# Plotse hartstilstand en plotse hartdood: oorzaken en preventie

*Ritmestoornissen · Aandoening · https://hartvaat.nl/kennis/ritmestoornissen/plotse-hartstilstand-plotse-hartdood/*

Plotse hartstilstand (PHA) is een onverwachte circulatiestilstand door een ritmestoornis, doorgaans ventrikelfibrilleren of pulsloze ventriculaire tachycardie. Plotse hartdood treedt op wanneer reanimatie uitblijft of mislukt. In Nederland overlijden jaarlijks circa 16.000 mensen aan plotse hartdood, waarvan het merendeel buiten het ziekenhuis.

## Kernbegrippen

- **Plotse hartstilstand (PHA)**: Onverwachte abrupte stopzetting van de hartfunctie als gevolg van een elektrische ritmestoornis.
- **Plotse hartdood**: Overlijden binnen één uur na het begin van symptomen door een cardiale oorzaak, zonder aanwijzingen voor een andere diagnose.
- **Overlevingsketen**: Reeks interventies (herkenning, alarmering, CPR, defibrillatie, post-reanimatie) waarvan elke schakel de overlevingskans beïnvloedt.
- **AED (automatische externe defibrillator)**: Draagbaar apparaat dat het hartritme analyseert en bij VF/pVT automatisch een elektrische schok adviseert.
- **Post-reanimatie syndroom**: Systemische respons na geslaagde reanimatie met myocardiaal, cerebraal en systemisch ischemie-reperfusieletsel.

## Epidemiologie en oorzaken

Coronairlijden is verantwoordelijk voor 60-80% van de plotse hartdood, waarbij acuut MI en chronische ischemische cardiomyopathie de belangrijkste substraten vormen. Bij jongeren (
- Verminderde LVEF (≤35%): sterkste onafhankelijke predictor
- Eerder doorgemaakt MI of VT/VF
- Familieanamnese van plotse hartdood
- Genetische kanaaliopathieën
- Hypertrofische of gedilateerde cardiomyopathie
- Elektrolytstoornissen en QT-verlengende medicatie

## Diagnose en evaluatie na overleefd PHA

Na succesvolle reanimatie is uitgebreid onderzoek noodzakelijk: coronairangiografie (acuut bij STEMI, semi-electief bij overige patiënten), echocardiografie voor structureel hartlijden, 12-kanaals ECG, en genetische diagnostiek bij verdenking kanaaliopathie. MRI kan aanvullend litteken en inflammatie aantonen.

## Behandeling en preventie

ICD-implantatie is de hoeksteen van secundaire preventie. Bij refractaire VT/VF kan katheterablatie de ICD-shockbelasting verminderen. Primaire preventie met ICD is geïndiceerd bij LVEF ≤35% ondanks optimale therapie (>3 maanden). Bètablokkers reduceren het risico op plotse hartdood bij alle patiënten met structureel hartlijden.

## Bystander-CPR en AED

Vroege bystander-CPR verdubbelt de overlevingskans. AED-gebruik binnen 3-5 minuten geeft een overlevingskans van >50%. In Nederland zijn ruim 100.000 AED's geregistreerd; het HartslagNu-netwerk koppelt 112-meldingen aan burgerhulpverleners.

## Nieuwste evidence op hartvaat.nl

- 2026-03-30 [Noodprotocollen voor plotse hartstilstand bij jonge sporters moeten worden aangescherpt](https://hartvaat.nl/2025/01/01/noodprotocollen-voor-plotse-hartstilstand-bij-jonge-sporters-moeten-worden-aange/)
- 2026-03-01 [Cardiale screening bij 104.369 jongeren: opbrengst, interventies en incidentie van plotse hartdood](https://hartvaat.nl/2025/01/01/cardiale-screening-bij-104-369-jongeren-opbrengst-interventies-en-incidentie-van/)
- 2026-02-03 [Coronaire vaatspasmen bij overlevenden van hartstilstand](https://hartvaat.nl/2026/02/03/coronaire-vaatspasmen-bij-overlevenden-van-hartstilstand/)

## Bronnen

- ESC 2022 Ventricular Arrhythmias and SCD Guidelines https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehac262
- ERC Reanimatie richtlijnen 2021 https://doi.org/10.1016/j.resuscitation.2021.02.009
- SCD epidemiologie in Europa — Empana et al., Eur Heart J 2022 https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehab273

---
Kennispagina, stand 2026-03-12. Citeer vrij, met bronvermelding en een link naar hartvaat.nl (de url van het record). Samenvattingen zijn redactioneel werk van HartVaat; de oorspronkelijke publicaties blijven van hun uitgevers (doi). Geen medisch advies.