Harttonen en hartgeruisen: auscultatie en fonocardiografie
Cardiale auscultatie is een essentiële klinische vaardigheid die snel klinische informatie verschaft over klepfunctie, vullingsdrukken en hartfunctie. Een systematische aanpak — locatie, timing, karakter, uitstraling en beïnvloeding door positie en ademhaling — leidt tot gerichte differentiaaldiagnose die echocardiografie stuurt.
Kernbegrippen
- Levine-classificatie
- Schaal voor intensiteit hartgeruisen: I (nauwelijks hoorbaar), II (zacht), III (matig, geen thrill), IV (met thrill), V (luid met stethoscoop niet volledig op borst), VI (hoorbaar zonder stethoscoop).
- S3-galoptoon
- Vroeg-diastolische extra-toon door snelle passieve ventrikelvulling bij verhoogde vullingsdrukken; normaal bij kinderen/jongvolwassenen; pathologisch bij HF, MR, VSD; laagfrequent, best gehoord met klokkant.
- S4-galoptoon
- Presystolische extra-toon door boezemsystole tegen non-compliant ventrikel; geassocieerd met LVH, diastolische dysfunctie, ischaemie; laagfrequent, best gehoord met klokkant.
- Opening snap
- Extra toon vroeg in de diastole bij mitralisstenose; hoe korter de S2-OS-interval, hoe ernstiger de stenose.
- Ejection click
- Vroeg-systolisch klik-geluid bij biscuspide aortaklep of pulmonale stenose; direkt na S1; hoog-frequent.
Normale harttonen
S1 (eerste hartoon): sluiting mitraal- en tricuspidalisklep; best gehoord apex; intensiteit varieert met PR-interval. S2 (tweede hartoon): sluiting aorta- (A2) en pulmonaalklep (P2); best gehoord 2e intercostaalruimte; fysiologische splijting tijdens inspiratie normaal bij jongeren. A2 > P2 normaal; P2 > A2 bij pulmonale hypertensie.
Pathologische extra tonen
- S3: vroeg-diastolisch; pathologisch bij volwassenen >40 jaar: duidt op HF of MR
- S4: pre-systolisch; LV-non-compliance: LVH, ischemie, HCM
- Opening snap: MS; A2-OS <70 ms = ernstige MS
- Ejection click: BAV of PS; kan met positie variëren
- Pericardwrijving: driedelig, houdt afhankelijk; pericarditis
Hartgeruisen
- Systolisch ejectie-geruis: crescendo-decrescendo; AS of HOCM; best gehoord 2e IC rechts met uitstraling hals
- Holosystolisch geruis: MR, TR, VSD; egale intensiteit; apex (MR) of parasternaal links (TR, VSD)
- Diastolisch decrescendogeruis: AI; hoog-frequent; best gehoord met membraankant, patiënt voorover; soms besttangteken
- Rommelen: MS; laagfrequent; linkerzijligging; na openingssnap