus; SGLT2i of GLP-1 RA overwegen bij onvoldoende glycemische controle of specifieke indicaties

## Lipiden en bloeddruk

LDL-doelen zijn strenger dan ooit: bij manifeste HVZ + diabetes <1,4 mmol/L; bij diabetes zonder HVZ maar met orgaanschade <1,8 mmol/L. Hoge-intensiteitsstatine + ezetimib eerder overwegen. PCSK9-remmers bij onvoldoende LDL-daling met maximale statine + ezetimib (klasse I bij manifeste HVZ). Bloeddruk: streef 130/80 mmHg; ACE-remmer of ARB eerste keus (renale bescherming).

## Boezemfibrilleren bij diabetes

Diabetes verhoogt het AF-risico met factor 1,5-2. Bij AF + diabetes: OAC (voorkeur DOAC) voor beroerteprofylaxe; geen aanpassing dosis-indicatie op basis van diabetes alleen. Screen actief op AF bij diabetes ouder dan 65 jaar.

## Hartslagen bewaken

Diabetische cardiomyopathie: diastolische disfunctie treedt vroeg op, nog voor systolische disfunctie of coronaire ziekte. Echocardiografie bij nieuw gediagnosticeerde T2D met symptomen van inspanningsdyspnoe of verhoogd BNP. SGLT2-remmers en GLP-1 RA vertragen ook diabetische cardiomyopathieprogressie.

## Bronnen

- ESC 2023 Diabetes en CVD Guidelines — EHJ https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehad192
- EMPA-REG OUTCOME Trial — NEJM 2015 https://doi.org/10.1056/NEJMoa1504720
- LEADER Trial (liraglutide) — NEJM 2016 https://doi.org/10.1056/NEJMoa1603827
- ESC 2021 HF Guidelines (SGLT2i bij hartfalen) https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehab368

---
Kennispagina, stand 2026-03-12. Citeer vrij, met bronvermelding en een link naar hartvaat.nl (de url van het record). Samenvattingen zijn redactioneel werk van HartVaat; de oorspronkelijke publicaties blijven van hun uitgevers (doi). Geen medisch advies.