Hartrevalidatie: opbouw en effectiviteit
Hartrevalidatie (HR) is een multidisciplinair programma dat lichamelijke training, psychosociale ondersteuning, educatie en risicofactormanagement combineert. HR verlaagt cardiovasculaire mortaliteit, ziekenhuisheropname en verbetert functionele capaciteit en kwaliteit van leven. Ondergebruik is een persistent probleem, met name bij vrouwen en ouderen.
Kernbegrippen
- Hartrevalidatie (HR)
- Gecoördineerd, multidisciplinair programma gericht op herstel en preventie na cardiovasculaire gebeurtenis; kerncomponenten: training, educatie, psychosociale zorg, risicofactormanagement.
- Inspanningstest (CPET)
- Cardiopulmonaire inspanningstest; bepaalt VO2max en ventilatoire drempel; basis voor de trainingsintensiteitszone in hartrevalidatie.
- Aerobe intervaltraining (HIIT)
- Afwisseling van intensieve en herstelperiodes; effectief voor verbetering VO2max bij hartfalen en post-MI; ESC-richtlijn noemt het als optie naast continue aerobe training.
- Fase II hartrevalidatie
- Poliklinische HR direct na ontslag; typisch 8-12 weken; supervised training en educatie.
- Fase III hartrevalidatie
- Langetermijn zelfmanagement en leefstijlhandhaving; huisarts- en patiëntvereniging-geleid; doel: behoud van behaalde winst.
Effectiviteit, opbouw en indicaties van hartrevalidatie
Bewijs voor effectiviteit
Cochrane-review (2016, n=14.486): HR reduceert cardiovasculaire mortaliteit met 26%, ziekenhuisheropname met 18%, verbetert kwaliteit van leven en VO2max. Effect is het sterkst bij patiënten met hartfalen (15-20% mortaliteitsreductie in aanvullende trials). ESC classificeert HR als klasse I aanbeveling na ACS en bij stabiele HFrEF.
Indicaties
- Na acuut myocardinfarct (STEMI en NSTEMI): klasse I
- Na CABG of klepoperatie: klasse I
- Stabiel hartfalen (HFrEF): klasse I
- Na TAVI of percutane klepinterventie: klasse IIa
- Na PCI voor stabiele angina: klasse IIa
- Perifeer arterieel lijden: supervisory looptherapie als primaire behandeling
Opbouw van het programma
Fase I (klinisch): mobilisatie tijdens ziekenhuisopname. Fase II (poliklinisch, 8-12 weken): 3x/week supervised training, gebaseerd op CPET; educatie over medicatie, leefstijl, risicofactoren; psychosociale screening (angst, depressie); smoking cessation; voedingsadvies. Fase III: langetermijn zelfmanagement en monitoring.
Trainingscomponenten
- Aerobe training: 30-60 min/sessie, 3-5x/week, 50-80% van VO2max of hartreserve
- Krachttraining: 2-3x/week, grote spiergroepen
- HIIT: optioneel bij goed geselecteerde patiënten; superieur voor VO2max-winst