Hartgeruisen: klinische herkenning en betekenis
Auscultatie van het hart is een fundamentele klinische vaardigheid die bij geroutineerde uitvoering waardevolle informatie geeft over hartklepafwijkingen. Hoewel echocardiografie de diagnose bevestigt, is het herkennen van hartgeruisen essentieel voor gerichte doorverwijzing en het stellen van de juiste differentiaaldiagnose bij een patiënt met klachten.
Kernbegrippen
- Souffle de Roger
- Luid (graad IV-VI) holosystolisch geruis links parasternaal bij ventrikel septumdefect; niet altijd klinisch significant ondanks luid geruis.
- Gradering geruisen (Levine)
- Intensiteitsgradering I-VI: I = nauwelijks hoorbaar, II = zacht maar duidelijk, III = matig luid, IV = luid met thrill, V = hoorbaar met stethoscoop nauwelijks aanliggend, VI = hoorbaar zonder stethoscoop.
- Ejection click
- Hoog frequent klik vroeg in systole bij bicuspide aortaklep of pulmonalisstenose; direct na S1; wijst op klepafwijking.
- Presystolische accentuering
- Versterking van het diastolische rommelen van mitralistenose direct voor S1 bij sinusritme; verdwijnt bij atriumfibrilleren.
Systematische auscultatie
Luister altijd in vier zones: apex (mitralis), linkse sternumrand (tricuspidalis, pulmonalis), tweede intercostaalruimte rechts (aorta), tweede intercostaalruimte links (pulmonalis). Beoordeel: hartgeluiden S1 en S2 (splitsing, intensiteit), extra geluiden (S3, S4, clicks), geruisen (timing, toon, intensiteit, fortplanting, beïnvloeding door houding en ademhaling).
Systolische geruisen
- Aortastenose: ruw crescendo-decrescendo geruis 2e ICR rechts, uitstralend naar hals. Pieklatentie correlleert met ernst (later = ernstiger). Verminderd bij hoge cardiac output; luid bij goede EF.
- Mitralisregurgitatie: holosystolisch blazend geruis apex, uitstralend naar linker oksel. Constant gedurende hele systole.
- Tricuspidalisregurgitatie: holosystolisch geruis linkse sternumrand, versterkt bij inspiratie (Carvallo-teken).
- VSD: holosystolisch geruis links parasternaal met thrill.
- Functioneel/onschuldig geruis: zacht (I-II), vroeg-midsystolisch, geen klepklik, verdwijnt bij houding verandering.
Diastolische geruisen
- Aortaregurgitatie: hoog-frequent, blazend decrescendo geruis direct na S2, best hoorbaar langs de linkse sternumrand met de patiënt voorovergebogen in expiratie. Austin Flint-geruis: apicaal diastolisch rommelen door AR-jet op mitralisklep.
- Mitralistenose: laagfrequent diastolisch rommelen na opening snap, best hoorbaar in linker decubitus. Opening snap: hoog-frequent klik vroeg in diastole; korter OS-S2-interval = ernstiger stenose.
Klinische context
Geruis alleen is niet voldoende voor diagnose of behandelkeuze — echocardiografie is altijd nodig. Verwijs patiënten met nieuw of significant geruis: systolisch geruis graad ≥III/VI, elk diastolisch geruis, pansystolisch geruis, geruis bij cardiale symptomen of verdenking kleplijden.