Wat is hartfalen?
Hartfalen is geen ziekte op zich, maar een klinisch syndroom dat ontstaat wanneer het hart structureel of functioneel tekortschiet. In Nederland leven naar schatting 250.000 mensen met hartfalen, met een jaarlijkse incidentie van circa 35.000 nieuwe gevallen. De prognose blijft ernstig: vijfjaarsoverleving bedraagt gemiddeld 50%, vergelijkbaar met diverse maligniteiten.
Kernbegrippen
- Hartfalen
- Klinisch syndroom met symptomen (dyspneu, vermoeidheid, enkelvocht) en tekenen (verhoogde vuldrukken, lage cardiac output) door cardiale disfunctie.
- Ejectiefractie (EF)
- Percentage van het eindiastolisch volume dat per slag wordt uitgestoten; normaal ≥55%. Basis voor de subclassificatie van hartfalen.
- HFrEF
- Hartfalen met verminderde ejectiefractie (EF <40%); ook systolisch hartfalen genoemd.
- HFpEF
- Hartfalen met behouden ejectiefractie (EF ≥50%); diastolische disfunctie staat centraal.
- Cardiac output
- Minuutvolume van het hart: hartfrequentie × slagvolume. Normaal 4–8 L/min in rust.
Wat is hartfalen? Definitie, epidemiologie en indeling
Definitie en pathofysiologie
Hartfalen wordt gedefinieerd als een klinisch syndroom dat wordt gekenmerkt door typische symptomen — dyspneu, vermoeidheid, enkelvocht — al dan niet gecombineerd met tekenen zoals verhoogde jugulaire veneuze druk, pulmonale crepitaties en perifeer oedeem. De oorzaak ligt in een structurele of functionele cardiale afwijking die leidt tot een verminderd slagvolume of verhoogde vuldrukken.
Epidemiologie
In Nederland heeft circa 1–2% van de bevolking hartfalen; bij 70-plussers loopt de prevalentie op tot 10–15%. Jaarlijks worden naar schatting 35.000 nieuwe gevallen gediagnosticeerd. Hartfalen is de meest voorkomende oorzaak van ziekenhuisopname bij 65-plussers en gaat gepaard met hoge morbiditeit, frequent ziekenhuisbezoek en hoge sterfte.
Subclassificatie op basis van ejectiefractie
De ESC-richtlijn Hartfalen 2021 onderscheidt drie fenotypes:
- HFrEF (EF <40%): verminderde systolische functie; meeste evidence-based therapieën zijn voor deze groep ontwikkeld.
- HFmrEF (EF 40–49%): matig verminderde ejectiefractie; intermediaire groep met kenmerken van beide uitersten.
- HFpEF (EF ≥50%): behouden systolische functie, maar diastolische disfunctie en verhoogde vuldrukken; prevalentie neemt toe.
Oorzaken
De meest voorkomende oorzaken zijn ischemische hartziekte (40–50%), hypertensie, dilaterende cardiomyopathie en kleplijden. Minder frequent: myocarditis, toxische cardiomyopathie (chemotherapie, alcohol), infiltratieve aandoeningen (amyloïdose, sarcoïdose) en peripartum cardiomyopathie.
Klinische presentatie
Symptomen zijn het gevolg van ofwel verminderde cardiac output (vermoeidheid, inspanningsintolerantie) ofwel verhoogde vuldrukken (dyspneu, orthopneu, paroxismale nachtelijke dyspneu, oedeem). Het onderscheid tussen acuut gedecompenseerd en chronisch stabiel hartfalen is cruciaal voor de initiële aanpak.
Prognose
Ondanks de in de afgelopen decennia sterk verbeterde farmacologische behandeling blijft hartfalen een ernstige aandoening. De vijfjaarsmortaliteit bedraagt circa 50%, hoger dan bij vele kankersoorten. De introductie van SGLT2-remmers (2021) heeft de prognose verder verbeterd.