# Abdominaal aorta-aneurysma (AAA): screening en behandeling

*Vasculair · Aandoening · https://hartvaat.nl/kennis/vasculair/abdominaal-aorta-aneurysma/*

Een abdominaal aorta-aneurysma ontstaat door aortawandverzwakking door atherosclerose, inflammatie of genetische factoren. De meeste AAA's zijn asymptomatisch totdat ruptuur optreedt, met een mortaliteit van 50-80%. Screenen bij rokende mannen ≥65 jaar en electieve reparatie bij geschikte diameterdrempelwaarden zijn de pijlers van management.

## Kernbegrippen

- **AAA definitie**: Aortadiameter ≥30 mm (of >1,5× de normale diameter op het betreffende niveau); aneurysma is een ware verwijding met alle wandlagen.
- **Ruptuurrisicodrempel**: Jaarlijks ruptuurrisico neemt sterk toe bij diameter >55 mm: <4 cm (~0%/jaar), 5-5,9 cm (~5%/jaar), 6-6,9 cm (~15%/jaar), >7 cm (~30%/jaar).
- **EVAR**: Endovasculaire aorta-reparatie: stentgraft via femoraal toegangsweg; lagere 30-dagenmortaliteit dan open chirurgie; langetermijn endoleak-risico vereist follow-up.
- **Open aorta-reparatie**: Laparotomie, aortaklem, resectie aneurysma, prothese; hogere perioperatieve mortaliteit maar vergelijkbare lange termijn uitkomst zonder reinterventierisico.
- **Endoleak**: Aanhoudende bloedstroom buiten de stentgraft binnen het aneurysmale zak na EVAR; type II (lumbale/mesenteriale retrograde vulling) meest frequent; vereist surveillance.

## Screening

De ESC-richtlijn 2024 en USPSTF aanbevelen eenmalige echografische screening voor mannen ≥65 jaar met rookhistorie (ooit gerookt). Prevalentie screeningspopulatie: 1-3% (gedaald door rookafname laatste decennia). Screening detecteert AAA in vroeg, behandelbaar stadium. AAA <30 mm: geen follow-up nodig. 30-54 mm: echografie elke 2-5 jaar afhankelijk van groeisnelheid. 45-54 mm: jaarlijkse echografie; overweeg vasculaire chirurg-consultatie.

## Indicaties voor electieve reparatie

- Mannen: diameter ≥55 mm (klasse I, ESC 2024)
- Vrouwen: diameter ≥50 mm (klasse I, ESC 2024 — nieuw lager bij vrouwen)
- Snelle groei: ≥10 mm/jaar of ≥5 mm in 6 maanden (klasse I)
- Symptomatisch AAA (nieuwe abdominale/rugpijn): spoedige interventie
- Inclusief: aanleiding voor EVAR vs. open chirurgie bepaald door anatomie (nek-, iliacale diameter en lengte) en comorbiditeit

## EVAR vs. open chirurgie

EVAR heeft lagere 30-dagenmortaliteit (1-2% vs. 3-5% open bij elektieve procedure). Op lange termijn (10 jaar): vergelijkbare overall-sterfte, maar EVAR geeft meer reinterventies wegens endoleak, endograft-migratie of AAA-groei. EVAR-UNFIT (niet operabel voor open): electieve EVAR vs. conservatief — survival-voordeel EVAR niet bewezen in IMPROVE-trial. Open chirurgie: voorkeur bij jong patiënt met lange levensverwachting en lage chirurgische risico.

## Geruptureerd AAA

Klassieke triade: acute buikpijn/rugpijn, pulsatiele buikmassa, hemodynamische instabiliteit. CT-aorta met contrast indien stabiliteit toelaat (2-3 min). Onmiddellijke operatieve interventie (EVAR of open): mortaliteit geruptureerd AAA 40-50% zelfs met operatie. Noodprocedure EVAR: kortere operatietijd, minder bloedverlies, potentieel lagere acute mortaliteit.

## Medische behandeling en follow-up

Geen medicamenteuze behandeling vertraagt AAA-groei bewezen (propranolol, doxycycline — negative RCT's). Cardiovasculaire risicoreductie: statine (reduceert groeisnelheid in meta-analyse), rookstop, bloeddrukcontrole. Na EVAR: CTA of echografie na 1 maand, 12 maanden, daarna jaarlijks voor endoleak-surveillance.

## Bronnen

- ESC 2024 Aortic & Peripheral Arterial Diseases Guidelines — EHJ https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehae179
- ESC 2018 Hypertension Guidelines (bloeddrukcontrole) https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehy339
- Farmacotherapeutisch Kompas — Bèta-blokkers / statines bij AAA https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/

---
Kennispagina, stand 2026-03-12. Citeer vrij, met bronvermelding en een link naar hartvaat.nl (de url van het record). Samenvattingen zijn redactioneel werk van HartVaat; de oorspronkelijke publicaties blijven van hun uitgevers (doi). Geen medisch advies.