Endocarditisprofylaxe: wie, wanneer en waarmee?
Infectieuze endocarditis is een zeldzame maar ernstige complicatie van bacteriëmie bij risicopatiënten. Antibioticaprofylaxe vóór tandheelkundige procedures is alleen geïndiceerd bij hoogrisicopatiënten met de meest kwetsbare cardiale condities. De ESC-richtlijn Endocarditis 2023 benadrukt dat goede mondgezondheid en hygiëne meer impact hebben dan procedurele profylaxe.
Kernbegrippen
- Hoogrisicopatiënten voor endocarditis
- Patiënten met mechanische klepprothesen, biologische prothesen, eerder doorgemaakt endocarditis, ongerepareerde cyanotische congenitale hartafwijking, of gerepareerde CHD met restdefect nabij prothesemateriaal.
- Tandheelkundige procedures met bacteriëmierisico
- Procedures waarbij tandvleesmanipulatie of perforatie van mondslijmvlies optreedt: extracties, scaling, endodontische behandeling, implantaten — niet: anesthesie-injecties in niet-geïnfecteerd weefsel, röntgenfoto's.
- Amoxicilline 2g
- Standaard endocarditisprofylaxe: amoxicilline 2 gram oraal 30-60 minuten vóór procedure; bij penicillineallergie: clindamycine 600 mg (cave: clindamycine niet meer routinematig aanbevolen in ESC 2023 bij allergie — azitromycine 500 mg of claritromycine 500 mg als alternatief).
- Mondgezondheid als primaire preventie
- Tandplak en gingivitis zijn voortdurende bron van bacteriëmie; goede tandhygiëne, regelmatige tandartscontrole en behandeling van tandvleesinfecties zijn effectiever dan incidentele antibioticaprofylaxe.
Endocarditisprofylaxe: wie, wanneer en waarmee?
Rationale en evidence
De meeste gevallen van endocarditis zijn niet terug te voeren op een specifieke procedure maar op dagelijkse bacteriëmie door kauwen, poetsen en flossen. Gerandomiseerde studies voor antibioticaprofylaxe ontbreken door de zeldzaamheid van endocarditis; het bewijs berust op observationele studies en pathofysiologische redenering. Na versoepeling van profylaxerichtlijnen in het VK (NICE 2008) is geen stijging van endocarditisincidentie aangetoond, hoewel hierover nog discussie bestaat.
Patiënten waarbij profylaxe aanbevolen is (ESC 2023)
- Mechanische klepprothesen
- Biologische klepprothesen (eerste 6 maanden; daarna alleen bij hoogrisico anatomie)
- Eerder doorgemaakt endocarditis
- Ongerepareerde cyanotische congenitale hartafwijkingen
- Gerepareerde CHD met residueel defect adjacent aan prothesemateriaal (eerste 6 maanden na interventie)
- Hart-transplantaatontvangers met klepregurgitatie
Patiënten waarbij profylaxe NIET meer aanbevolen is
- Natiefklepregurgitatie of -stenose (zelfs ernstig)
- Mitralisklapprolaps zonder significante MR
- Hypertrofische cardiomyopathie zonder obstructie
- Patiënten met coronaire stents
Profylaxeregime
Amoxicilline 2 gram oraal 30-60 min vóór procedure. Bij penicillineallergie (ESC 2023): azitromycine 500 mg of claritromycine 500 mg (NB: clindamycine niet meer aanbevolen vanwege Clostridioides-risico). Bij IV-toediening noodzakelijk: amoxicilline 2g IV of ampicilline 2g IV.
Andere procedures
Gastro-intestinale, urogenitale, respiratoire procedures: profylaxe niet standaard aanbevolen, tenzij actieve infectie of hoog-risico patiënt. Piercings, tatoeages, acupunctuur: patiënt adviseren over risico bij hoog-risico cardiale condities.