Bètablokkers: bijwerkingen en contra-indicaties
Bètablokkers zijn goed verdragen bij de meeste indicaties maar hebben een herkenbaar bijwerkingsprofiel. Kennis van absolute contra-indicaties (ernstig astma, decompenserende bradycardie) en relatieve contra-indicaties (COPD, perifeer arterieel lijden, DM) stuurt de juiste patiëntselectie en symptoommanagement.
Kernbegrippen
- Bronchospasme
- β2-gemedieerde bronchoconstriciton; absoluut gecontra-indiceerd bij ernstig astma; bij milde astma of COPD: gebruik hoog-cardioselectief middel (bisoprolol); monitor longfunctie.
- Bradycardie/AV-blok
- Absolut contra-indicatie: sinusbradycardie <50/min, AV-blok graad II/III zonder pacemaker; relatief: HR <60 bij start, PR >240 ms.
- Rebound-fenomeen
- Plotse staking van bètablokkers kan leiden tot rebound tachycardie, hypertensie, anginaaanvallen of aritmieën; altijd geleidelijk afbouwen.
- Koud-extrimiteiten-syndroom
- β2-blokkade van perifere vasculatuur → koud gevoel handen/voeten; vaker bij niet-selectieve bètablokkers; kan Raynaud verergeren; relatieve contra-indicatie.
- Metabole bijwerkingen
- Bètablokkers maskeren tachycardie als hypoglykemiesignaal bij insulinegebruikende diabetici; niet-selectieve middelen verlengen hypoglykemieherstel; bloedglucose-bewaking intensiveren.
Bijwerkingen, contra-indicaties en praktisch management bij bètablokkers
Meest voorkomende bijwerkingen
- Vermoeidheid en inspanningsintolerantie: meest frequent (10-20%); vaker bij lipofiele bètablokkers; neemt soms af na 2-4 weken; overweeg wisselen naar hydrofiel alternatief
- Bradycardie: frequentieverlagend effect; controleer op start en bij titratie; asymptomatische bradycardie ≥50/min bij stabiele patiënt geen reden tot staken
- Koud gevoel extremiteiten: β2-blokkade; vaker bij niet-selectief; bisoprolol geprefereerd bij perifeer arterieel lijden
- Slaapstoornissen en nachtmerries: lipofile bètablokkers (metoprolol, propranolol); wissel naar hydrofieler alternatief (bisoprolol, atenolol)
- Seksuele disfunctie: gerapporteerd bij 3-14%; mogelijk onderschat; relevant in shared decision-making
Contra-indicaties
Absoluut: ernstig astma bronchiale, sinusbradycardie <50/min, AV-blok graad II of III zonder pacemaker, cardiogene shock, decompenserende hartinsufficiëntie (niet euvolemische start). Relatief: matige COPD (gebruik bisoprolol), perifeer arterieel lijden stadium III-IV, insuline-afhankelijke diabetes met frequente hypoglykemieën, ernstige depressie, psoriasis (kans op exacerbatie).
Praktische aanpak
Vermoeidheid op start: geen reden tot staken; geef 4-6 weken tijd. Bradycardie ≥50/min asymptomatisch: continueer. Bronchospasme: switch onmiddellijk naar bisoprolol of overweeg alternatief. Rebound bij abrupt staken: altijd afbouwen over 2-4 weken, met name bij coronairlijden.