# Antiaritmica: Vaughan Williams-classificatie

*Ritmestoornissen · Geneesmiddel · https://hartvaat.nl/kennis/ritmestoornissen/antiaritmica-klasse-indeling/*

De Vaughan Williams-classificatie deelt antiaritmica in op basis van hun primaire werkingsmechanisme op ionkanalen en receptoren. Klasse I blokkeert natriumkanalen, klasse II betreft bètablokkers, klasse III verlengt de actiepotentiaalduur via kaliumkanaalblokkade, en klasse IV blokkeert L-type calciumkanalen. In de praktijk hebben de meeste middelen eigenschappen van meerdere klassen.

## Kernbegrippen

- **Klasse Ia (quinidine, procaïnamide, disopyramide)**: Natriumkanaalblokkers met gematigde kinetiek en aanvullende IKr-blokkade (QT-verlenging); beperkt gebruik door proaritmie-risico.
- **Klasse Ic (flecaïnide, propafenon)**: Natriumkanaalblokkers met trage kinetiek en sterk QRS-verbreding; effectief bij AF-cardioversie; gecontra-indiceerd bij structureel hartlijden.
- **Klasse III (sotalol, amiodaron, dofetilide, ibutilide)**: Kaliumkanaalblokkers die de repolarisatie verlengen (QT↑); antiaritimisch door verlengde refractaire periode; risico op torsade de pointes.
- **Amiodaron**: Meest gebruikte anti-aritmicum; multi-klasse werkingsmechanisme (I/II/III/IV); effectief bij VT/VF en AF; maar extensieve bijwerkingen bij langdurig gebruik.
- **Proaritmie**: Paradoxale inductie van nieuwe of ernstigere ritmestoornis door antiaritmicum; meest gevreesd bij klasse Ic en III bij structureel hartlijden.

## Klasse I: natriumkanaalblokkers

Ia: quinidine, procaïnamide — matige kinetiek, QT-verlenging, TdP-risico; weinig gebruikt. Ib: lidocaïne, mexiletine — snelle kinetiek, vrijwel alleen effectief bij ischemisch/ventriculair gebruik; lidocaïne IV bij acute VT. Ic: flecaïnide, propafenon — trage kinetiek, sterke geleidingsverlaging, QRS-verbreding; 'pill-in-the-pocket' bij pAF bij structureel normaal hart; CAST-trial: verhoogde mortaliteit bij post-MI gebruik.

## Klasse II: bètablokkers

Verlagen sinusautomaticiteit, AV-geleidingsnelheid en adrenerg-gemedieerde aritmieën. Eerste lijn bij inspannings-gerelateerde aritmieën, AV-frequentieregulatie bij AF, VT bij structureel hartlijden.

## Klasse III: kaliumkanaalblokkers

Sotalol: ook bètablokkade (klasse II+III); QT-controle vereist; renaal geklaard. Amiodaron: effectiefste anti-aritmicum; lange halfwaardetijd (weken); bijwerkingen (schildklier, long, lever, cornea). Dofetilide/ibutilide: zuivere IKr-blokkers; AF-cardioversie.

## Klasse IV: calciumantagonisten

Verapamil en diltiazem verlagen AV-geleidingssnelheid; geïndiceerd voor frequentieregulatie bij AF en AVNRT (bij normale hartfunctie).

## Beperkingen van de Vaughan Williams-classificatie

De classificatie is vereenvoudigd — amiodaron heeft eigenschappen van alle vier klassen. Nieuwere classificaties (Sicilian Gambit) beschrijven de modulatie van elk ionkanaal afzonderlijk, maar zijn minder praktisch. Proaritmisch risico verschilt per middel en per patiënt.

## Bronnen

- CAST Trial — flecaïnide/encainide na MI verhoogt mortaliteit (NEJM 1989) https://doi.org/10.1056/NEJM198908103210629
- ESC 2020 Ventricular Arrhythmias & SCD Guidelines https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehaa728
- ESC 2020 AF Guidelines https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehaa612
- Farmacotherapeutisch Kompas — antiaritmica https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/groepen/antiaritmica

---
Kennispagina, stand 2026-03-12. Citeer vrij, met bronvermelding en een link naar hartvaat.nl (de url van het record). Samenvattingen zijn redactioneel werk van HartVaat; de oorspronkelijke publicaties blijven van hun uitgevers (doi). Geen medisch advies.