Eindorgaanschade door hypertensie: hart, nier, hersenen, ogen
Onbehandelde of slecht gecontroleerde hypertensie leidt tot structurele en functionele schade aan meerdere organen. Linkerventrikelhypertrofie, microalbuminurie, lacunaire infarcten en hypertensieve retinopathie zijn markers van subclinische eindorgaanschade die het cardiovasculair risico verhogen boven wat de bloeddruk alleen voorspelt.
Kernbegrippen
- Linkerventrikelhypertrofie (LVH)
- Verdikking van de linkerventrikelwand als adaptatie aan chronisch verhoogde drukbelasting; risicofactor voor hartfalen en ritmestoornissen.
- Microalbuminurie
- Albumine-uitscheiding 30–300 mg/24 uur; vroege marker van hypertensieve nierziekte en systemische vasculaire schade.
- Lacunair infarct
- Klein (<1,5 cm) ischemisch infarct in de diepe hersenstof door occlusie van een perforerende arterie, sterk geassocieerd met hypertensie.
- Hypertensieve retinopathie
- Vasculaire veranderingen in de retina (arteriole vernauwing, AV-nicking, bloedingen, papilloedeem) bij chronische hypertensie.
- Intima-media dikte (IMT)
- Echografische meting van de vaatwanddikte van de arteria carotis; surrogate marker voor atherosclerose en eindorgaanschade.
Eindorgaanschade: detectie en klinische betekenis
Cardiale eindorgaanschade
Linkerventrikelhypertrofie (LVH) is de meest klinisch relevante vorm van cardiale eindorgaanschade. Het ECG (Sokolow-Lyon of Cornell-index) heeft lage sensitiviteit maar hoge specificiteit. Echocardiografie is de gouden standaard voor LVM-bepaling en diastolische disfunctie. LVH is een onafhankelijke risicofactor voor plotse hartdood, hartfalen, atriumfibrilleren en beroerte. Regressie van LVH bij adequate bloeddrukregulatie verlaagt het risico.
Renale eindorgaanschade
Hypertensieve nefrosclerose ontstaat door schade aan glomerulaire capillairen en afferente arteriolen. Microalbuminurie (30–300 mg/24 uur of ACR 3–30 mg/mmol) is het vroegste detecteerbare teken. Progressie naar proteïnurie en afname van eGFR treedt op bij langdurig ongecontroleerde hypertensie. RAAS-blokkade vertraagt renale progressie onafhankelijk van het bloeddrukeffect.
Cerebrale eindorgaanschade
Hypertensie is de belangrijkste vermijdbare oorzaak van zowel ischemische als hemorragische beroerte. Chronische hypertensie beschadigt de kleine perforerende arteriën in de basale ganglia, thalamus en witte stof (lipohyalinose). Dit leidt tot lacunaire infarcten, witte-stofafwijkingen (leukoaraiose) en vasculaire dementie. MRI-hersenen kan subklinische schade aantonen bij asymptomatische patiënten.
Vasculaire en retinale schade
Hypertensieve retinopathie wordt geclassificeerd volgens de Keith-Wagener-Barker schaal (I-IV). Graad III-IV (bloedingen, exsudaten, papilloedeem) zijn tekenen van hypertensieve crisis en vereisen spoedbeoordeling. Verhoging van de intima-media dikte van de carotiden (>0,9 mm) of aanwezigheid van plaques bij echografie geeft extra risicogewicht.
Klinische toepassing
- Screen alle hypertensiepatiënten op LVH (ECG, eventueel echo), microalbuminurie (ACR in ochtendurine) en nierfunctie (eGFR).
- Retinascopie bij vermoeden van hypertensieve crisis of graad III-IV retinopathie.
- Aanwezigheid van eindorgaanschade verhoogt het cardiovasculair risico naar 'hoog' of 'zeer hoog', ongeacht SCORE2-waarde.