GLP-1-receptoragonisten in de cardiologie: semaglutide en liraglutide
GLP-1-receptoragonisten (GLP-1 RA) stimuleren de insulinesecretie op glukoseafhankelijke wijze, remmen glucagon en vertragen de maagontlediging. Grote cardiovasculaire uitkomststudies — LEADER (liraglutide), SUSTAIN-6 en SELECT (semaglutide) — tonen significante reductie van MACE. Ze worden daarmee als klasse aanbevolen bij T2D met hoog cardiovasculair risico en bij obesitas met CVD.
Kernbegrippen
- GLP-1
- Glucagon-like peptide-1; incretinehormoon uitgescheiden door L-cellen in de dunne darm bij voedselinname.
- Liraglutide
- Dagelijkse GLP-1 RA (Victoza, Saxenda); bewezen CV-bescherming in LEADER-trial (HR 0,87 voor MACE).
- Semaglutide
- Wekelijkse GLP-1 RA (Ozempic/Wegovy); sterkere gewichtsreductie dan liraglutide; SUSTAIN-6 en SELECT tonen CV-benefit.
- Tirzepatide
- Dubbele GIP/GLP-1-agonist; sterkste gewichtsreductie beschikbaar (~20% lichaamsgewicht); CV-uitkomstdata in SURPASS-CVOT.
- MACE
- Major Adverse Cardiovascular Events: composiet van CV-sterfte, niet-fataal MI en niet-fatale beroerte.
GLP-1-receptoragonisten in de cardiologiepraktijk
Werkingsmechanisme
GLP-1-receptoragonisten binden aan GLP-1-receptoren in het pancreas (bètacellen), hersenen, hart, nieren en vaatwand. In het pancreas stimuleren ze insulinesecretie en remmen glucagonafgifte op glukoseafhankelijke wijze — dit maakt hypoglykemie zeldzaam. Centraal verminderen ze eetlust via hypothalamische receptoren. In het hart en de vaatwand moduleren ze ontstekingsprocessen en oxidatieve stress.
LEADER-trial (liraglutide, 2016)
9.340 patiënten met T2D en hoog CV-risico; liraglutide 1,8 mg/dag vs. placebo. Primair eindpunt MACE: HR 0,87 (p=0,01). CV-sterfte: HR 0,78. Verbetering was bescheiden maar consistent. Albuminurie nam af. Effect trad vroeg op (12-18 maanden), suggestief voor directe vasculaire effecten naast glucosecontrole.
SUSTAIN-6 (semaglutide sc, 2016)
3.297 patiënten met T2D; semaglutide 0,5 of 1,0 mg/week vs. placebo. MACE: HR 0,74 (p<0,001 non-inferiority, superiority p=0,02). Opvallend: reductie was gedreven door minder beroertes (HR 0,61), niet door MI-reductie. Veiligheidssignaal: meer retinopathiecomplicaties bij patiënten met pre-existente retinopathie en snelle glucosecontrole.
SELECT-trial (semaglutide bij obesitas, 2023)
17.604 patiënten met BMI ≥27 en bestaande CVD, maar zonder diabetes; semaglutide 2,4 mg/week vs. placebo. MACE: HR 0,80 (p<0,001). Dit is de eerste grote CV-trial met een GLP-1 RA puur bij obesitas zonder diabetes. Het resultaat leidde tot brede cardioprotectieve indicatie van semaglutide bij patiënten met obesitas en hartziekte.
Praktische overwegingen
- Starten met lage dosis om GI-bijwerkingen (misselijkheid, braken) te minimaliseren; optitreren over 4-8 weken
- Niet combineren met DPP-4-remmers (werking overlappend en additief risico)
- Bij gastroparese: relatieve contra-indicatie wegens vertraging maagontlediging
- Geelzucht en galstenen: licht verhoogd risico bij snell gewichtsverlies
- Semaglutide oraal (Rybelsus 14 mg): orale optie; lagere bioavailability maar CV-benefit aangetoond in SOUL-trial
Tirzepatide
Tirzepatide (Mounjaro) is een dubbele GIP/GLP-1-agonist met superieur gewichtsverlies (~20-22% vs. ~15% voor semaglutide). SURPASS-CVOT toonde non-inferiority voor MACE; superioriteitsdata worden verwacht in 2025-2026. Vooralsnog geen geregistreerde HVZ-indicatie buiten diabetes.