# Bundeltakblok: links- en rechtsbundeltakblok

*Ritmestoornissen · Aandoening · https://hartvaat.nl/kennis/ritmestoornissen/bundeltakblok/*

Bundeltakblok ontstaat door geleidingsvertraging of -blokkade in de linker of rechter bundeltakken van het His-Purkinjesysteem, resulterend in verbreed QRS en abnormale ventriculaire activatievolgorde. Rechtsbundeltakblok (RBTB) is vaak benigne, terwijl linksbundeltakblok (LBTB) doorgaans op structureel hartlijden wijst en de echocardiografische en hemodynamische evaluatie bemoeilijkt.

## Kernbegrippen

- **Linksbundeltakblok (LBTB)**: QRS ≥120 ms, breed gekliefd R in I/aVL/V5-V6, diep S in V1; secundaire ST-T-veranderingen; geassocieerd met LV-disfunctie.
- **Rechtsbundeltakblok (RBTB)**: QRS ≥120 ms, rSR'-patroon ('M-vorm') in V1, breed S in I/V6; secundaire T-inversie V1-V3; vaak incidentele bevinding.
- **Incomplete bundeltakblok**: QRS 110-119 ms met morfologie als volledig bundeltakblok; klinische betekenis geringer.
- **Bifascikelblok**: Combinatie van RBTB met linker anterieure of posterieure fasciculaire blok; risico op progressie naar totaal AV-blok.
- **Cardiale resynchronisatietherapie (CRT)**: Biventriculaire pacemaker die simultaan LV en RV stimuleert om de mechanische dyssynchronie bij LBTB te corrigeren.

## ECG-criteria

LBTB: QRS ≥120 ms; breed monofasisch R in I, aVL, V5-V6; diep rS of QS in V1-V3; secundaire ST-depressie en T-inversie in laterale afleidingen. Nieuwe LBTB bij acuut thoracale pijn: behandel als STEMI-equivalent. RBTB: QRS ≥120 ms; rSR' of rsR' in V1 ('orenpatroon'); breed terminaal S in I, aVL, V5-V6; secundaire T-inversie V1-V3.

## Oorzaken

- LBTB: ischemische cardiomyopathie, gedilateerde cardiomyopathie, hypertensie, aortaklep pathologie, post-chirurgisch
- RBTB: vaak normaalvariant; ook rechterkamer overbelasting (longembolie, pulmonale hypertensie), ASD, myocarditis, post-TAVI

## Klinische betekenis

LBTB interfereert met de interpretatie van het ECG bij infarctdiagnostiek (Sgarbossa-criteria) en de echocardiografische beoordeling van LV-functie. Bij hartfalen met LVEF ≤35% en QRS ≥130 ms (LBTB) is CRT geïndiceerd (klasse I, ESC) vanwege bewezen reductie in mortaliteit en hospitalisaties. Nieuw RBTB bij HF-patiënten verslechtert de prognose.

## Behandeling

- Geïsoleerd LBTB of RBTB: geen directe behandeling; evalueer op onderliggende oorzaak
- Bij bifascikelblok + symptomatische bradycardie of syncopale anamnese: EPS of directe pacemaker-implantatie
- LBTB + LVEF ≤35% + HF-symptomen: CRT-D (of CRT-P indien geen ICD-indicatie)

## Nieuwste evidence op hartvaat.nl

- 2026-07-14 [LEFT-BUNDLE-CRT: linkerbundeltak-pacing niet aantoonbaar non-inferieur aan biventriculaire CRT](https://hartvaat.nl/2026/04/14/left-bundle-crt-linkerbundeltak-pacing-niet-aantoonbaar-non-inferieur-aan-bivent/)
- 2026-05-09 [CRT bij volwassenen met systemische rechterventrikel: gemengde uitkomsten in internationaal cohort](https://hartvaat.nl/2026/04/24/crt-bij-volwassenen-met-systemische-rechterventrikel-gemengde-uitkomsten-in-inte/)
- 2016-01-01 [Persisterende echocardiografische dyssynchronie voorspelt ongunstige uitkomsten bij hartfalen met smal QRS](https://hartvaat.nl/2016/01/01/persisterende-echocardiografische-dyssynchronie-voorspelt-ongunstige-uitkomsten-/)

## Bronnen

- ESC 2021 Cardiac Pacing and CRT Guidelines — LBTB en CRT https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehab364
- ESC 2021 HF Guidelines — CRT indicaties https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehab368
- LBBB as STEMI equivalent — Sgarbossa criteria, NEJM 1996 https://doi.org/10.1056/NEJM199602223340801

---
Kennispagina, stand 2026-03-12. Citeer vrij, met bronvermelding en een link naar hartvaat.nl (de url van het record). Samenvattingen zijn redactioneel werk van HartVaat; de oorspronkelijke publicaties blijven van hun uitgevers (doi). Geen medisch advies.