# Sinusknooppathologie: sick sinus syndroom

*Ritmestoornissen · Aandoening · https://hartvaat.nl/kennis/ritmestoornissen/sinusknooppathologie/*

Sinusknooppathologie, ook wel sick sinus syndroom (SSS) of sinusknoopdisfunctie, omvat een spectrum van ritmestoornissen door verminderde automaticiteit of geleidingsuitval van de sinusknoop. Klachten variëren van moeheid en duizeligheid tot syncope. Pacemaker-implantatie is de definitieve behandeling bij symptomatische patiënten.

## Kernbegrippen

- **Sick sinus syndroom (SSS)**: Verzamelbegrip voor sinusbradycardie, sinusarrest, SA-blok en bradycardie-tachycardie-syndroom door intrinsieke sinusknoopdisfunctie.
- **SA-blok**: Blokkering van geleiding van sinusknoop naar atriumspier; op ECG zichtbaar als pauzes die meervoud zijn van de PP-interval.
- **Bradycardie-tachycardie-syndroom**: Afwisseling van bradycardie (sinusarrest) en tachycardie (atriumfibrilleren of atriale flutter); typisch voor SSS.
- **Chronotrope incompetentie**: Onvermogen van de sinusknoop om de hartfrequentie adequaat te verhogen bij inspanning; leidt tot inspanningsintolerantie.
- **Intrinsieke hartfrequentie**: Spontane sinusfrequentie na autonome denervatie (atropine + propranolol); normaal 118 - 0.57 × leeftijd; verlaagd bij SSS.

## Oorzaken

Degeneratieve fibrose van de sinusknoop door veroudering is de meest voorkomende oorzaak. Andere oorzaken zijn ischemie (RCA-occlusie bij RA-takje), infiltratieve aandoeningen (amyloïdose, sarcoidose), chirurgisch trauma (na congenitale hartchirurgie), myocarditis en medicijnen (bètablokkers, calciumantagonisten, digoxine, amiodaron).

## ECG-patronen

- Sinusbradycardie: sinusritme 
- Sinusarrest: pauze zonder vaste relatie tot PP-interval; bij >3 s symptomatisch
- SA-blok graad 2: pauzes = meervoud PP-interval (type II) of geleidelijke PP-verkorting (type I/Wenckebach)
- Bradycardie-tachycardie: langdurige pauze na terminatie atriumfibrilleren

## Diagnostiek

Langdurige ECG-monitoring (24-uur Holter, 7-daagse recorder, event recorder of implanteerbare looprecorder) is essentieel om symptomen aan ritmestoornissen te koppelen. Fietsergometrie evalueert chronotrope competentie. EFO (sinushersteltijd, SA-geleidingstijd) heeft beperkte sensitiviteit.

## Behandeling

- Stop zo mogelijk veroorzakende medicatie
- Pacemaker bij symptomatische bradycardie (klasse I): DDD(R) geprefereerd om boezemtachyaritmieën te detecteren en minimale ventriculaire stimulatie te bevorderen
- Frequentie-responsieve pacemaker (R-modus) bij chronotrope incompetentie
- Anticoagulantia bij bradycardie-tachycardie-syndroom conform AF-richtlijn

## Bronnen

- ESC 2021 Cardiac Pacing and CRT Guidelines https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehab364
- ESC 2022 Ventricular Arrhythmias and SCD Guidelines https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehac262
- Sick sinus syndrome review — Semelka et al., Am Fam Physician 2013 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23944726/

---
Kennispagina, stand 2026-03-12. Citeer vrij, met bronvermelding en een link naar hartvaat.nl (de url van het record). Samenvattingen zijn redactioneel werk van HartVaat; de oorspronkelijke publicaties blijven van hun uitgevers (doi). Geen medisch advies.